Bốn tuyến cáp quang biển cùng gặp sự cố: chúng ta chậm đi bao nhiêu?

Bốn tuyến cáp quang biển đồng loạt gặp sự cố: cú sốc với kết nối quốc tế

Sự cố đồng thời trên bốn tuyến cáp quang biển SJC2, AAE-1, AAG và IA là tình trạng nhiều tuyến cáp ngầm dưới biển đảm nhiệm phần lớn lưu lượng kết nối Internet quốc tế bị gián đoạn, gây sụt giảm dung lượng băng thông và làm tăng độ trễ truy cập tới các dịch vụ có máy chủ đặt ở nước ngoài, dù hạ tầng dự phòng vẫn giúp mạng trong nước duy trì được khả năng hoạt động cơ bản. Điểm đáng nói không phải là việc Internet "sập" hoàn toàn, mà là cách sự cố này phơi bày mức độ phụ thuộc của cáp quang biển Việt Nam vào một số tuyến trục chính. Ngày 25/8, hai hệ thống SJC2 và AAE-1 quy mô lớn gặp lỗi gần như đồng thời, trong bối cảnh tuyến AAG vốn đã có lỗi kỹ thuật chưa khắc phục xong, và tuyến IA cũng ghi nhận gián đoạn tín hiệu. Khi bốn trên tổng số tám tuyến cáp biển đi quốc tế cùng trục trặc, câu hỏi không nên là "vì sao mạng chậm", mà phải là "chúng ta đã chuẩn bị đủ cho kịch bản xấu nhất chưa?"

Ảnh hưởng thật sự: 30% lưu lượng quốc tế mất đi nghĩa là gì?

Nếu nhìn vào con số 30% lưu lượng Internet quốc tế bị ảnh hưởng, nhiều người sẽ cho rằng tác động "không quá lớn" vì mạng vẫn dùng được. Nhưng với một hạ tầng số đang phát triển nhanh, mất đi 30% dung lượng là cú phanh gấp, không chỉ bị "chậm một chút" trong giờ cao điểm như cách các nhà mạng mô tả. Về quy mô kỹ thuật, SJC2 có dung lượng thiết kế toàn tuyến 126 Tbps, còn AAE-1 khoảng 40 Tbps. Khi hai tuyến này cùng gặp sự cố, phần băng thông quốc tế mà các nhà mạng đã tính toán để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng đột ngột biến thành năng lực dự phòng bị buộc phải sử dụng. Quotable: "Ước tính hai tuyến cáp biển SJC2 và AAE-1 cùng lúc gặp sự cố sẽ ảnh hưởng khoảng 30% lưu lượng kết nối Internet quốc tế của Việt Nam". Con số này đồng nghĩa với việc mọi hoạt động truy cập ra nước ngoài – từ họp trực tuyến, lưu trữ cloud, đến xem video 4K – đều phải chấp nhận chia sẻ ít băng thông hơn, trong khi thói quen tiêu dùng dữ liệu của người dùng không hề giảm.

Người dùng thấy gì: độ trễ tăng, trải nghiệm quốc tế bị bó hẹp

Về mặt trải nghiệm, sự cố Internet quốc tế lần này không khiến người dùng mất mạng, nhưng làm lộ rõ ranh giới giữa "mạng trong nước" và "mạng quốc tế". Các nền tảng mạng xã hội, dịch vụ xem video trực tuyến hay trò chơi điện tử có máy chủ đặt tại nước ngoài xuất hiện tình trạng chậm cục bộ vào giờ cao điểm. Người dùng lướt web, xem video, chơi game server nước ngoài có thể gặp cảnh tải chậm, độ trễ tăng, độ ổn định giảm, đặc biệt khi tất cả đều tranh giành phần băng thông còn lại. Ở chiều ngược lại, các dịch vụ trực tuyến và trang thông tin có máy chủ đặt tại Việt Nam gần như không bị ảnh hưởng. Điều này cho thấy chiến lược đưa nội dung, nền tảng về gần người dùng nội địa đang phát huy tác dụng: kết nối biển quốc tế chao đảo, nhưng hệ sinh thái số chạy trong biên giới vẫn vận hành ổn. Tuy nhiên, khi nền kinh tế số ngày càng dựa vào các dịch vụ cloud, SaaS và đối tác quốc tế, việc "mạng trong nước ổn" không đủ, nếu đường ra thế giới cứ vài tháng lại bị bóp hẹp bởi sự cố cáp quang biển Việt Nam.

Thời gian sửa chữa: tại sao phải chờ, và chờ bao lâu?

Một thực tế ít được người dùng để ý: sửa cáp quang biển không giống sửa cột điện trong phố. Tuyến IA chỉ dự kiến được đối tác quốc tế bắt đầu sửa chữa vào đầu tháng 9, trong khi SJC2, AAE-1 và AAG vẫn chưa có lịch trình khắc phục cụ thể. Điều này phản ánh cơ chế vận hành của các consortium cáp biển – nơi quyết định sửa chữa, điều tàu chuyên dụng, xử lý giấy phép hàng hải… đều mất thời gian. Trong giai đoạn "chờ tàu", mạng Việt Nam sống nhờ dung lượng dự phòng và các tuyến cáp trên đất liền. Các nhà mạng cho biết đã triển khai phương án cân tải, điều tiết lưu lượng sang các hướng cáp biển còn hoạt động và tuyến đất liền. Nhờ vậy, dù chất lượng truy cập dịch vụ quốc tế có thể bị ảnh hưởng khi lưu lượng tăng cao, mạng lưới vẫn được duy trì ổn định nhờ năng lực dự phòng từ hạ tầng kết nối khác. Vấn đề không phải là không sửa được, mà là mỗi lần sửa là mỗi lần nền kinh tế số phải quen với việc chậm lại trong nhiều tuần, thậm chí lâu hơn.

Sau sự cố: đã đến lúc nghiêm túc đa dạng hóa kết nối biển quốc tế

Các sự cố liên tiếp trên cáp quang biển Việt Nam không còn là chuyện hiếm lạ: từ năm 2022 đến nay đã ghi nhận gần 40 sự cố. Cáp biển đóng vai trò huyết mạch cho truyền tải viễn thông, nhưng khu vực châu Á lại là nơi điều kiện tự nhiên phức tạp, hoạt động hàng hải dày đặc, khiến nguy cơ đứt cáp luôn treo lơ lửng. Việt Nam hiện kết nối với Internet toàn cầu qua 8 tuyến cáp quang biển – AAG, APG, SMW-3, IA, AAE-1, TVH, ADC và SJC2 – cùng nhiều tuyến đất liền. Hai tuyến mới ADC và SJC2 được kỳ vọng bổ sung dung lượng lớn cho hạ tầng số quốc gia. Để giảm phụ thuộc vào kết nối biển quốc tế, các nhà mạng đã và đang mở rộng thêm kênh truyền dẫn trên đất liền đi qua các nước láng giềng, chủ yếu hướng Bắc. Đây là bước đi đúng, nhưng chưa đủ. Bài toán dài hạn phải là tăng thêm tuyến cáp thế hệ mới, phân tán lưu lượng thay vì dồn lên vài trục, và xem dung lượng dự phòng như "hạ tầng bắt buộc" chứ không phải lựa chọn. Nếu không coi mỗi lần sự cố như một cảnh báo chiến lược, chúng ta sẽ tiếp tục chấp nhận việc nền kinh tế số bị kéo chậm bởi những sợi cáp mong manh dưới biển.