Khi 4/8 tuyến cáp quang biển Việt Nam gặp sự cố cùng lúc
Sự cố 4 trong số 8 tuyến cáp quang biển Việt Nam kết nối đi quốc tế đồng loạt gặp trục trặc là tình huống hiếm nhưng cho thấy rõ mức độ phụ thuộc của nước ta vào hạ tầng cáp biển, khi internet quốc tế gián đoạn khiến tốc độ internet chậm, đặc biệt ở các dịch vụ có máy chủ đặt ở nước ngoài và vào khung giờ cao điểm, đồng thời buộc các nhà mạng phải khẩn cấp điều phối lại lưu lượng trên những tuyến còn hoạt động để duy trì kết nối xuyên biên giới. Điều đáng nói không phải chỉ là việc người dùng lướt web, xem video hay chơi game quốc tế chậm hơn, mà là cảm giác "mỏng manh" của cả hệ thống khi 4/8 tuyến xương sống ra thế giới gồm AAE-1, AAG, IA và SJC2 cùng gặp sự cố. Hai tuyến SJC2 và AAE-1 gặp lỗi trước, sau đó ghi nhận thêm vấn đề trên AAG và IA, khiến lưu lượng internet quốc tế bị ảnh hưởng đáng kể. Đây không còn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy, mà là lời cảnh báo về tư duy đầu tư hạ tầng mạng lâu nay.
Chi tiết sự cố: hạ tầng xương sống quốc tế mỏng hơn tưởng tượng
Nhìn vào từng tuyến cáp mới thấy mức độ nghiêm trọng của sự cố hạ tầng mạng lần này. AAE-1 gặp trục trặc từ tháng 2 tại đoạn S1.H2 và đến nay vẫn chưa được khắc phục, đồng nghĩa một hướng kết nối châu Á – châu Phi – châu Âu bị loại khỏi cuộc chơi trong thời gian dài. Tuyến SJC2 – một trong những tuyến mới được kỳ vọng tăng năng lực kết nối quốc tế – lại phát sinh lỗi tại đoạn S4 khu vực Chung Hom Kok (Hong Kong) từ ngày 25/6. Cùng lúc đó, AAG (kết nối Đông Nam Á với Mỹ) và IA (Liên Á) cũng gặp trục trặc, với kế hoạch sửa IA phải đến đầu tháng 9 mới bắt đầu triển khai, còn AAG và SJC2 chưa hẹn ngày hoàn tất. Ở tầng chiến lược, đây là minh chứng rõ ràng cho thấy cáp quang biển Việt Nam vẫn là hạ tầng chủ lực nhưng dễ tổn thương. Thống kê từ năm 2022 đến nay đã ghi nhận khoảng 40 sự cố, tức trung bình khoảng 10 lỗi mỗi năm. Khi các tuyến trọng yếu có thể mất kết nối trong nhiều tháng, việc luôn tin rằng hệ thống “tự khắc ổn định” là một sai lầm.
Người dùng chịu tác động gì khi tốc độ internet chậm đi?
Tác động dễ nhận thấy nhất là tốc độ internet chậm khi truy cập các dịch vụ quốc tế. Các nhà mạng thừa nhận việc truy cập internet quốc tế có thể bị ảnh hưởng, nhất là vào giờ cao điểm, trong khi các dịch vụ đặt máy chủ ở nước ngoài như duyệt web, xem video, chơi game sẽ chậm hơn. Nói thẳng, người dùng vẫn online được nhưng trải nghiệm bị “rút bớt”, từ độ trễ tăng, video dễ giật, đến game server ngoại khó ổn định. Mặt tích cực là kết nối internet trong nước vẫn được duy trì nhờ hệ thống dự phòng và các tuyến nội địa, giúp các dịch vụ nội dung, thanh toán, hành chính công đặt server trong nước không bị gián đoạn đáng kể. Tuy vậy, trong một nền kinh tế mà thương mại điện tử, xuất khẩu dịch vụ số và làm việc từ xa phụ thuộc mạnh vào internet quốc tế, việc chấp nhận cảnh “ngoại nhanh chậm tùy cáp” là điều không thể kéo dài.
Nhà mạng ứng phó: giải pháp tình thế hay chiến lược dài hạn?
Trước áp lực internet quốc tế gián đoạn, các nhà mạng đang phải xử lý như một ca cấp cứu. VNPT cho biết đã cân tải và điều tiết lưu lượng sang các hướng kết nối còn lại để tối ưu dung lượng, hạn chế ảnh hưởng tới khách hàng. Viettel thì bổ sung dung lượng khá mạnh tay: thêm 800 Gbps kết nối quốc tế qua tuyến IA theo hướng Hong Kong, đẩy nhanh 300 Gbps trên tuyến APG, đồng thời chuyển một phần lưu lượng sang tuyến cáp đất liền qua Lào đến Singapore và dự kiến bổ sung thêm 1,5 Tbps trước ngày 31/8. Ở góc nhìn tích cực, đây là minh chứng cho năng lực điều phối và dự phòng không tệ của doanh nghiệp viễn thông: hệ thống dự phòng chưa ghi nhận quá tải dù AAE-1 mất toàn bộ kết nối. Nhưng về bản chất, đó vẫn là giải pháp chữa cháy. Khi một tuyến mới như ADC được tuyên bố “sẵn sàng nâng cấp dung lượng lên tới 50 Tbps để gánh toàn bộ lưu lượng quốc tế”, câu hỏi đặt ra là tại sao năng lực dự phòng không được chủ động kích hoạt sớm hơn mà phải chờ tới khi sự cố chồng sự cố?
Bài học hạ tầng: không thể tiếp tục phụ thuộc duy nhất vào cáp biển
Sự cố đồng thời trên 4 tuyến cáp quang biển Việt Nam là hồi chuông cảnh tỉnh cho tư duy xây dựng hạ tầng internet quốc tế. Hiện tại, Việt Nam kết nối với thế giới chủ yếu qua các tuyến AAG, IA, AAE-1, APG và hai tuyến mới ADC, SJC2, cùng một số tuyến cũ như TVH, SMW-3. Dù vậy, cáp biển vẫn giữ vai trò chủ đạo, trong khi các phương án giảm phụ thuộc như cáp quang đất liền VSTN hay internet vệ tinh mới ở giai đoạn mở rộng và thí điểm. Việc 4 tuyến cáp biển cùng gặp sự cố cho thấy yêu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa hạ tầng kết nối, tăng năng lực dự phòng và quan trọng không kém là rút ngắn thời gian sửa chữa, vốn có thể kéo dài nhiều tháng do phụ thuộc tàu chuyên dụng, thủ tục cấp phép và điều kiện thời tiết, hàng hải. Nếu muốn kinh tế số phát triển bền vững, chúng ta không thể để xương sống internet quốc tế trong tình trạng “một cú đứt, mọi hoạt động phải gồng mình xoay sở” thêm lần nào nữa.
