Thành lập hai thành phố mới: quyết định hành chính hay bước ngoặt tăng trưởng?
Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh là quyết định nâng cấp đơn vị hành chính gắn với tái bố trí không gian phát triển, nhằm tạo thêm cực tăng trưởng mới cho phát triển kinh tế phía Bắc trong bối cảnh yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển đô thị đặt ra ngày càng cấp bách.
Chiều 24/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh với 480/480 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 100%. Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, các ý kiến phát biểu tại hội trường đều tán thành sự cần thiết thành lập cả thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh, sau quá trình thẩm tra, tiếp thu và giải trình đầy đủ theo đúng quy định của Đảng và pháp luật. Điểm cốt lõi là: đây không phải động thái kỹ thuật, mà là quyết định định hình lại cấu trúc tăng trưởng của vùng đồng bằng sông Hồng và khu vực Bắc Bộ.
Thành phố Bắc Ninh: xây dựng cực tăng trưởng công nghiệp công nghệ cao
Thành phố Bắc Ninh được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Bắc Ninh trước đây, nằm ở vị trí tiếp giáp Hà Nội, Hải Phòng, thành phố Quảng Ninh cùng các tỉnh Hưng Yên, Lạng Sơn, Thái Nguyên. Lợi thế địa lý này khiến Bắc Ninh trở nên lý tưởng để phát triển hạ tầng công nghiệp gắn với các tuyến giao thông huyết mạch, chuỗi logistics vùng và mạng lưới sản xuất mở rộng từ thủ đô tới cảng biển. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, mở đường cho việc sắp xếp bộ máy, chuyển đổi tên các cơ quan, văn bản và ổn định đời sống người dân trong khuôn khổ hành chính mới.
Theo Chính phủ, thành phố Bắc Ninh được định hướng trở thành đô thị công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh, hiện đại và giàu bản sắc Kinh Bắc, đồng thời là một cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước với năng lực tham gia ngày càng sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Quan điểm này cho thấy hạ tầng công nghiệp sẽ là trục chính: từ quy hoạch khu công nghiệp công nghệ cao, hệ thống nghiên cứu – đổi mới sáng tạo, đến các trung tâm dữ liệu, logistics công nghiệp. Nếu địa phương không chủ động thiết kế mô hình quản trị linh hoạt để tương thích với mục tiêu này, danh xưng “thành phố trực thuộc Trung ương” sẽ khó chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh thực chất.
Thành phố Quảng Ninh: đô thị biển và trung tâm dịch vụ gắn với kết nối vùng
Khác với thành phố Bắc Ninh thiên về hạ tầng công nghiệp, thành phố Quảng Ninh được định vị là một đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, có sức cạnh tranh quốc tế, vừa là trung tâm kinh tế biển, du lịch, dịch vụ của quốc gia, vừa là địa bàn chiến lược vững chắc về quốc phòng, an ninh. Hai định hướng này bổ sung cho nhau trong bức tranh phát triển kinh tế phía Bắc: một bên là sản xuất công nghệ cao, một bên là dịch vụ, logistics và kinh tế biển. Điều đó báo hiệu sự dịch chuyển từ mô hình phụ thuộc vào một vài cực tăng trưởng truyền thống sang cấu trúc đa cực, trong đó Quảng Ninh có thể trở thành đầu mối giao thương quốc tế gắn với các tuyến đường biển và cửa khẩu biên giới.
Báo cáo của Văn phòng Quốc hội cho biết đã có 67 lượt ý kiến phát biểu về thành lập thành phố Quảng Ninh, phản ánh mức độ quan tâm lớn đối với việc thiết kế mô hình phát triển mới cho địa phương này. Khi đô thị biển được nâng tầm thành thành phố trực thuộc Trung ương, hạ tầng giao thông và logistics vùng ven biển, kết nối với hành lang kinh tế phía Bắc sẽ chịu áp lực phải được tổ chức lại: từ hệ thống cảng, đường bộ, đường thủy đến dịch vụ hậu cần du lịch, thương mại. Rủi ro nằm ở chỗ nếu quy hoạch thiếu đồng bộ với các cực công nghiệp như thành phố Bắc Ninh, khả năng hình thành chuỗi dịch vụ – sản xuất – logistics tích hợp sẽ bị hạn chế.
Tác động lên người dân, doanh nghiệp và yêu cầu tái cấu trúc quản trị địa phương
Điều đáng chú ý là các Nghị quyết không chỉ xác lập địa vị hành chính mới mà còn kèm theo trách nhiệm rõ ràng: Chính phủ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân địa phương phải tổ chức thi hành, sắp xếp, kiện toàn bộ máy, ổn định đời sống người dân và bảo đảm phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh. Những thay đổi về tên gọi cơ quan, chuyển đổi văn bản từ “tỉnh” sang “thành phố” được quy định theo hướng không làm gián đoạn giá trị sử dụng của giấy tờ hiện có. Cách tiếp cận này giảm rủi ro xáo trộn hành chính, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cải cách quy trình, dịch vụ công để tương xứng với đòi hỏi quản trị đô thị hiện đại.
Chính phủ đánh giá sự phát triển của thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh sẽ mang lại lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp địa phương: đóng góp nhiều hơn cho ngân sách Nhà nước, tạo thêm nhiều việc làm mới, nâng cao năng suất lao động, thu nhập và chất lượng sống của người dân. Đồng thời, việc thành lập hai thành phố được xem là bước thể chế hóa quan điểm của Trung ương về phát triển đô thị và đổi mới mô hình tăng trưởng, mở đường cho những mô hình quản trị đô thị có giá trị lan tỏa toàn quốc. Tuy vậy, nếu chính quyền địa phương không chủ động thiết kế cơ chế phối hợp vùng, lợi ích này có nguy cơ bị bó hẹp trong địa giới hành chính, thay vì trở thành động lực chung cho phát triển kinh tế phía Bắc.
Kết luận: Cơ hội tái cấu trúc hạ tầng vùng hay phép đổi tên hình thức?
Việc thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh với sự đồng thuận rất cao trong Quốc hội cho thấy đây là quyết định chính trị được chuẩn bị kỹ lưỡng, bám sát định hướng phát triển đô thị và đổi mới mô hình tăng trưởng. Nhưng danh xưng “thành phố trực thuộc Trung ương” chỉ mang lại ý nghĩa kinh tế khi được chuyển hóa thành năng lực cụ thể: hệ thống hạ tầng công nghiệp, giao thông, logistics đồng bộ; môi trường thể chế thuận lợi cho doanh nghiệp; và cơ chế phối hợp vùng để các cực tăng trưởng không cạnh tranh lẫn nhau mà bổ trợ cùng phát triển.
Nếu Bắc Ninh thực sự trở thành thành phố công nghiệp công nghệ cao, còn Quảng Ninh phát triển đúng tầm một đô thị biển có sức cạnh tranh quốc tế, hai thành phố sẽ tạo ra cấu trúc mới cho phát triển kinh tế phía Bắc – kết hợp sản xuất công nghệ cao với dịch vụ và kinh tế biển. Ngược lại, nếu thay đổi dừng ở mức “đổi biển tên”, thiếu cải cách về quy hoạch, quản trị và kết nối vùng, cơ hội hạ tầng công nghiệp, giao thông, logistics và phát triển đô thị thông minh sẽ bị bỏ lỡ. Câu hỏi không phải là có nên lập thành phố hay không, mà là các địa phương sẽ làm gì để xứng đáng với vị thế mới.
