Từ tỉnh lên thành phố: Một quyết định thay đổi bản đồ phát triển
Việc Quảng Ninh thành phố và Bắc Ninh thành phố được thành lập trên cơ sở giữ nguyên địa giới, dân số và đơn vị hành chính cấp xã là quyết định nâng cấp hành chính mang tính bước ngoặt, nhằm biến hai địa phương vốn đã là cực tăng trưởng thành những đô thị hạt nhân với mô hình chính quyền mới, quyền hạn mới và trách nhiệm phát triển kinh tế – xã hội lớn hơn so với trước đây. Sáng 5/8, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền Thủ tướng, đã trình Quốc hội Tờ trình về việc thành lập TP Quảng Ninh và TP Bắc Ninh. Trước đó, chiều 4/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã họp, thông qua nghị quyết thành lập 12 phường mới của Bắc Ninh và cho ý kiến về hai thành phố này. Quyết định không chỉ mang tính kỹ thuật hành chính mà là lời khẳng định: hai địa phương đang được đặt vào vai trò mới trong cấu trúc phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng.
Quy mô đô thị mới: Cực tăng trưởng với tham vọng lớn hơn
Thành phố Quảng Ninh được thành lập trên nguyên trạng tỉnh Quảng Ninh, với diện tích 6.231,27 km², dân số hơn 1,52 triệu người và 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Thành phố Bắc Ninh cũng giữ nguyên địa giới tỉnh hiện nay, có diện tích 4.713,75 km², dân số gần 4 triệu người và 99 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường và 54 xã. Đây không chỉ là việc “đổi tên” mà là thay đổi vị thế: từ tỉnh sang đô thị cấp thành phố trực thuộc, với mô hình chính quyền đô thị tinh gọn hơn và yêu cầu quản trị cao hơn. Một câu trích dẫn có thể tóm lược quy mô này: “Sau khi thành lập, thành phố Quảng Ninh có 6.231,27 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số 1,52 triệu người và 54 đơn vị hành chính cấp xã”.
Động lực phát triển kinh tế và hạ tầng công nghiệp
Chính phủ đánh giá Quảng Ninh và Bắc Ninh đều nằm trong nhóm địa phương có quy mô kinh tế dẫn đầu cả nước, giữ vai trò cực tăng trưởng của vùng, với lợi thế rõ rệt về hạ tầng, thu hút đầu tư, logistics, công nghiệp và dịch vụ. Với Quảng Ninh thành phố, lợi thế biên giới cả trên bộ lẫn trên biển với Trung Quốc biến nơi đây thành cửa ngõ thương mại, logistics và quốc phòng – an ninh đặc biệt. Định hướng phát triển thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, trung tâm du lịch quốc gia tầm quốc tế và đô thị xanh, thông minh cho thấy tiềm năng tạo ra chuỗi giá trị mới gắn công nghiệp – dịch vụ – du lịch. Bắc Ninh thành phố, nằm ở cửa ngõ Đông Bắc Hà Nội với hạ tầng giao thông đa phương thức và hệ thống logistics hiện đại, cộng với mạng lưới hơn 3.660 dự án FDI còn hiệu lực, là “nam châm” đầu tư công nghiệp công nghệ cao.
Nâng cấp hành chính: Cơ hội tái quy hoạch đô thị và tài chính địa phương
Nâng cấp hành chính không chỉ là thay đổi tên gọi mà là tái thiết toàn bộ cách quy hoạch đô thị, tổ chức bộ máy và quản lý tài chính địa phương. Các khu vực dự kiến thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh được xác nhận đáp ứng 7/7 tiêu chuẩn và 5/5 điều kiện thành lập thành phố theo quy định, nghĩa là đủ cơ sở pháp lý để chuyển sang mô hình chính quyền đô thị. Chính phủ đề xuất tiếp tục sử dụng trụ sở, tài sản công hiện có; trước mắt giữ nguyên tổ chức và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, sau đó sắp xếp lại để phù hợp mô hình mới. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp yêu cầu hai địa phương tập trung nguồn lực để phát triển thành các cực tăng trưởng kinh tế, đồng thời sắp xếp bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng sống của người dân.
Vai trò chiến lược trong mạng lưới đô thị vùng và bước đi tiếp theo
Chủ trương thành lập hai thành phố được xác định trong Nghị quyết số 17-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, phù hợp quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng và quy hoạch đô thị của từng địa phương. Điều này cho thấy Quảng Ninh thành phố và Bắc Ninh thành phố không phải những “trường hợp đơn lẻ”, mà là mắt xích trong chiến lược tái cấu trúc mạng lưới đô thị, xây dựng các cực tăng trưởng mới. Chính phủ và cơ quan thẩm tra yêu cầu UBND hai địa phương khẩn trương chuẩn bị, kiện toàn tổ chức bộ máy, thay đổi con dấu và các điều kiện cần thiết để chính quyền đô thị mới vận hành đồng bộ ngay sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết. Cùng với đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội thông qua nghị quyết thành lập hai thành phố trong kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, đồng thời thông qua nghị quyết thành lập 12 phường mới ở Bắc Ninh và thống nhất về nguyên tắc việc thành lập Viện KSND, TAND của hai thành phố.
