Điểm ngoặt: từ nền kinh tế thu nhập thấp đến nhóm trung bình
Hành trình tăng trưởng của GDP bình quân Việt Nam, xét theo thu nhập bình quân PPP và so sánh thu nhập khu vực Đông Nam Á, là quá trình 35 năm đi từ nhóm cuối bảng lên vị trí trung bình, cho thấy phát triển kinh tế Việt Nam đã thu hẹp khoảng cách với các nước láng giềng và làm thay đổi cán cân tăng trưởng kinh tế Đông Nam Á. Điểm mấu chốt của câu chuyện này là tốc độ hơn là đích đến tuyệt đối. GDP thực bình quân đầu người theo sức mua tương đương của Việt Nam tăng 526% trong giai đoạn 1990-2025, đứng thứ 6 thế giới về mức tăng. Đây không phải câu chuyện "giàu lên sau một đêm", mà là kết quả của ba thập kỷ Đổi Mới, mở rộng thương mại, công nghiệp hóa và thu hút đầu tư nước ngoài. Theo Ngân hàng Thế giới, những cải cách kinh tế từ năm 1986 cùng hội nhập toàn cầu đã đưa Việt Nam từ một trong những quốc gia nghèo nhất trở thành nước thu nhập trung bình.
Nhảy bậc trong ASEAN: từ 1/3 Indonesia, 1/2 Philippines đến vượt lên
Nếu chỉ nhìn hiện tại, việc thu nhập bình quân PPP của Việt Nam vượt Indonesia và Philippines có thể khiến nhiều người bất ngờ, nhưng dữ liệu cho thấy đó là xu hướng tích lũy lâu dài. Năm 1990, thu nhập bình quân PPP của Việt Nam chỉ khoảng 1.100 USD, khi Indonesia ở mức 3.000 USD và Philippines 2.620 USD, tức Việt Nam chỉ bằng khoảng 1/3 Indonesia và chưa bằng một nửa Philippines. Đó là xuất phát điểm gần đáy của so sánh thu nhập khu vực. Đến năm 2018, Việt Nam đạt khoảng 9.500 USD, vượt mức 9.250 USD của Philippines, nghĩa là mất 26 năm để vượt một nền kinh tế từng gấp nhiều lần mình. Với Indonesia, hành trình còn dài hơn: năm 2025, Việt Nam đạt khoảng 17.580 USD, nhỉnh hơn mức 17.190 USD của Indonesia và lần đầu tiên vượt nước này sau 35 năm. Không thể nói đây là kết quả tình cờ; đó là sự kiên trì bám theo chiến lược hội nhập và công nghiệp hóa.
Tăng trưởng thu nhập bình quân PPP: Việt Nam nổi bật trong bức tranh ASEAN
Trong bức tranh tăng trưởng kinh tế Đông Nam Á giai đoạn 1990-2025, Việt Nam là trường hợp nổi bật chứ không chỉ "đi theo trào lưu". Thu nhập bình quân PPP của Việt Nam tăng hơn 15 lần, từ khoảng 1.100 USD lên 17.580 USD, mức tăng lớn nhất trong ASEAN theo dữ liệu được nêu. Các nước khác cũng tăng mạnh nhưng đều đứng sau: Myanmar hơn 13 lần, Lào gần 10 lần, Campuchia hơn 7 lần, Malaysia và Thái Lan lần lượt hơn và gần 6 lần, Singapore 5,7 lần, Indonesia hơn 5,7 lần, Philippines hơn 5,5 lần, Brunei 1,4 lần. Điều đáng bàn là tốc độ tăng này diễn ra từ một nền tảng rất thấp. Năm 1993, thu nhập bình quân của Việt Nam chỉ khoảng 170 USD và gần như đội sổ trong khu vực, chỉ cao hơn Myanmar. So với thời điểm đó, mức thu nhập tăng hơn 26 lần, trong khi thứ hạng của Việt Nam tăng 60 bậc trên thang đo quốc tế. Rõ ràng, kết quả hiện nay không phải là may mắn mà là xu hướng dài hạn.
Động lực bên trong: Đổi Mới, sản xuất và hội nhập chuỗi cung ứng
Sự bứt phá của GDP bình quân Việt Nam không thể tách khỏi những thay đổi cấu trúc của nền kinh tế. Từ một nền kinh tế thu nhập thấp năm 1990, Việt Nam tiến hành Đổi Mới, mở rộng thương mại, công nghiệp hóa, thu hút đầu tư nước ngoài và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Khu vực sản xuất và xuất khẩu – đặc biệt điện tử, máy tính, linh kiện, máy móc, thiết bị – đã trở thành động lực chính cho tăng thu nhập bình quân PPP. Cùng với đó, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tập trung vào công nghiệp chế biến, chế tạo giúp mở rộng năng lực sản xuất và xuất khẩu. Việc thị trường tài chính được một số tổ chức quốc tế nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp cho thấy nền tảng thể chế và khả năng tiếp cận vốn đang cải thiện. Tuy nhiên, để thu nhập bình quân tiếp tục tăng bền vững, câu hỏi lớn là doanh nghiệp trong nước có thể đi xa hơn trong chuỗi cung ứng, nâng năng suất và tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa hay không.
Khoảng cách còn lại và thông điệp từ hành trình 35 năm
Việt Nam đã đi một quãng đường dài: từ nhóm cuối bảng thu nhập trong ASEAN đến vượt Philippines, Indonesia và đứng giữa bảng xếp hạng thu nhập bình quân PPP trong khu vực. Nhưng câu chuyện chưa kết thúc. Đến năm 2024, thu nhập bình quân của Singapore, Brunei, Malaysia, Thái Lan và Indonesia vẫn cao hơn Việt Nam, lần lượt khoảng 16 lần, 8 lần, 2,5 lần, 1,5 lần và 1,1 lần. Khoảng cách tuyệt đối với các nước phát triển vẫn rất lớn. Vì vậy, điểm đáng nói không phải là Việt Nam "đã giàu", mà là nền kinh tế này đã chứng minh được khả năng cải thiện vị thế trong so sánh thu nhập khu vực chỉ trong một thế hệ. Hành trình 35 năm cho thấy: duy trì cải cách, mở cửa và kiên định với chiến lược công nghiệp hóa giúp nâng thu nhập bình quân PPP nhanh hơn mặt bằng khu vực. Câu hỏi của 35 năm tới không còn là "có vượt được láng giềng hay không", mà là liệu Việt Nam có thể chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng chất lượng phát triển để rút ngắn khoảng cách với nhóm đầu thế giới.
