Tăng 526%: Vì sao quỹ đạo thu nhập Việt Nam gây chú ý?
Tăng trưởng GDP bình quân đầu người theo sức mua tương đương (PPP) của Việt Nam là quá trình thu nhập thực tế mỗi người dân cải thiện nhanh hơn phần lớn các nước khác, phản ánh sự bứt phá dài hạn của nền kinh tế từ mức thu nhập thấp lên nhóm trung bình trong hơn ba thập kỷ qua.
Việt Nam hiện đứng thứ 6 thế giới về mức tăng GDP thực bình quân đầu người theo PPP trong giai đoạn 1990-2025, với mức tăng được ghi nhận lên tới 526%. Nói cách khác, cùng một đơn vị thu nhập, người Việt hôm nay mua được nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn rất nhiều so với cách đây hơn ba thập kỷ. Điều đáng nói không phải là chúng ta đã giàu ngang ai, mà là tốc độ bứt phá hiếm có trên bản đồ thế giới. Đây không phải câu chuyện của một vài năm may mắn, mà là kết quả của cả chặng đường Đổi Mới, hội nhập và kiên trì công nghiệp hóa.
Đổi Mới, sản xuất và xuất khẩu: Động cơ phía sau quỹ đạo 526%
Nếu chỉ nhìn vào con số 526%, người ta dễ cho rằng đây là phép màu thống kê. Thực tế, nền tảng của tăng trưởng kinh tế Việt Nam lại khá “đời thường”: cải cách thể chế, mở cửa thương mại, đẩy mạnh sản xuất và thu hút đầu tư nước ngoài. Quá trình này gắn với công cuộc Đổi Mới, mở rộng thương mại, đẩy mạnh công nghiệp hóa, thu hút đầu tư nước ngoài và từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong hơn ba thập kỷ, Việt Nam chuyển mình từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới thành nước thu nhập trung bình, tiến dần lên các nấc thang phát triển cao hơn. Đằng sau quá trình tăng trưởng là sự mở rộng nhanh của khu vực sản xuất và xuất khẩu, đi kèm với cải thiện năng lực hạ tầng và nguồn nhân lực. Nói thẳng: Việt Nam không đi tắt bằng tài nguyên hay bong bóng tài chính, mà leo dần bằng công xưởng, cảng biển, khu công nghiệp và những hiệp định thương mại. Đó là lý do tốc độ tăng trưởng có chiều sâu thay vì chỉ là cú bật ngắn hạn.
Từ “chi bằng 1/3 Indonesia” đến vượt Indonesia và Philippines
Ba thập kỷ trước, Việt Nam ở nhóm cuối về thu nhập trong so sánh thu nhập khu vực. Năm 1990, thu nhập bình quân đầu người theo PPP của Việt Nam chỉ đạt khoảng 1.100 USD, trong khi Indonesia khoảng 3.000 USD và Philippines khoảng 2.620 USD, tương ứng Việt Nam chỉ bằng 1/3 Indonesia và chưa bằng một nửa Philippines. Trật tự khu vực khi đó dường như cố định: Việt Nam chấp nhận vị trí “người đi sau”.
Câu chuyện ngày nay đã khác hẳn. Đến năm 2018, thu nhập bình quân (PPP) của Việt Nam đạt khoảng 9.500 USD, vượt mức 9.250 USD của Philippines, tức mất 26 năm để vượt một nước từng hơn mình gấp đôi. Với Indonesia, quãng đường còn dài hơn: đến năm 2025, Việt Nam đạt khoảng 17.580 USD, cao hơn mức 17.190 USD của Indonesia, qua đó chính thức vượt sau 35 năm. Theo dữ liệu World Bank, năm 2025 thu nhập bình quân theo PPP của Việt Nam đứng thứ 5/10 trong ASEAN, sau Singapore, Brunei, Malaysia và Thái Lan, nhưng đã ở nửa trên của bảng xếp hạng nền kinh tế khu vực.
Thu hẹp khoảng cách với Thái Lan: Tốc độ hơn quan trọng hơn xuất phát điểm
Trong so sánh thu nhập khu vực, Thái Lan là thước đo nhạy cảm nhất vì khoảng cách lịch sử quá lớn. Theo World Bank, năm 2025 GDP danh nghĩa của Việt Nam đạt khoảng 514,7 tỷ USD, trong khi Thái Lan khoảng 577 tỷ USD; GDP bình quân đầu người của Việt Nam khoảng 5.066 USD, thấp hơn mức 8.056,6 USD của Thái Lan. Về mức tuyệt đối, Thái Lan vẫn dẫn trước khá rõ.
Nhưng câu chuyện đáng nói nằm ở tốc độ. Năm 2025, GDP Việt Nam tăng 8%, trong khi kinh tế Thái Lan tăng 2,4%. Hai mươi năm trước, quy mô kinh tế Thái Lan gần gấp bốn lần Việt Nam, còn hiện tại khoảng cách đó “về cơ bản đã không còn” theo bình luận của người dùng mạng xã hội Thái. Sự bứt phá này khiến công chúng Thái Lan phải chú ý và tranh luận về cách Việt Nam kiên trì “đánh cược” vào sản xuất, xuất khẩu và hạ tầng trong nhiều thập kỷ, thay vì hài lòng với lợi thế sẵn có như du lịch hay dịch vụ. Trong dài hạn, câu hỏi không còn là ai giàu hơn hôm nay, mà là ai duy trì được tốc độ trong 20 năm tới.
Vị thế mới, thách thức mới trong bảng xếp hạng kinh tế khu vực
Sự vươn lên của Việt Nam không chỉ thể hiện ở vài con số đẹp. Trong giai đoạn 1990-2025, thu nhập bình quân theo PPP của Việt Nam tăng hơn 15 lần, cao nhất trong ASEAN, trong khi Myanmar tăng hơn 13 lần, Lào gần 10 lần, Campuchia hơn 7 lần, Malaysia và Thái Lan gần 6 lần, Indonesia hơn 5,7 lần, Philippines hơn 5,5 lần và Brunei 1,4 lần. Tính trên một chỉ tiêu thu nhập bình quân khác, trong giai đoạn 1993-2024, Việt Nam từ vị trí thứ 10/11 Đông Nam Á đã vươn lên thứ 6/11, lần lượt vượt Philippines, Myanmar, Campuchia và Lào.
Tuy vậy, khoảng cách với những nước đứng đầu vẫn còn lớn; thu nhập bình quân của Singapore, Brunei, Malaysia, Thái Lan và Indonesia đến năm 2024 vẫn cao hơn Việt Nam, lần lượt khoảng 16 lần, 8 lần, 2,5 lần, 1,5 lần và 1,1 lần. Thông điệp ở đây khá rõ: Việt Nam đã bước sang một “hạng cân” mới trong PPP Đông Nam Á, nhưng muốn tiếp tục thăng hạng, cần chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, nâng năng suất và chất lượng thể chế. Tốc độ 526% là thành tích ấn tượng; giữ được tinh thần của giai đoạn này mới là phép thử cho tham vọng thu nhập cao trong tương lai.
