Làn sóng mở rộng khu công nghiệp: cuộc đua mới giữa các địa phương
Chiến lược mở rộng khu công nghiệp là việc các địa phương chủ động phát triển thêm quỹ đất công nghiệp, nâng cấp hạ tầng kết nối và thiết kế cơ chế ưu đãi chọn lọc nhằm thu hút đầu tư công nghiệp chất lượng cao, đồng thời tạo cực tăng trưởng kinh tế mới gắn với chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bức tranh đó, khu công nghiệp Quảng Ninh và không gian công nghiệp Hà Tĩnh đang nổi lên như hai điển hình thay đổi cuộc chơi. Quảng Ninh đặt cược vào khu công nghiệp VSIP Quảng Ninh gần 450 ha, còn Hà Tĩnh mở rộng mạnh mẽ không gian công nghiệp để giữ đà tăng trưởng GRDP hai con số. Đằng sau làn sóng này là cạnh tranh gay gắt giữa các tỉnh trong thu hút đầu tư công nghiệp và tham vọng trở thành trung tâm sản xuất mới của khu vực.
VSIP Quảng Ninh: cửa ngõ công nghiệp mới bên cao tốc Hải Phòng – Hạ Long
Quảng Ninh đang gửi một tín hiệu rất rõ ràng: tỉnh không muốn chỉ là điểm đến du lịch, mà là trung tâm công nghiệp – dịch vụ cảng biển tầm khu vực. Ban quản lý khu kinh tế Quảng Ninh đã chấp thuận chủ trương đầu tư và nhà đầu tư cho Khu công nghiệp VSIP Quảng Ninh với diện tích nghiên cứu hơn 448 ha. Vị trí của khu công nghiệp Quảng Ninh này cho thấy tư duy chiến lược: phía Bắc và Đông giáp sông Rút, phía Tây giáp cao tốc Hải Phòng – Hạ Long, phía Nam giáp tuyến ĐH.338 theo quy hoạch. Đây là cấu trúc điển hình của một "khu công nghiệp logistic" khi gắn chặt với cả đường thủy lẫn đường bộ tốc độ cao, tối ưu chi phí chuỗi cung ứng cho nhà đầu tư.
Điều đáng nói là quy mô vốn và tầm nhìn phát triển. Dự án có tổng vốn đầu tư 5.809,799 tỷ đồng, tương đương khoảng USD 220 triệu (approx. ₫5.500.000.000.000), trong đó vốn góp của nhà đầu tư đạt 871,47 tỷ đồng, tương đương khoảng USD 33 triệu (approx. ₫825.000.000.000), còn vốn huy động hơn 4.938 tỷ đồng, tương đương khoảng USD 187 triệu (approx. ₫4.675.000.000.000). Thời hạn hoạt động lên đến 70 năm với tiến độ triển khai từ 2026 – 2029 cho thấy đây không chỉ là một dự án bất động sản công nghiệp, mà là nền tảng lâu dài để Quảng Ninh tái cấu trúc không gian kinh tế ven biển Quảng Yên theo hướng công nghiệp cảng biển và công nghiệp phụ trợ.
Hà Tĩnh mở rộng không gian công nghiệp để khóa chặt chu kỳ tăng trưởng mới
Nếu Quảng Ninh đánh vào lợi thế cảng biển và cao tốc, Hà Tĩnh lại chọn công thức khác: mở rộng không gian công nghiệp, hoàn thiện hạ tầng kết nối và thiết kế cơ chế mới để nâng sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư công nghiệp. Tại khu công nghiệp Bắc Thạch Hà (VSIP Hà Tĩnh), máy móc và công nhân đang đồng loạt thi công san lấp mặt bằng, đường giao thông nội bộ và hạ tầng kỹ thuật. Dù hạ tầng chưa hoàn thiện, khu VSIP này đã đón dự án đầu tiên: Công ty TNHH Gốm sứ Chính xác Việt Nam với tổng vốn đầu tư hơn 35,1 tỷ đồng (tương đương USD 1,33 triệu, approx. ₫33.250.000.000) để sản xuất gốm sứ kỹ thuật cao. Đây là tín hiệu cho thấy các nhà đầu tư công nghệ cao đã bắt đầu nhìn Hà Tĩnh như một điểm đến mới, chứ không chỉ là nơi đặt các dự án nặng về khai khoáng hay nhiệt điện.
Theo báo cáo sơ kết 6 tháng đầu năm, Hà Tĩnh đã chấp thuận chủ trương 27 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn hơn 155.000 tỷ đồng, cùng 4 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 412,6 triệu USD (approx. ₫10.315.000.000.000), tăng gấp 8 lần vốn trong nước và 31 lần vốn FDI so với cùng kỳ. Cục Thống kê xác nhận Hà Tĩnh hiện là địa phương có tốc độ tăng trưởng GRDP cao nhất cả nước, đạt 12,79% trong 6 tháng đầu năm. Những con số này không phải may mắn, mà là kết quả của chiến lược mở rộng khu công nghiệp, thúc đẩy các dự án quy mô lớn như nhà máy xe máy điện, thép, nhiệt điện LNG… đi vào vận hành để tạo nền sản xuất mới cho tỉnh.
Cạnh tranh thu hút FDI: từ "trải thảm" sang chọn lọc và liên kết chuỗi
Cả Quảng Ninh và Hà Tĩnh đều hiểu rằng trong cuộc đua thu hút đầu tư công nghiệp, diện tích và hạ tầng khu công nghiệp chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là cơ chế mới và chất lượng dòng vốn. Hà Tĩnh công khai định hướng "FDI chất lượng cao, công nghệ cao, gắn với tăng trưởng xanh, chuyển giao công nghệ và liên kết chặt chẽ với khu vực trong nước" theo chia sẻ của đại diện VCCI chi nhánh Nghệ An – Hà Tĩnh – Quảng Bình. Song song thu hút nhà đầu tư chiến lược, tỉnh này cũng chủ trương rà soát, xử lý dự án chậm tiến độ, kiên quyết thu hồi dự án của nhà đầu tư không đủ năng lực để giải phóng quỹ đất, đón dòng vốn mới có chất lượng.
Điểm mấu chốt nằm ở việc biến khu công nghiệp thành hệ sinh thái sản xuất, nơi doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI. Các ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp Hà Tĩnh đề nghị xây dựng cơ chế kết nối cung – cầu, thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, nâng chất lượng nguồn nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Về phía Quảng Ninh, việc yêu cầu bố trí tối thiểu 3% diện tích đất công nghiệp cho doanh nghiệp ưu tiên và 20 ha cho doanh nghiệp công nghệ cao cho thấy tỉnh cũng đang hướng khu công nghiệp Quảng Ninh vào phân khúc nhà đầu tư có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.
Từ hai cực Quảng Ninh – Hà Tĩnh đến bản đồ công nghiệp mới
Nhìn từ VSIP Quảng Ninh và VSIP Hà Tĩnh, có thể thấy một xu hướng rõ ràng: các tỉnh không còn chấp nhận vai trò thứ yếu trong chuỗi giá trị toàn cầu. Họ chủ động mở rộng khu công nghiệp, dựng lên chuẩn mới về hạ tầng kết nối, đồng thời đề xuất cơ chế cạnh tranh với các cực công nghiệp trong khu vực. Quảng Ninh xây một trung tâm công nghiệp gắn cảng biển, cao tốc và dịch vụ phụ trợ; Hà Tĩnh vừa tăng tốc thu hút FDI vừa tạo dư địa cho doanh nghiệp địa phương bước sâu vào chuỗi giá trị. Cùng với đó, các dự án lớn tại khu công nghiệp được thúc đẩy triển khai nhanh, tạo dư địa tăng trưởng dài hạn.
Nếu xu hướng này được duy trì, bản đồ công nghiệp Việt Nam sẽ dịch chuyển khỏi mô hình tập trung quanh vài đầu tàu quen thuộc. Thay vào đó, các "cực công nghiệp" mới như Quảng Ninh và Hà Tĩnh sẽ chia sẻ vai trò trung tâm, giảm áp lực lên các đô thị lớn và tạo cơ hội phát triển cân bằng vùng miền. Câu hỏi không còn là có nên mở rộng khu công nghiệp hay không, mà là tỉnh nào dám đi xa hơn trong việc kết hợp mở rộng không gian công nghiệp với hạ tầng thông minh, FDI chọn lọc và cơ chế liên kết chuỗi. Ai trả lời được câu hỏi đó tốt hơn sẽ dẫn dắt làn sóng thu hút đầu tư công nghiệp và phát triển kinh tế địa phương trong thập kỷ tới.
