Từ gia công nhỏ lẻ đến tổng thầu dây chuyền robot: Bước nhảy chưa từng có
Chuỗi cung ứng VinFast là mạng lưới các doanh nghiệp Việt tham gia sản xuất, cung ứng linh kiện, thiết bị và giải pháp tự động hóa cho nhà máy ô tô, trong đó nhiều đơn vị đã chuyển mình từ gia công nhỏ lẻ sang làm chủ dây chuyền sản xuất robot và tích hợp công nghệ cao chỉ trong vài năm gần đây.
Trường hợp Weldcom là minh chứng rõ nhất cho bước nhảy này: từ một doanh nghiệp chuyên cung cấp thiết bị và dịch vụ gia công kim loại, nền tảng là công nghệ hàn, họ đã trở thành tổng thầu tích hợp dây chuyền sản xuất thân vỏ ô tô cho VinFast. Một doanh nghiệp Việt đi từ gia công thành tổng thầu lắp đặt dây chuyền 200 robot cho các nhà máy VinFast, từ nội địa ra quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện tăng doanh thu, mà là sự đổi vai: từ người làm thuê sang người thiết kế, tổ chức và quản lý toàn bộ dây chuyền sản xuất robot.
Điểm đáng nói là bước chuyển này diễn ra trong bối cảnh trước đó, các nhà tổng thầu hàng đầu thế giới mới là lựa chọn mặc định của các dự án ô tô. Việc một doanh nghiệp Việt đánh bật nhà thầu ngoại để dựng dây chuyền hơn 200 robot cho nhà máy thân vỏ gần như tự động hóa hoàn toàn cho thấy nội địa hóa không còn là khẩu hiệu, mà đã trở thành năng lực thực tế. Nếu không có một khách hàng đầu tàu như VinFast dám giao việc lớn, rất khó để các doanh nghiệp Việt có cơ hội thử sức ở cấp độ này.
Weldcom: Từ nhà cung cấp thiết bị đến tổng thầu dây chuyền 200 robot
Weldcom đồng hành cùng Vingroup từ năm 2018, khởi đầu với vai trò nhà tổng thầu Việt Nam đầu tiên thiết kế, triển khai và lắp đặt dây chuyền xe máy điện. Từ nền tảng đó, họ được giao nhiệm vụ thiết lập lại dây chuyền sản xuất thân vỏ ô tô dựa trên hiện trạng cũ, rồi tiến tới dựng lại nhà máy thân vỏ tại Hải Phòng với quy mô gần như tự động hóa hoàn toàn, sử dụng hơn 200 robot. Đây là cấp độ công nghệ mà trước đó ít ai nghĩ doanh nghiệp Việt có thể đảm nhận.
Điểm đáng chú ý là Weldcom không dừng ở một dự án. Họ tiếp tục làm tổng thầu dây chuyền sản xuất thân vỏ ô tô tại Hà Tĩnh, rồi vươn sang Ấn Độ và Indonesia cho các dòng VF2, VF5, VF6, VF7, VF8, VF9. Đến nay, Weldcom đã hoàn thành dự án nhà xưởng body shop giai đoạn 1 tại Ấn Độ và đang vượt tiến độ tại dự án body shop giai đoạn 2 ở Indonesia. Từ một nhà cung cấp thiết bị hàn, họ trở thành nhà tích hợp dây chuyền sản xuất robot có khả năng xuất khẩu dịch vụ kỹ thuật.
Nhưng thành công này không đến dễ dàng. Weldcom phải đáp ứng đồng thời ba yêu cầu khắt khe: tiêu chuẩn kỹ thuật rất cao, tiến độ gấp và chất lượng nghiêm ngặt. Họ buộc phải xây dựng năng lực tích hợp tự động hóa, nâng cấp đội ngũ kỹ sư, và quan trọng hơn là thay đổi tư duy từ “bán máy” sang “bán giải pháp”. Khi mục tiêu là gia tăng mức độ nội địa hóa, tối ưu hóa giá thành sản xuất và hiệu suất dây chuyền, doanh nghiệp Việt buộc phải bước lên nấc thang giá trị cao hơn, nếu không sẽ bị loại khỏi cuộc chơi.
Automech: Tăng trưởng doanh thu lên 2.000 tỷ nhờ chuỗi cung ứng VinFast
Nếu Weldcom là câu chuyện tổng thầu dây chuyền sản xuất robot, thì Automech là ví dụ điển hình của một nhà cung cấp linh kiện ô tô đi lên từ quy mô manh mún. Trước đây, Automech chủ yếu bán máy móc gia công cơ khí và cung cấp linh kiện nhỏ lẻ, thiếu tính hệ thống. Gia nhập chuỗi cung ứng VinFast đã buộc họ phải thay đổi về chất: xây dựng quy trình, chuẩn hóa sản xuất, và làm chủ công nghệ linh kiện ô tô.
Theo chia sẻ của lãnh đạo Automech, doanh nghiệp này đã tăng quy mô nhân sự từ khoảng 200 người lên hơn 1.000 người, tức gấp khoảng 5 lần. Doanh số cũng tăng từ mức 800 tỷ đồng lên 1.300 tỷ đồng, rồi đạt 1.500 tỷ đồng và dự kiến đạt 2.000 tỷ đồng trong năm 2026. Đây là tốc độ tăng trưởng mà chính họ từng nghĩ phải mất 5–10 năm mới đạt được. Câu nói “Từ một đơn vị thuần bán máy móc, chưa có kinh nghiệm làm linh kiện ô tô, chúng tôi đã tự tin sản xuất và đạt được các chứng chỉ quốc tế” cho thấy chuỗi cung ứng VinFast đang tạo ra thế hệ nhà cung cấp mới biết làm việc theo tiêu chuẩn toàn cầu.
Điều đáng chú ý là VinFast không chờ nhà cung cấp tự hoàn thiện rồi mới giao việc. Đội ngũ kỹ thuật của hãng xuống tận nhà máy Automech, trực tiếp đào tạo nhân lực, chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và tiến độ ngay tại hiện trường. Cách “hỗ trợ ngược” này biến VinFast thành một trường đào tạo thực chiến cho nhà cung cấp. Kết quả là Automech không chỉ tăng doanh thu, mà còn đủ tự tin theo bước VinFast ra thế giới, khi lãnh đạo doanh nghiệp đã chủ động sang Ấn Độ khảo sát mặt bằng độc lập để tính phương án mở nhà máy sản xuất linh kiện đi cùng VinFast.
Nội địa hóa: Từ khẩu hiệu thành chiến lược công nghiệp
Trong giai đoạn đầu, Vingroup thuê các nhà tổng thầu hàng đầu thế giới cho nhà máy ô tô. Nhưng ngay sau đó, họ mở ra cơ hội cho các nhà thầu nội địa hóa, và Weldcom là một trong những doanh nghiệp Việt đầu tiên dám nhận thử thách. Đây là bước ngoặt quan trọng: thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nhà thầu ngoại, chuỗi cung ứng VinFast bắt đầu được “Việt hóa” từ khâu thiết kế, lắp đặt đến vận hành dây chuyền.
Nhìn lại, Việt Nam đã sản xuất ô tô 20–30 năm, nhưng các hãng trước đây gần như không tạo ra nội địa hóa, khiến ngành công nghiệp phụ trợ dậm chân tại chỗ. Từ khi có VinFast, ngành này hình thành nhanh hơn nhờ một khách hàng đầu tàu sẵn sàng chia sẻ tiêu chuẩn, thị trường và cơ hội. Việc tham gia vào chuỗi cung ứng của VinFast mang lại cơ hội lớn nhưng cũng là thách thức khổng lồ, bởi quy mô thị trường trong nước còn nhỏ, sản lượng thấp, chuỗi cung ứng nguyên vật liệu chưa tối ưu.
Tuy vậy, chính áp lực về kỹ thuật, tiến độ và chất lượng lại buộc các doanh nghiệp Việt phải trưởng thành. Phần lớn họ là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đang chuyển dịch từ tư duy sản xuất đơn lẻ, linh hoạt sang hội nhập vào ngành công nghiệp sản xuất công nghệ cao. Khi mục tiêu là gia tăng mức độ nội địa hóa và tối ưu hóa giá thành, những doanh nghiệp có tinh thần cầu thị, quyết tâm và khát vọng sẽ là lực lượng nòng cốt của một nền công nghiệp ô tô thực sự đặt chân vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Từ chuỗi cung ứng VinFast ra thế giới: Cơ hội và điều kiện để bứt phá
Câu chuyện không dừng ở thị trường trong nước. Với Weldcom, việc hoàn thành body shop giai đoạn 1 tại Ấn Độ và vượt tiến độ giai đoạn 2 ở Indonesia cho thấy doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể xuất khẩu năng lực tổng thầu dây chuyền sản xuất robot. Họ còn đặt mục tiêu hợp tác với các doanh nghiệp đầu ngành như Mahindra hoặc Tata tại Ấn Độ, tức là không chỉ đi cùng VinFast, mà còn nhắm tới khách hàng bản địa.
Automech cũng không giấu tham vọng. Lãnh đạo doanh nghiệp đã sang Ấn Độ khảo sát mặt bằng độc lập để tính phương án mở nhà máy sản xuất linh kiện, cụm linh kiện đi cùng VinFast. Một chiếc ô tô có hàng nghìn chi tiết, và họ đang tiếp tục bổ sung máy móc để làm được nhiều chi tiết hơn, nâng cao hiệu quả sản xuất. Khi nhà cung cấp Việt đạt được các chứng chỉ quốc tế, cánh cửa thị trường toàn cầu không còn là chuyện viển vông.
Tuy nhiên, để biến các cơ hội này thành dòng doanh thu bền vững, doanh nghiệp Việt cần ba thứ: kỷ luật công nghiệp, năng lực quản trị dự án lớn và khả năng đầu tư dài hạn cho công nghệ. Chuỗi cung ứng VinFast đã chứng minh rằng nếu có một khách hàng đầu tàu dám “đỡ” phần khó nhất – từ thiết lập tiêu chuẩn đến đồng hành nâng cấp năng lực – thì chỉ sau 3–5 năm, doanh nghiệp Việt có thể tạo ra hàng nghìn tỷ đồng doanh thu và bước lên nấc thang mới trong chuỗi giá trị ô tô. Câu hỏi còn lại là bao nhiêu doanh nghiệp dám đi hết con đường này.
