Nợ công Mỹ 40.000 tỷ và lời giải 3% tăng trưởng
Nợ công Mỹ 40.000 tỷ là cách gọi về tình trạng tổng nợ quốc gia đã vượt ngưỡng 40.000 tỷ USD, kéo theo thâm hụt ngân sách hàng năm dự báo trên 2.000 tỷ USD và tạo sức ép ngày càng lớn lên lãi suất, lạm phát, gánh nặng thuế cùng nguy cơ khủng hoảng tài chính, buộc chính phủ phải lựa chọn giữa tăng thuế và cắt giảm an sinh xã hội trong những năm tới. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đưa ra một câu trả lời nghe rất đơn giản: nếu Mỹ kiểm soát được chi tiêu và duy trì tăng trưởng kinh tế 3% mỗi năm, nước này có thể thoát khỏi tình thế hiện tại. Vấn đề là, khi nợ công Mỹ 40.000 tỷ đã trở thành biểu tượng cho nhiều thập kỷ sống dựa trên thâm hụt, sự đơn giản ấy liệu có còn thuyết phục. Điểm mạnh của cách tiếp cận Bessent là đặt lại câu hỏi đúng chỗ: Mỹ không thiếu nguồn thu, mà thiếu kỷ luật trong kiểm soát chi tiêu chính phủ.
Kiểm soát chi tiêu chính phủ: điều kiện tiên quyết nhưng khó thi hành
Scott Bessent khẳng định vấn đề của Mỹ nằm ở chi tiêu, không phải nguồn thu, và nhấn mạnh phải kết hợp kiểm soát chi tiêu chính phủ với tăng trưởng kinh tế 3% để thoát nợ. Về lý thuyết, đây là trục giải pháp hợp lý: thu vẫn ổn, cần kìm tốc độ phình to của ngân sách. Ông cho biết đang làm việc với Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Russ Vought để xây dựng kế hoạch củng cố tài khóa, nhằm giảm thâm hụt. Tuy nhiên, kinh nghiệm vài nhiệm kỳ gần đây cho thấy lời hứa siết chi tiêu thường tan vỡ trước thực tế chính trị. Những nỗ lực được quảng bá là cắt giảm lãng phí, sa thải công chức, loại bỏ chương trình không hiệu quả từng được các chính quyền trước dùng như bằng chứng tiết kiệm, nhưng cơ quan kiểm toán liên bang đã nhiều lần chỉ ra các con số này bị phóng đại hoặc khó kiểm chứng. Muốn kiểm soát chi tiêu thực sự, Washington phải chấp nhận đụng vào những "vùng cấm" như chi quốc phòng, trợ cấp, và ngay cả bảo hiểm xã hội Mỹ – thứ khoản mục mà các chuyên gia cảnh báo có thể bị cắt giảm nếu khủng hoảng tài chính Mỹ bùng nổ.
Tăng trưởng kinh tế 3%: tham vọng và giới hạn thực tế
Trong phát biểu tại một trường kinh doanh, Bessent nói: “Nếu chúng ta có thể kiểm soát chi tiêu và kết hợp với tăng trưởng 3%, chúng ta có thể thoát khỏi tình trạng này”. Đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 3% là tương đối tham vọng trong bối cảnh lãi suất cao, vốn toàn cầu khan hiếm và lực lượng lao động Mỹ già hóa. Từng có lãnh đạo tuyên bố có thể khiến sản lượng kinh tế Mỹ tăng tới 20% mỗi năm – mức chỉ xảy ra đúng một lần kể từ năm 1947, khi kinh tế phục hồi bật mạnh sau phong tỏa COVID-19. Sự lạc quan quá đà đó đã góp phần nuôi dưỡng ảo tưởng rằng chỉ cần tăng trưởng đủ nhanh, nợ công tự khắc trở nên nhỏ bé tương đối. Các chuyên gia cảnh báo, dòng vốn đang đổ vào trí tuệ nhân tạo và công nghệ lớn khiến vốn đầu tư khan hiếm, buộc cả chính phủ lẫn doanh nghiệp phải cạnh tranh gay gắt, đẩy lãi suất lên và làm tình hình tài chính nhà nước thêm căng thẳng. Tăng trưởng 3% vì thế không phải chiếc đũa thần, mà là điều kiện tốt nếu đi cùng tái cơ cấu ngân sách mạnh tay.
Nguy cơ khủng hoảng tài chính Mỹ và tác động lên người dân
Các chuyên gia tài chính cho rằng việc nợ công tiếp tục phình to đang đẩy Mỹ đến gần một khủng hoảng tài chính Mỹ, nơi Quốc hội và các tổng thống tương lai buộc phải chọn những giải pháp không được lòng dân như tăng thuế hoặc cắt giảm các chương trình an sinh xã hội, kể cả bảo hiểm xã hội Mỹ. Dù cử tri đến nay chưa tập trung nhiều vào vấn đề nợ, họ đã thấy hậu quả rất cụ thể: lãi suất thế chấp nhà tăng theo lợi suất trái phiếu chính phủ, lạm phát chạy nhanh hơn tiền lương, gánh nặng thuế nghiêng dần về các hộ thu nhập thấp và trung bình. Nếu chiến lược tăng trưởng 3% và kiểm soát chi tiêu thất bại, cái giá phải trả sẽ rất rõ ràng: thế hệ trung lưu hôm nay phải đối mặt với nhà đắt hơn, lương mất giá hơn và an sinh xã hội kém đi. Điều trớ trêu là không ai muốn nói thật với cử tri rằng để cứu nợ công Mỹ 40.000 tỷ, có thể không cách nào tránh khỏi việc mọi người sẽ bị yêu cầu đóng góp nhiều hơn và nhận lại ít ưu đãi hơn.
Tương lai nợ công: phụ thuộc vào lựa chọn chính trị hơn là các con số
Nhìn về phía trước, nợ công Mỹ 40.000 tỷ không chỉ là bài toán kinh tế mà là thử thách chính trị. Bessent cố gắng bổ sung những mảnh ghép tài khóa khác – từ kế hoạch tăng mua lại trái phiếu kho bạc dài hạn nhằm tăng thanh khoản và hỗ trợ nhà đầu tư, đến kỳ vọng thị trường dầu sẽ dư cung trong một đến hai năm tới khi quan hệ năng lượng với Venezuela cải thiện và Trung Đông ổn định hơn. Nhưng các biện pháp kỹ thuật này chỉ là lớp vữa; viên gạch quyết định vẫn là chiến lược của chính phủ tương lai: họ sẽ chọn tăng trưởng bằng ưu đãi thuế, hay chấp nhận tăng thuế với nhóm giàu? Họ sẽ bảo vệ bảo hiểm xã hội Mỹ hay chấp nhận cắt giảm để cứu ngân sách? Nếu Washington tiếp tục trì hoãn những quyết định khó khăn, khủng hoảng tài chính Mỹ sẽ không còn là cảnh báo mà thành thực tế. Thông điệp quan trọng từ kế hoạch 3% của Bessent vì thế là: muốn thoát nợ, không chỉ cần thêm tăng trưởng, mà phải dám bớt chi tiêu và nói rõ điều đó với cử tri.
