Mốc 40.000 tỷ USD: con số gây sốc nói lên điều gì?
Nợ công Mỹ 40 tỷ – hiểu đúng là khối nghĩa vụ vay mượn của chính phủ liên bang, đã tăng hơn gấp đôi trong chưa đầy một thập kỷ, vượt xa quy mô GDP và trở thành biểu tượng cho một quỹ đạo tài khóa không bền vững, nơi chi tiêu, ưu đãi thuế và lãi vay cộng dồn thành rủi ro khủng hoảng tài chính Mỹ trong những năm tới. Việc tổng nợ công lần đầu tiên vượt 40.000 tỷ USD không chỉ là cột mốc mang tính tâm lý; nó là tấm gương phản chiếu một hệ thống chính sách đã để nợ phình to mà không đi kèm các quyết định khó khăn về tăng thuế hoặc cắt giảm chi tiêu. Theo các tổ chức giám sát ngân sách, nếu Quốc hội tiếp tục trì hoãn, vòng xoáy nợ và thâm hụt sẽ tự nó đẩy hệ thống tài chính đến ngưỡng chịu đựng.
Gánh nặng trên từng người dân: nợ bình quân và sức chịu đựng nền kinh tế
Nhìn dưới góc độ nợ bình quân người dân, bức tranh càng u ám: tổng nợ công hiện tương đương hơn 117.000 USD trên mỗi đầu người Mỹ, tức mỗi công dân đang “mặc định” gánh một khoản nghĩa vụ khổng lồ dù không trực tiếp ký vào bất kỳ hợp đồng vay nào. Quy mô nợ cũng được đánh giá cao hơn khoảng 1,3 lần GDP năm 2025 của nền kinh tế Mỹ, nghĩa là kể cả khi toàn bộ thu nhập trong một năm được dùng để trả nợ, chính phủ vẫn còn thiếu hàng nghìn tỷ USD. Đây không còn là bài toán kế toán khô khan; nó tác động thực vào lạm phát, lãi suất thế chấp, chi phí vay mua nhà, vay sản xuất và mọi nỗ lực tăng lương thực tế. Càng nợ nhiều, ngân sách càng phải ưu tiên trả lãi, cắt bớt không gian cho đầu tư dài hạn vào giáo dục, hạ tầng, công nghệ – những thứ tạo ra tương lai.
Vì sao nợ phình to: già hóa dân số, ưu đãi thuế và cú sốc lãi suất
Điều đáng lo của nợ công Mỹ 40 tỷ không chỉ nằm ở quy mô, mà ở cách nó hình thành: đó là tổng hợp của một dân số già hóa nhanh, hệ thống an sinh xã hội và Medicare ngày càng đắt đỏ, cùng văn hóa chính trị thích hứa chi tiêu và cắt thuế nhưng né tránh chuyện cân đối. Dân số già nghĩa là nhiều người hưởng an sinh xã hội hơn, ít người đóng góp hơn, khiến các quỹ tài trợ các chương trình này trở nên bấp bênh. Song song, các đạo luật cắt giảm thuế và các gói cứu trợ, kích thích trong đại dịch đã làm giảm nguồn thu, tăng chi tiêu. Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO), các gói luật lớn như Đạo luật To đẹp trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Donald Trump còn khiến nợ liên bang tăng thêm hàng nghìn tỷ USD trong tương lai. Lãi suất cao do Fed nâng mạnh để kiềm chế lạm phát khiến chi phí trả lãi nợ đội lên, tạo vòng luẩn quẩn “chi để trả nợ thay vì đầu tư cho tương lai”, như chuyên gia Marc Goldwein cảnh báo.
Nguy cơ khủng hoảng tài chính Mỹ và đường tránh vỡ trận
Khủng hoảng tài chính Mỹ không phải kịch bản viễn tưởng nếu nợ tiếp tục tăng theo quỹ đạo hiện tại. Khi nhà đầu tư bắt đầu đòi hỏi lợi suất cao hơn trên trái phiếu kỳ hạn dài, đó là dấu hiệu niềm tin đang bị bào mòn. Lãi suất trái phiếu kho bạc tăng kéo theo chi phí vay thế chấp, vay mua ôtô, vay thương mại tăng, bóp nghẹt hoạt động kinh tế và đặt áp lực lên ngân sách. Việc Bộ Tài chính phải tăng quy mô mua lại trái phiếu dài hạn để hạ lợi suất cho thấy thị trường đã “ngửi thấy” rủi ro. Điểm đáng phê phán là Quốc hội và Nhà Trắng vẫn chưa có kế hoạch rõ ràng: không có cải cách toàn diện an sinh xã hội, không có chiến lược thuế nghiêm túc, chỉ có những lời hứa và các gói luật mới tiếp tục làm nợ phình ra. Nếu không chấp nhận các quyết định đau nhưng cần – tăng thu, cắt chi, ưu tiên đầu tư hiệu quả – khả năng sụp đổ tài chính trong thập kỷ tới sẽ không còn là cảnh báo trên giấy mà trở thành thực tế.
