Đặt cược vào tăng trưởng để thoát nợ công 40.000 tỷ
Chiến lược nợ công mới của Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent là cách tiếp cận đặt trọng tâm vào tăng trưởng kinh tế ổn định ở mức 3% mỗi năm, kết hợp với kiểm soát chặt chẽ chi tiêu liên bang, nhằm từng bước giảm tỷ lệ nợ công Mỹ so với quy mô nền kinh tế và giải tỏa áp lực tài khóa đang gia tăng mạnh. Ngày 8/9, ông Bessent nhấn mạnh rằng vấn đề hiện nay của nợ công Mỹ không nằm ở nguồn thu thuế, mà ở cách chi tiêu của chính phủ liên bang. Quan điểm này là tuyên bố chính trị rõ ràng: thay vì nói về tăng thu, ông chọn nói về kỷ luật chi tiêu và tăng trưởng. Trong một cuộc họp báo ở Asheville, Bắc Carolina trong tháng này, ông tiếp tục khẳng định Mỹ có thể đạt tăng trưởng GDP khoảng 3% mỗi năm nếu duy trì nền tảng kinh tế vững và chính sách khuyến khích đầu tư, sản xuất trong nước và nâng cao năng suất. Lựa chọn này thể hiện một tầm nhìn khá lạc quan về khả năng phục hồi của nền kinh tế Mỹ sau giai đoạn nợ công leo thang.
Hai trụ cột chiến lược: tăng trưởng kinh tế và kiểm soát chi tiêu liên bang
Cốt lõi trong thông điệp của Scott Bessent là cách tiếp cận hai mặt: tăng trưởng kinh tế đủ cao và kiểm soát chi tiêu liên bang đủ nghiêm. Ông khẳng định: “Nếu chúng ta có thể kiểm soát chi tiêu và kết hợp với tăng trưởng 3%, chúng ta có thể thoát khỏi tình trạng này” – một câu nói cho thấy ông tin tăng trưởng là điều kiện cần chứ không phải yếu tố phụ. Trên thực tế, nợ công Mỹ đã vượt 40.000 tỷ, thâm hụt tài khóa được dự báo vượt 2.000 tỷ, trong khi nợ do công chúng nắm giữ đã trên 100% GDP, biến chi phí trả lãi thành khoản chi ngày càng lớn của ngân sách liên bang. Trong bối cảnh đó, kỳ vọng rằng tăng trưởng GDP ổn định 3% có thể “ăn mòn” tỷ lệ nợ theo thời gian là lập luận kinh tế quen thuộc: nếu kinh tế tăng nhanh hơn nghĩa vụ nợ, gánh nặng nợ trên mỗi đơn vị GDP sẽ giảm dần. Tuy nhiên, giới phân tích cũng cảnh báo đây chỉ là một phần của lời giải, không thể thay thế việc điều chỉnh cấu trúc chi tiêu và chính sách tài chính.
Công cụ tài khóa và tín hiệu lạc quan từ nền kinh tế Mỹ
Điểm gây chú ý trong tư duy của Bessent là ông không nói về thắt chặt tiền tệ mà nhấn mạnh vào phối hợp giữa chính sách tài chính, cải cách thuế và đầu tư sản xuất để tạo thêm động lực tăng trưởng kinh tế. Ông chỉ ra các khoản đầu tư sản xuất mới sau khi luật thuế lớn được thông qua, từ việc mở rộng nhà máy Frito-Lay của Pepsi tại Arizona, thương vụ Winnebago mua nhà máy pin đến kế hoạch tăng công suất sản xuất Dreamliner của Boeing – những ví dụ cho thấy nhà nước dùng chính sách tài chính để kéo vốn tư nhân vào sản xuất trong nước. Song song đó, Bộ Tài chính Mỹ có kế hoạch tăng mua lại trái phiếu kho bạc dài hạn, nhằm cải thiện thanh khoản trên thị trường và hỗ trợ nhà đầu tư tiếp tục nắm giữ nợ công. Ông cũng dự báo trong một đến hai năm tới, thị trường dầu có thể dư cung khi Mỹ cải thiện quan hệ năng lượng với Venezuela và tình hình Trung Đông bình thường hơn, qua đó giảm áp lực lãi suất vốn đang gắn chặt với giá năng lượng. Tất cả những yếu tố này là nền để ông tin rằng kinh tế Mỹ vẫn mạnh và đang tăng tốc trở lại.
Rủi ro của canh bạc tăng trưởng 3% và bài toán kỷ luật chi tiêu
Dù chiến lược dựa vào tăng trưởng kinh tế nghe có vẻ hấp dẫn, nó cũng là một canh bạc chứa nhiều rủi ro. Đạt mức tăng trưởng 3% ổn định trong thời gian dài không phải là mục tiêu dễ dàng, khi Mỹ phải cùng lúc duy trì năng suất cao, mở rộng lực lượng lao động và giữ chi phí vay ở mức chấp nhận được. Nếu tăng trưởng chậm lại trong khi nợ công và chi phí lãi vay vẫn tăng, tỷ lệ nợ trên GDP sẽ còn xấu hơn, làm suy yếu niềm tin của thị trường thể hiện qua lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn ở mức cao. Chính vì vậy, khẳng định “Mỹ không gặp vấn đề về nguồn thu mà vấn đề nằm ở chi tiêu” buộc chính quyền phải chứng minh khả năng kiểm soát chi tiêu liên bang thực sự, chứ không chỉ là khẩu hiệu. Việc ông Bessent cho biết đang làm việc với Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Russ Vought để xây dựng kế hoạch củng cố tài khóa, giảm thâm hụt là bước đi đúng hướng, nhưng kỷ luật ngân sách thường là phần khó khăn nhất về mặt chính trị. Nhìn toàn cục, chiến lược dựa trên tăng trưởng 3% là tuyên ngôn lạc quan về sức bật của kinh tế Mỹ, song nó chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm cải cách chi tiêu kiên định và nhất quán trong nhiều năm.
