Con đường thoát nợ công 40000 tỷ theo Bộ trưởng Bessent
Chiến lược giảm nợ công Mỹ 40000 tỷ mà Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nêu ra xoay quanh hai trụ cột: duy trì tăng trưởng kinh tế 3% mỗi năm và kiểm soát chặt chi tiêu chính phủ, với niềm tin rằng nền kinh tế đủ khỏe để tự kéo quốc gia ra khỏi vùng rủi ro nếu kỷ luật ngân sách được siết lại đồng thời với các động lực đầu tư sản xuất mới.
Trong phát biểu ngày 8/9, Bộ trưởng Tài chính Bessent khẳng định vấn đề của Mỹ không nằm ở nguồn thu mà nằm ở chi tiêu công, nhấn mạnh rằng nếu "có thể kiểm soát chi tiêu và kết hợp với tăng trưởng 3%, chúng ta có thể thoát khỏi tình trạng này". Điểm then chốt ở đây là ông đặt cược vào sức mạnh tăng trưởng kinh tế 3% như động cơ chính, còn kiểm soát chi tiêu chính phủ trở thành điều kiện bắt buộc nhưng đứng ở vị trí thứ hai, mang tính hỗ trợ cho động lực tăng trưởng. Đây là cách tiếp cận khá lạc quan, ưu tiên phát triển thay vì thắt lưng buộc bụng cực đoan, song cũng mở ra câu hỏi: liệu tăng trưởng có đủ bù cho thâm hụt ngân sách đang được dự báo vượt xa quy mô mà kỷ luật chi tiêu hiện tại có thể xử lý?
Tăng trưởng kinh tế 3%: động cơ giải nợ hay kỳ vọng quá cao?
Việc đặt tăng trưởng kinh tế 3% làm chìa khóa cho bài toán nợ công là lựa chọn mang màu sắc chính trị lẫn kinh tế. Theo Bộ trưởng Tài chính Bessent, nền kinh tế Mỹ vẫn "rất mạnh" và "đang tăng tốc trở lại", với nhiều khoản đầu tư sản xuất mới sau luật thuế lớn được thông qua năm ngoái, từ việc mở rộng nhà máy Frito-Lay tại Arizona đến thương vụ mua nhà máy pin của Winnebago và tăng công suất Dreamliner của Boeing. Những ví dụ này được dùng để chứng minh rằng nền kinh tế có dư địa duy trì tăng trưởng kinh tế 3%, từ đó kéo tỷ lệ nợ trên GDP xuống theo thời gian mà không cần thay đổi mạnh cấu trúc thu ngân sách. Tuy nhiên, kỳ vọng vào con số 3% nhiều năm liên tiếp luôn là một giả định tham vọng. Lịch sử cho thấy giữ tăng trưởng cao ổn định là chuyện khó, đặc biệt trong bối cảnh bất định địa chính trị và chu kỳ kinh tế toàn cầu. Nhìn từ góc độ quản trị nợ công Mỹ 40000 tỷ, đây là canh bạc đặt trên đường dài: nếu tăng trưởng hụt mục tiêu, toàn bộ chiến lược sẽ bị lộ khoảng trống và nợ có nguy cơ phình to hơn do thâm hụt ngân sách vẫn đang được dự báo vượt 2000 tỷ mỗi năm.
Kiểm soát chi tiêu chính phủ: điểm nghẽn lớn nhất của chiến lược
Nếu tăng trưởng là động cơ, thì kiểm soát chi tiêu chính phủ lại là hộp số có nguy cơ kẹt. Bessent nói rõ rằng Mỹ "không gặp vấn đề về nguồn thu mà vấn đề nằm ở chi tiêu" và nhấn mạnh điều kiện tiên quyết là phải kiểm soát được chi tiêu công để chiến lược phát huy tác dụng. Thực tế, nợ công Mỹ 40000 tỷ không xuất hiện trong một sớm một chiều mà là kết quả tích tụ của nhiều quyết định chi tiêu qua các đời chính quyền. Điều này nghĩa là bất cứ nỗ lực kiểm soát đều phải đụng đến các nhóm lợi ích và chương trình chi tiêu đã ăn sâu. Bộ trưởng Tài chính Mỹ cho biết ông đang làm việc với Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Russ Vought để xây dựng kế hoạch củng cố tài khóa nhằm giảm thâm hụt. Song từ góc nhìn phân tích, đây mới chỉ là bước khởi động mang tính quy trình, chưa đủ chứng minh rằng hệ thống chính trị sẽ chấp nhận các biện pháp cắt giảm hoặc tái cấu trúc chi tiêu. Khi thâm hụt ngân sách hàng năm được dự báo vượt 2000 tỷ vào cuối năm tài khóa, mọi lời hứa kiểm soát chi tiêu đều phải đi kèm quyết định cụ thể, nếu không chiến lược sẽ dừng ở mức khẩu hiệu dễ nghe nhưng khó thực thi.
Các công cụ tài khóa và thị trường: bổ trợ hay che mờ rủi ro?
Bên cạnh tăng trưởng kinh tế 3% và kiểm soát chi tiêu chính phủ, Bộ trưởng Tài chính Bessent còn nêu một loạt biện pháp kỹ thuật để hỗ trợ mục tiêu giảm thâm hụt. Ông cho biết nếu Tòa án Tối cao không bác bỏ các mức thuế quan "Ngày Giải phóng" của Tổng thống Donald Trump, Mỹ có thể thu thêm 180 tỷ để giảm thâm hụt. Đồng thời, Bộ Tài chính có kế hoạch tăng mua lại trái phiếu kho bạc dài hạn nhằm tăng thanh khoản trên thị trường và cung cấp thêm tiền cho nhà đầu tư tiếp tục mua trái phiếu. Những giải pháp này thể hiện cách tiếp cận dùng công cụ thị trường và chính sách thuế để làm mềm cú sốc nợ công. Tuy vậy, chúng khó tạo ra bước ngoặt nếu không song hành với thay đổi cấu trúc chi tiêu, bởi bản chất nợ công Mỹ 40000 tỷ vẫn nằm ở việc thâm hụt ngân sách kéo dài. Khi Bessent dự báo thị trường dầu có thể rơi vào dư cung trong một hoặc hai năm tới nhờ quan hệ năng lượng với Venezuela và tình hình Trung Đông bình thường trở lại, ông hàm ý lãi suất có thể giảm bớt áp lực lên chi phí vay. Song kỳ vọng vào biến số thị trường để giải nợ là cách tiếp cận giàu rủi ro: năng lượng, lãi suất và địa chính trị đều là yếu tố khó đoán, có thể xoay chiều nhanh hơn tốc độ điều chỉnh chính sách tài khóa.
Chiến lược của Bessent: thông điệp tích cực nhưng cần thực tế hơn
Nhìn tổng thể, chiến lược của Bộ trưởng Tài chính Bessent gửi đi một thông điệp rõ ràng: nợ công Mỹ 40000 tỷ không phải là bản án chung cuộc nếu nền kinh tế giữ được nhịp tăng trưởng kinh tế 3% và chính phủ biết kiềm chế chi tiêu. Đây là tầm nhìn ưu tiên tăng trưởng, phản bác cách tiếp cận chỉ tập trung thắt chặt ngân sách. Tuy nhiên, chính ông cũng thừa nhận điểm yếu nằm ở chi tiêu công, và việc xây dựng kế hoạch củng cố tài khóa với Văn phòng Quản lý và Ngân sách mới là bước đầu. Từ góc độ phân tích, phương án dựa quá nhiều vào tăng trưởng sẽ hợp lý nếu hệ thống chính trị chấp nhận các giới hạn chi tiêu thực sự, không đẩy thêm gánh nặng vào tương lai. Nếu không, mọi con số đẹp như 3% hay 180 tỷ thuế bổ sung chỉ có tác dụng trấn an trong ngắn hạn. Kết luận hợp lý là: chiến lược của Bessent có hướng đi đúng khi kết hợp tăng trưởng với kiểm soát chi tiêu chính phủ, nhưng để tránh một khủng hoảng tài chính Mỹ trong tương lai, ông cần chứng minh rằng kỷ luật ngân sách sẽ được thực thi bằng các quyết định khó khăn, chứ không chỉ bằng niềm tin vào sức bật của nền kinh tế.
