Hạn chót gắn với ngày sân bay đón chuyến thương mại
Dự án thành phần 4 ở sân bay Long Thành là nhóm công trình dịch vụ hàng không như suất ăn, phục vụ mặt đất và nhà chứa bảo dưỡng tàu bay, cần hoàn thành để sân bay có thể vận hành đồng bộ. Cục Hàng không Việt Nam vừa báo cáo Bộ Xây dựng, kiến nghị điều chỉnh thời hạn hoàn thành sáu dự án ưu tiên, nhưng bác đề xuất kéo một số hạng mục sang quý I hoặc quý II/2027. Cơ quan này muốn toàn bộ công tác xây dựng, lắp thiết bị và chuẩn bị vận hành hoàn tất muộn nhất ngày 23/12/2026. Đây không phải một mốc hành chính tùy ý: theo kế hoạch của ACV, sân bay dự kiến khai thác thương mại từ 0 giờ ngày 24/12/2026. Vì vậy, lùi dịch vụ sang năm sau đồng nghĩa để các hạng mục thiết yếu hụt nhịp ngay khi sân bay mở cửa.
Theo hợp đồng được điều chỉnh hồi tháng 6, sáu dự án phải hoàn thành xây dựng trước ngày 31/8; từ ngày 1/10/2026, phần khối lượng xây dựng còn thiếu có thể bị xử phạt theo cơ chế hợp đồng. Tiến độ Long Thành vì thế đã chuyển từ mục tiêu thi công sang yêu cầu sẵn sàng khai thác: hoàn thành phần xây dựng בלבד là chưa đủ nếu thiết bị chưa được lắp đặt, tích hợp và kiểm tra. Cục Hàng không kiến nghị Bộ Xây dựng chấp thuận mốc mới, sau đó sẽ đàm phán sửa đổi hợp đồng với các nhà đầu tư.
Chậm tiến độ có nguyên nhân khách quan, nhưng trách nhiệm vẫn thuộc nhà đầu tư
Trong sáu dự án, hai công trình đã xong xây dựng cơ bản và đang lắp thiết bị: cơ sở suất ăn hàng không số 2 và cơ sở sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện cùng dịch vụ kỹ thuật thương mại mặt đất số 2. Bốn dự án còn lại chưa hoàn thành phần xây dựng cơ bản, gồm suất ăn số 1, dịch vụ mặt đất số 1, hangar bảo dưỡng tàu bay số 1 và hangar số 3, số 4. Bốn nhà đầu tư VACS, VIAGS, VAECO và Vietjet nêu thiếu nhân công, vật liệu và nhân lực kỹ thuật, giá vật tư, nhiên liệu biến động, cùng thời gian nhập thiết bị chuyên ngành kéo dài. Một số hệ thống còn cần thời gian tích hợp, chạy thử và hiệu chỉnh. Đây là những trở ngại có thật, nhưng không xóa đi nghĩa vụ tiến độ mà doanh nghiệp đã nhận.
Vietjet cho biết dự án hangar số 3 và 4 khởi động muộn hơn các dự án khác khoảng tám tháng, đồng thời gặp khó vì thiếu nhân lực kỹ thuật và quy trình nghiệm thu hệ thống phức tạp. VACS nói tuyến tuy-nen số 10 chậm bàn giao mặt bằng, ảnh hưởng công trình phụ trợ. Ngoài khó khăn từ phía doanh nghiệp, gói thầu 4.8 thuộc Dự án thành phần 3 thi công chưa đồng bộ, cản trở đường tiếp cận và đấu nối hạ tầng kỹ thuật. Dù vậy, Cục Hàng không xác định các vướng mắc về nhân lực, thiết bị, vật tư và tổ chức thi công thuộc trách nhiệm chủ quan của nhà đầu tư. Đòi hỏi tăng nguồn lực, mở thêm mũi thi công vì thế là cách xử lý trách nhiệm, không phải yêu cầu tùy tiện.
Không thể mở sân bay trước rồi chờ dịch vụ hoàn thiện
Đề xuất của các doanh nghiệp cho thấy họ muốn đưa một phần công trình vào dùng trước, rồi hoàn thiện phần còn lại trong năm 2027. Vietjet dự kiến đưa hangar chính, xưởng và sân đỗ vào khai thác ngày 24/12/2026, nhưng cần đến tháng 4/2027 mới hoàn thiện 100% công suất. VACS cũng kiến nghị vận hành nhà sản xuất suất ăn, trạm điện và trạm bơm từ ngày 24/12, còn các hạng mục khác chạy thử trong tháng 3/2027. Cục Hàng không đánh giá đề xuất kéo dài của Vietjet và VACS là “không có cơ sở”, bởi khai thác một phần không bảo đảm toàn bộ chuỗi dịch vụ sẵn sàng. Với hành khách, dịch vụ mặt đất và suất ăn không phải phần phụ trang trí: thiếu chúng có thể làm giảm khả năng phục vụ chuyến bay và khiến trải nghiệm khai thác ban đầu bị xáo trộn.
Lập trường này hợp lý vì sân bay chỉ vận hành hiệu quả khi nhà ga, hạ tầng kỹ thuật và các dịch vụ hỗ trợ cùng hoạt động. Cục Hàng không yêu cầu sáu dự án hoàn thành trước mốc khai thác, trong khi ACV phải khẩn trương hoàn thiện phương án vận hành thử nhà ga, hệ thống phòng cháy chữa cháy và thiết bị kỹ thuật. Nếu tiến độ dịch vụ bị tách khỏi kế hoạch chung, rủi ro không dừng ở một công trình chậm mà có thể lan sang khả năng khai thác đồng bộ của cả giai đoạn 1. Bài toán lúc này là phối hợp và tháo gỡ điểm nghẽn, không phải chuyển phần việc dang dở sang năm sau.
Cục Hàng không không bác bỏ khó khăn của nhà đầu tư; cơ quan này bác việc lấy khó khăn làm căn cứ để kéo dài phần hoàn thiện sang năm 2027. Với dự án sân bay Long Thành, mốc 23/12/2026 là điều kiện để các dịch vụ thiết yếu sẵn sàng trước ngày khai thác dự kiến. Nhà đầu tư cần tập trung nhân lực, thiết bị và tổ chức thi công; các bên liên quan cũng phải phối hợp xử lý kết nối hạ tầng. Giữ được tiến độ đồng bộ quan trọng hơn việc báo cáo từng hạng mục đã hoàn thành bao nhiêu phần trăm: sân bay chỉ thực sự sẵn sàng khi các mắt xích cùng vận hành.
