Mốc 23/12 là ranh giới để Long Thành vận hành đồng bộ
Dự án thành phần 4 là nhóm công trình dịch vụ thiết yếu như cung cấp suất ăn, phục vụ mặt đất và hangar bảo dưỡng tàu bay, cần sẵn sàng cùng sân bay Long Thành trước khi khai thác thương mại. Đây không phải những hạng mục phụ có thể hoàn thiện tùy lúc: thiếu chúng, kế hoạch vận hành đồng bộ giai đoạn 1 sẽ chịu sức ép trực tiếp. Cục Hàng không Việt Nam vừa báo cáo Bộ Xây dựng về tiến độ sáu dự án ưu tiên này và bác đề xuất kéo một số công trình sang năm 2027. Cơ quan quản lý đề nghị hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị và chuẩn bị vận hành muộn nhất ngày 23/12/2026, trước mốc dự kiến khai thác từ 0 giờ ngày 24/12. Lập trường ấy đặt ưu tiên vào ngày sân bay mở cửa, thay vì chấp nhận tiến độ riêng lẻ của từng nhà đầu tư.
Mốc thời gian này gắn với chỉ đạo rà soát điều kiện đưa Long Thành giai đoạn 1 vào vận hành trước ngày 31/12/2026. Với hành khách và hãng bay, các cơ sở suất ăn, bảo dưỡng và dịch vụ mặt đất là một phần của năng lực khai thác, không chỉ là công trình trên công trường. Vì vậy, yêu cầu hoàn thành trước ngày 24/12 có lý do vận hành rõ ràng; câu hỏi còn lại là liệu các dự án đang chậm có thể đáp ứng hay không.
Sáu dự án được tính, bốn dự án còn dang dở
Các báo cáo thống nhất về quy mô ưu tiên: sáu dự án thuộc dự án thành phần 4, trong đó hai dự án đã xong phần xây dựng cơ bản và chuyển sang lắp đặt thiết bị. Đó là cơ sở cung cấp suất ăn hàng không số 2 và cơ sở sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện, trang thiết bị cùng dịch vụ kỹ thuật thương mại mặt đất số 2. Bốn dự án còn chưa hoàn thành xây dựng cơ bản gồm suất ăn hàng không số 1, dịch vụ kỹ thuật thương mại mặt đất số 1, bảo dưỡng tàu bay số 1 và cụm bảo dưỡng tàu bay số 3, số 4. Một số bản tin gọi đây là bốn công trình hoặc nhóm dự án còn chậm; cách gọi khác nhau không làm thay đổi mẫu số sáu dự án ưu tiên và tình trạng hai đã sang lắp thiết bị, bốn chưa xong phần xây dựng.
Mốc hợp đồng ban đầu đã được điều chỉnh hồi tháng 6, yêu cầu cả sáu dự án hoàn tất xây dựng trước ngày 31/8/2026. Theo cơ chế hợp đồng, từ ngày 1/10/2026, phần khối lượng xây dựng chưa hoàn thành có thể bị xử phạt. Tuy vậy, Cục Hàng không kiến nghị Bộ Xây dựng cho các dự án thêm thời gian đến ngày 23/12 để hoàn thành cả thiết bị và chuẩn bị vận hành. Đây là điều chỉnh nhằm khớp với ngày khai thác, không phải sự chấp thuận cho tiến độ kéo sang năm sau.
Bốn nhà đầu tư nêu khó khăn, hai đề xuất kéo sang năm sau
VACS, VIAGS, VAECO và Vietjet đều báo cáo vướng mắc, đồng thời đề nghị điều chỉnh thời hạn hoàn thành. Các doanh nghiệp nêu thiếu nhân lực và vật liệu, giá vật tư, nhân công, xăng dầu biến động, thiết bị chuyên ngành nhập khẩu mất thời gian; những yếu tố này làm tăng chi phí và gây áp lực dòng tiền. Một số công trình còn bị ảnh hưởng bởi gói thầu 4.8 thuộc dự án thành phần 3: thi công chưa đồng bộ khiến đường tiếp cận và kết nối kỹ thuật gặp trở ngại. Những khó khăn này có thể giải thích chậm trễ, nhưng không tự động biến thời hạn vận hành của toàn sân bay thành mốc có thể dời.
Vietjet đề xuất đưa hangar chính, khu xưởng và sân đỗ vào khai thác từ ngày 24/12/2026, rồi hoàn thiện toàn bộ công suất trong tháng 4/2027. VACS dự kiến vận hành nhà sản xuất suất ăn cùng các hạng mục thiết yếu từ ngày 24/12, nhưng xin thời gian đến tháng 3/2027 để hoàn tất chạy thử phần còn lại. Như vậy, không phải cả bốn nhà đầu tư đều nêu cùng một mốc gia hạn; các đề xuất cụ thể được ghi nhận ở VACS và Vietjet. Cục Hàng không đánh giá đề nghị kéo dài sang quý I hoặc quý II/2027 là không có cơ sở.
Gia hạn hợp đồng không đồng nghĩa chấp nhận lùi khai thác
Có một điểm dễ gây nhầm lẫn giữa các bản tin: Cục Hàng không vừa kiến nghị điều chỉnh thời hạn cho cả sáu dự án, vừa bác đề xuất của nhà đầu tư đưa một số hạng mục sang năm 2027. Hai việc không mâu thuẫn. Điều cơ quan này đề xuất là thống nhất mốc hoàn thành cuối cùng trước ngày sân bay khai thác, tức chậm nhất 23/12/2026; điều bị bác là kéo phần việc sang quý I hoặc quý II/2027. Sau khi Bộ Xây dựng chấp thuận, Cục dự kiến đàm phán, sửa đổi hợp đồng theo mốc mới.
Lập trường cứng rắn có thể tạo áp lực đáng kể lên nhà đầu tư, nhưng chấp nhận vận hành thiếu các dịch vụ nền tảng sẽ chuyển rủi ro sang toàn hệ thống và người sử dụng. Cục Hàng không cho rằng khó khăn về nhân lực, thiết bị, vật tư và tổ chức thi công thuộc trách nhiệm chủ quan của nhà đầu tư. Thước đo thực chất của tiến độ sân bay Long Thành vì thế không chỉ là hoàn tất nhà ga hay đường băng: sáu dự án dịch vụ hàng không phải sẵn sàng đồng bộ. Kết luận hợp lý là cần giữ mốc 23/12, đồng thời theo dõi sát khả năng nghiệm thu và chạy thử để thời hạn trên không chỉ tồn tại trong hợp đồng.
