Drone “Make in Vietnam” không chỉ để bay mà để tự chủ công nghệ
Drone Việt Nam tự chủ là quá trình các doanh nghiệp trong nước tự nghiên cứu, thiết kế UAV độc lập, nội địa hóa linh kiện và làm chủ công nghệ lõi, nhằm giảm phụ thuộc nước ngoài, phục vụ cả quốc phòng lẫn kinh tế, đồng thời xây dựng một hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ xoay quanh thiết bị bay không người lái. Đây không phải câu chuyện lắp ráp vài linh kiện ngoại, mà là chiến lược dài hơi để nắm quyền kiểm soát bầu trời số trong tương lai. Nhìn từ HTI UAS, dễ thấy drone đã bước ra khỏi vai trò đồ chơi quay phim để trở thành sản phẩm chiến lược drone, gắn với chủ quyền công nghệ. Ý tưởng phát triển UAV chuyên dụng của nhóm kỹ sư HTI hình thành khoảng 5 năm trước, trong điều kiện thiếu thốn thiết bị, kinh nghiệm và nguồn lực. Họ bắt đầu từ những linh kiện mua trên mạng, có cả đồ đặt từ các sàn thương mại rồi tháo ra nghiên cứu. Xuất phát điểm khiêm tốn đó lại chính là bệ phóng cho một tham vọng lớn: người Việt phải tự làm chủ bầu trời bằng công nghệ của mình.
Từ Shopee đến VT02: con đường gian nan của thiết kế UAV độc lập
Điểm thú vị của câu chuyện startup UAV công nghệ ở HTI là họ khởi đầu theo đúng nghĩa “garage”: mua linh kiện trên mạng về tháo tung, dùng khuôn thạch cao đổ thân máy bay rồi lần lượt chuyển sang khuôn composite, khuôn nhôm, thử – hỏng – làm lại không biết bao nhiêu lần. Đây là cách duy nhất để đi từ lắp ráp sang thiết kế UAV độc lập. Phải mất khoảng ba năm, đội ngũ mới hoàn thiện phiên bản VT02 – mốc cho thấy họ không còn chỉ lắp cái có sẵn, mà bắt đầu làm chủ thiết kế và nội địa hóa các thành phần quan trọng. Từ khoảng 10 người ban đầu, nhóm nghiên cứu tăng lên gần 30 kỹ sư, làm việc xuyên đêm để xử lý vấn đề trong thử nghiệm. “Làm UAV không thể chỉ giỏi một lĩnh vực. Chúng tôi phải giải quyết từ thiết kế khí động học, phần mềm điều khiển bay, điện tử, truyền dẫn cho tới sản xuất”. Đây là cách duy nhất để drone Việt Nam tự chủ thay vì mãi đi sau.
Một năm tuổi, 13 lần xin và cú ghi điểm ở Nhật: drone Việt bước ra thế giới
HTI UAS chính thức thành lập ngày 4/1/2026 và đến nay vẫn chưa đầy một năm tuổi. Nhưng tuổi đời trẻ không ngăn được họ xuất hiện ở Japan Drone Expo tại Chiba, mang theo hệ sinh thái UAV đồng bộ gồm Horus P02, Horus QS24, trạm điều khiển HTI Ground Station và các công nghệ lõi như Flight Controller, GPS, hệ thống truyền dữ liệu H-Link cùng giải pháp điều hướng, hạ cánh tự động ứng dụng VIO. Đó là hình ảnh rất khác với triển lãm quốc phòng trước đó, nơi sân chơi UAV hầu như thuộc về doanh nghiệp nước ngoài. Đằng sau thành quả trưng bày sản phẩm “Make in Vietnam” ở Nhật là 13 lần xin Chủ tịch HTI Group cho phép làm UAV, kéo dài từ sau Vietnam Defence tháng 12/2022 đến tháng 12/2023. Con số ấy cho thấy: để drone trở thành sản phẩm chiến lược drone chứ không phải dự án thử nghiệm ngắn hạn, bản thân doanh nghiệp phải dám chấp nhận đầu tư dài hơi, dù “muối bỏ bể” và chưa thu về đồng nào sau nhiều năm nghiên cứu.
Khi chiến tranh và kinh tế tầm thấp buộc Việt Nam phải làm chủ công nghệ lõi
Cuộc chiến giữa Nga và Ukraine là cú đánh thức thế giới về vai trò UAV: từ chỗ thiết bị dân sự để quay chụp, drone trở thành khí tài trên chiến trường, buộc các chính phủ phải thay đổi góc nhìn. Với Việt Nam, đây là lời nhắc thẳng thắn: nếu không làm chủ công nghệ lõi trong drone, chúng ta sẽ phụ thuộc vào thiết bị nước ngoài và đối mặt rủi ro về an ninh, dữ liệu, thậm chí khả năng triển khai khi bị hạn chế nguồn cung. Song song đó, nền kinh tế tầm thấp đang mở rộng, tạo hàng loạt ứng dụng: UAV phục vụ quốc phòng, an ninh, nông nghiệp, logistics, cứu hộ cứu nạn, giám sát hạ tầng và vận chuyển hàng hóa. Trong nông nghiệp, drone đã phun thuốc, theo dõi cây trồng; ở vùng địa hình phức tạp, UAV có thể vận chuyển hàng nhỏ tới nơi phương tiện thông thường khó tiếp cận. Khi sản phẩm chiến lược drone gắn trực tiếp với đời sống nông dân, lực lượng cứu hộ, doanh nghiệp logistic, thì câu chuyện tự chủ không còn mang tính khẩu hiệu mà thành nhu cầu thực tế.
Từ doanh nghiệp đơn lẻ đến hệ sinh thái drone Việt Nam tự chủ
HTI UAS hiểu rằng không thể có drone Việt Nam tự chủ nếu chỉ một doanh nghiệp tự làm mọi thứ. Họ giảm phụ thuộc linh kiện nhập khẩu bằng cách nghiên cứu Flight Controller, làm chủ một số công đoạn sản xuất điện tử như công nghệ SMT, đồng thời phối hợp với đại học và doanh nghiệp cơ khí để phát triển động cơ riêng. Nhưng động cơ, truyền dẫn, vật liệu… vẫn là những mắt xích mà trong nước chưa có năng lực sản xuất ổn định. Câu trả lời là hệ sinh thái: cơ khí, điện tử, vật liệu, phần mềm, động cơ và truyền dẫn phải cùng phát triển, kèm theo hạ tầng thử nghiệm – phòng lab, khu bay thử – để startup UAV công nghệ có chỗ kiểm tra sản phẩm. NIC cùng đối tác Nhật đã ra mắt Không gian Đổi mới sáng tạo tại Hòa Lạc, vận hành phòng thí nghiệm dùng chung về UAV, nơi HTI là một trong các founder. HTI UAS hướng tới xây dựng nhà máy, khu sản xuất chuyên nghiệp, từng bước chuyên môn hóa chế tạo UAV, với mục tiêu cuối cùng là năng lực thiết kế, sản xuất, nâng cấp và phát triển các dòng UAV theo nhu cầu thực tế. Nếu hành lang pháp lý chịu mở đường, đây có thể là nền móng cho một hệ sinh thái công nghiệp drone nội địa.
