Độ phủ lớn, nhưng chưa thể xem là đã hoàn thành
Khám sức khỏe toàn dân là hoạt động đưa người dân đến kiểm tra định kỳ, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật và lưu kết quả để theo dõi sức khỏe lâu dài, thay vì chỉ tìm đến cơ sở y tế khi đã có triệu chứng. Đây là cách hiểu cần thiết để đánh giá đúng ý nghĩa của chương trình khám sức khỏe TPHCM.
Tính đến 17 giờ ngày 29/10, thành phố đã khám cho 6.833.898 người, tương đương 53,5% dân số; hơn 6,1 triệu người trong số đó có hồ sơ sức khỏe điện tử. Con số này cho thấy chiến dịch đã tạo được độ phủ đáng kể, nhưng cũng đồng nghĩa gần một nửa dân số chưa được ghi nhận đã khám. Trong đợt cao điểm gần đây, thành phố khám thêm hơn 180.000 người, bình quân hơn 60.000 người mỗi ngày—mức cao nhất kể từ khi triển khai.
Dẫu vậy, tỷ lệ chung có thể che khuất khoảng trống giữa các nhóm. Học sinh đạt gần 90%, trong khi sinh viên, học viên mới đạt 37,25% và lao động chính thức đạt 34,4%. Vì thế, kết quả đáng ghi nhận không nên trở thành lý do để giảm tốc; chương trình chỉ có ý nghĩa đầy đủ khi những nhóm tiếp cận chậm cũng được đưa vào.
355.290 người nguy cơ cao là lời cảnh báo cần theo dõi
Giá trị nổi bật của đợt khám không chỉ nằm ở số người được kiểm tra mà còn ở những nguy cơ trước đây có thể chưa được phát hiện. Thành phố lần đầu có dữ liệu sức khỏe thực tế trên diện rộng, tạo cơ sở để chuyển từ thống kê lượt khám sang quản lý nguy cơ và chăm sóc tiếp nối.
Qua sàng lọc tim mạch theo phương pháp phân tầng nguy cơ mắc bệnh trong 10 năm của Tổ chức Y tế Thế giới, ngành y tế đánh giá gần 2 triệu hồ sơ đủ điều kiện và nhận diện 355.290 người thuộc nhóm nguy cơ cao, rất cao. Đây không phải con số nên chỉ được nhắc như một kết quả thống kê: nhóm này cần được tư vấn, đánh giá lâm sàng và theo dõi phù hợp, nếu không phát hiện sớm sẽ khó tạo ra lợi ích sức khỏe bền vững.
Các phát hiện khác củng cố lý do phải duy trì chăm sóc sau khám. Tăng huyết áp ghi nhận ở 51,58% người từ 60 tuổi trở lên và 18,3% người 18-60 tuổi; phần lớn người trẻ được phát hiện chưa từng biết mình mắc bệnh. Với học sinh, 35% có tật khúc xạ và 24,9% bị sâu răng. Khám chỉ là bước đầu; tư vấn, chuyển khám và theo dõi mới quyết định những con số này có thay đổi được sức khỏe hay không.
Khám miễn phí cần đo đúng đối tượng và khép kín phần còn thiếu
Một tỷ lệ bao phủ tổng thể chưa cho biết rõ ngân sách nhà nước đã tiếp cận được bao nhiêu người thuộc diện được khám miễn phí. Vì vậy, Sở Y tế sẽ bổ sung chỉ số tỷ lệ khám trong nhóm dân cư do ngân sách chi trả, không tính nhóm được người sử dụng lao động chi trả khám định kỳ. Theo dõi đồng thời hai chỉ số sẽ giúp đánh giá công bằng hơn và xác định địa bàn cần vận động thêm.
Khoảng trống còn thấy rõ trong khám sức khỏe học sinh. Tính đến thời điểm thống kê, 2.727 trong 2.841 cơ sở giáo dục đã tổ chức khám; 2.230.766 trong 2.288.455 học sinh được kiểm tra, đạt 97,48%, nhưng hơn 57.600 em vẫn chưa được khám, chủ yếu do vắng mặt hoặc nghỉ học. Với các em bỏ lỡ buổi khám tại trường, gia đình cần được thông báo và hướng dẫn lịch khám bù; cơ sở y tế được yêu cầu tiếp nhận, không từ chối vì khác địa giới hành chính.
Áp lực tiến độ còn lớn: thành phố cần khám thêm hơn 5,9 triệu người trong 63 ngày cuối năm, tương đương khoảng 94.000 lượt mỗi ngày. Trường có nhiều học sinh chưa khám được đề nghị chủ động phối hợp cơ sở y tế để tổ chức khám bổ sung tại trường, giảm thời gian đi lại cho gia đình. Kết luận nên được nhìn nhận thẳng thắn: hơn 6,8 triệu lượt là bước tiến đáng kể, nhưng thành công cuối cùng phải được đo bằng người dân được khám đúng diện, nguy cơ được xử lý và hồ sơ được dùng để chăm sóc tiếp tục.
