Khi trường học mới xây đã nứt tường, ngấm nước: vấn đề không thể coi là bình thường
Hiện tượng trường học mới xây, vừa bàn giao đưa vào sử dụng đã xuất hiện nứt tường, ngấm nước mưa, xuống cấp cơ sở vật chất sau vài tháng không chỉ là lỗi kỹ thuật cục bộ, mà là dấu hiệu của bất cập trong quản lý chất lượng công trình giáo dục, từ khâu thiết kế, thi công, giám sát đến bảo hành, gây ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn và điều kiện học tập của học sinh lẫn giáo viên. Trường tiểu học Nam Xuân ở xã Nam Xuân, Thanh Hóa là một ví dụ điển hình: công trình dân dụng cấp III này có tổng vốn đầu tư hơn 14 tỷ đồng với mục tiêu xây dựng cơ sở giáo dục đạt chuẩn. Vậy mà chỉ sau khoảng 7–8 tháng kể từ khi bàn giao và đưa vào sử dụng từ tháng 1/2026, trường đã xuất hiện nhiều vết nứt và tình trạng nước mưa thấm vào bên trong. Khi giáo viên quay lại trường để chỉnh trang, chuẩn bị cơ sở vật chất cho năm học 2026–2027, họ mới phát hiện một số lớp học bị ngấm nước, nứt tường. Hiện tượng này không thể được xem là “chuyện nhỏ”; nó cho thấy rủi ro về chất lượng cơ sở vật chất ngay trong những công trình giáo dục đáng lẽ phải an toàn và bền vững.
Kỹ thuật cầu thang, tường bên hông: điểm yếu lộ rõ và tác động tới lớp học
Quan sát hiện trường cho thấy điểm yếu tập trung ở khu vực cầu thang và tường bên hông – những vị trí thường chịu tải trọng lớn và là nút giao kết cấu. Bên hông cầu thang của tòa nhà lớp học hai tầng xuất hiện nhiều vết nứt kéo dài từ chân tường lên đến tầng hai. Đây là dạng trường học nứt tường điển hình, cho thấy khả năng có vấn đề về liên kết kết cấu hoặc xử lý mối nối không đạt yêu cầu. Không chỉ nứt, nhiều vị trí tiếp giáp quanh khu vực cầu thang từ tầng một lên tầng hai bị ngấm nước mưa, tạo thành những vệt dài chảy xuống mảng tường, rồi xuống nền lớp học. Nước mưa ngấm qua tường khiến nền lớp học lênh láng nước vào những ngày mưa, gây nguy cơ mất an toàn cho giáo viên và học sinh khi năm học mới đang cận kề. Một công trình giáo dục hỏng hóc theo kiểu “thấm từ cầu thang, chảy vào lớp học” là minh chứng rõ ràng rằng thiết kế chi tiết chống thấm, xử lý khe tiếp giáp và vật liệu sử dụng chưa được kiểm soát chặt.
Từ sự cố Nam Xuân đến câu hỏi về giám sát và bảo hành công trình giáo dục
Về quy trình, công trình Trường tiểu học Nam Xuân được triển khai theo quyết định của cấp huyện, sau đó quyền chủ đầu tư chuyển về UBND xã Nam Xuân. Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Khánh Lâm là đơn vị thi công. Hiện công trình vẫn đang trong thời gian bảo hành, và UBND xã đã tổ chức họp, yêu cầu nhà thầu nhanh chóng khắc phục tình trạng ngấm nước, nứt tường trước khi bước vào năm học 2026–2027. Đây là phản ứng cần thiết, nhưng chưa đủ để ngăn các sự cố tương tự lặp lại ở những dự án khác. Cốt lõi của câu chuyện không chỉ nằm ở một nhà thầu hay một trường học cụ thể, mà ở cơ chế giám sát chất lượng cơ sở vật chất của toàn hệ thống. Khi một công trình giáo dục hỏng hóc sau chưa đầy một năm sử dụng, câu hỏi phải đặt ra là: khâu nào đã “nhẹ tay” – tư vấn thiết kế, giám sát thi công, nghiệm thu, hay quá trình kiểm tra định kỳ sau bàn giao? Nếu không truy đến tận cùng trách nhiệm, các biện pháp khắc phục hiện tại chỉ giống như dán băng keo lên vết nứt tường đang tiếp tục dài thêm.
Cần siết chặt trách nhiệm bảo hành và kiểm định chất lượng công trình trường học
Trong vụ Nam Xuân, điểm tích cực là nhà trường đã chủ động báo cáo với UBND xã, đề nghị địa phương yêu cầu nhà thầu có phương án khắc phục. Nhưng về dài hạn, không thể trông chờ vào sự tự giác của từng bên. Công trình trường học – nơi tập trung trẻ em – cần được đặt dưới chế độ kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt hơn nhiều so với thực tế hiện nay. Trách nhiệm bảo hành từ nhà thầu phải đi kèm cơ chế kiểm tra thường xuyên của chủ đầu tư và chính quyền địa phương. Không chỉ sửa chỗ ngấm nước trường học, họ phải đánh giá lại toàn bộ kết cấu và chi tiết chống thấm, thay vì “vá víu” cho qua năm học mới. Công trình giáo dục hỏng hóc sớm là một cảnh báo: nếu khâu kiểm định chất lượng công trình không được thực hiện thực chất, ngân sách bỏ ra để xây dựng trường chuẩn sẽ bị “ăn mòn” bởi những vết nứt, còn học sinh thì phải học trong những lớp học ẩm ướt và tiềm ẩn nguy hiểm.
