Công điện 62: lời cảnh tỉnh từ câu chuyện xin gạo ở Điện Biên
Chính sách học sinh khó khăn là tổng thể các chế độ hỗ trợ về ăn ở, đi lại, học tập và sinh hoạt dành cho trẻ em yếu thế, học sinh vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hộ nghèo và cận nghèo, nhằm bảo đảm các em có điều kiện tối thiểu để đến trường và duy trì việc học một cách an toàn, bền vững. Thủ tướng Lê Minh Hưng vừa ký Công điện 62 yêu cầu thực hiện nghiêm chế độ, chính sách cho học sinh thuộc diện yếu thế, gia đình khó khăn và vùng dân tộc thiểu số. Điểm xuất phát của công điện không phải là một báo cáo hành chính, mà là hình ảnh một hiệu trưởng ở Điện Biên phải kêu gọi hỗ trợ gạo, gas trên mạng xã hội để duy trì bữa ăn cho hơn 300 học sinh ở xa trường. Khi một trường phải xin gạo công khai, đó không chỉ là câu chuyện thiếu thốn, mà là tín hiệu cảnh báo: chế độ chính sách giáo dục đã có, nhưng khâu thực hiện đang có vấn đề.
Từ một lá thư ngỏ đến yêu cầu rà soát chính sách trên toàn quốc
Lá thư ngỏ của Hiệu trưởng Trường THCS Võ Nguyên Giáp, xã Mường Phăng, Điện Biên, cho biết trường có 309 học sinh nhà cách trường từ 7–15 km, nhiều em không thể đi về trong ngày nên phải ở lại trường. Nhà trường đã bố trí nơi ở, bếp ăn, nhưng kinh phí và khả năng đóng góp của gia đình học sinh không đủ, buộc phải kêu gọi cộng đồng hỗ trợ gạo, thực phẩm, gia vị. Phản ánh này lập tức trở thành chất xúc tác để Thủ tướng ban hành Công điện 62, yêu cầu Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên khẩn trương rà soát, xác minh thông tin báo chí và bảo đảm thực hiện đầy đủ, kịp thời các chế độ hiện hành. Quan trọng hơn, yêu cầu rà soát chính sách không chỉ giới hạn trong một tỉnh: người đứng đầu Chính phủ yêu cầu tất cả chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố rà soát, thực thi đầy đủ chế độ chính sách giáo dục cho trẻ em, nhất là học sinh nội trú, bán trú, học sinh vùng biên giới, miền núi, vùng bãi ngang, ven biển, hải đảo, hộ nghèo và đối tượng yếu thế.
Những lỗ hổng của chế độ chính sách giáo dục hiện nay
Việc một trường bán trú phải tự kêu gọi lương thực cho học sinh là biểu hiện rõ ràng của khoảng cách giữa văn bản và thực tế: chế độ chính sách giáo dục đã được quy định, nhưng không đến đúng người, đủ mức, đúng thời điểm. UBND tỉnh Điện Biên hiện phải giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì cùng các sở, ngành, UBND xã, phường rà soát toàn diện việc thực hiện chính sách; làm rõ thực trạng, nguyên nhân, trách nhiệm và kết quả xử lý. Theo chỉ đạo, các đơn vị phải xác định cụ thể những trường hợp chưa được thụ hưởng, thụ hưởng chưa đầy đủ hoặc chưa kịp thời để có giải pháp. Câu hỏi đặt ra là: vì sao đến khi báo chí lên tiếng, khi thầy cô phải viết thư ngỏ, hệ thống mới "giật mình" rà soát chính sách? Nếu khâu giám sát thường xuyên hoạt động tốt, những học sinh vùng cao, học sinh yếu thế sẽ không bị đặt vào tình trạng thiếu ăn, thiếu điều kiện sinh hoạt thiết yếu ngay trong môi trường lẽ ra phải an toàn nhất: nhà trường.
Bảo đảm quyền lợi học sinh vùng cao: không chỉ là phát gạo đúng đối tượng
Công điện 62 nhấn mạnh yêu cầu huy động, bố trí các nguồn lực hợp pháp để hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn, bảo đảm các em có đủ điều kiện thiết yếu để đến trường, học tập và sinh hoạt, không để học sinh phải nghỉ học hoặc thiếu ăn vì chưa được giải quyết chế độ. Tuy nhiên, bảo đảm quyền lợi không chỉ là phát gạo đúng đối tượng. UBND tỉnh Điện Biên yêu cầu đánh giá những khó khăn, vướng mắc phát sinh, nhất là sau sắp xếp đơn vị hành chính, và đề xuất sửa đổi, bổ sung chính sách, trong đó lưu ý điều chỉnh chính sách đối với học sinh bán trú theo hướng phù hợp với nơi cư trú, khoảng cách, điều kiện giao thông, địa hình và điều kiện thực tế của người học. Đây là điểm mấu chốt: hỗ trợ học sinh yếu thế phải gắn với thực tế địa phương, chứ không thể áp một khung chung cho mọi vùng miền, mọi kiểu đường sá, mọi điều kiện sống của học sinh vùng cao.
Muốn chính sách đến được với học sinh yếu thế, phải siết trách nhiệm phối hợp
Chỉ đạo lần này cho thấy rõ: để chính sách học sinh khó khăn đi vào cuộc sống, một mình ngành giáo dục không thể gánh nổi. UBND tỉnh Điện Biên yêu cầu các Sở Tài chính, Nội vụ, Dân tộc và Tôn giáo căn cứ chức năng, nhiệm vụ phối hợp, cung cấp số liệu, hồ sơ và ý kiến chuyên ngành phục vụ công tác rà soát; UBND xã, phường phải rà soát đến từng cơ sở giáo dục, từng nhóm đối tượng, từng trường hợp khó khăn, xác nhận số liệu và làm rõ nhu cầu hỗ trợ. Về phía trung ương, Thủ tướng yêu cầu chủ tịch UBND các tỉnh, thành chỉ đạo rà soát, thực hiện đầy đủ chính sách với trẻ em, học sinh, học viên trên địa bàn. Một câu nói đáng trích lại là: "Không để học sinh phải nghỉ học hoặc thiếu ăn, thiếu điều kiện sinh hoạt thiết yếu do chưa được giải quyết chế độ, chính sách". Nếu câu nói này trở thành tiêu chuẩn để đánh giá trách nhiệm của từng ngành, từng cấp, từng trường, việc rà soát chính sách lần này sẽ không dừng ở phong trào, mà thành cơ chế bảo vệ dài hạn cho học sinh yếu thế.
