Rà soát chính sách học sinh khó khăn: Tín hiệu tích cực nhưng không được phép chậm trễ
Rà soát chính sách học sinh khó khăn là quá trình đánh giá toàn diện các quy định hỗ trợ trẻ em, học sinh, học viên yếu thế để phát hiện khoảng trống giữa văn bản và thực tế, từ đó sửa đổi, bổ sung nhằm bảo đảm mọi em nhỏ vùng khó được tiếp cận giáo dục, ăn ở và chăm sóc học đường ở mức tối thiểu có thể chấp nhận. Ngày 08/9/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn 9122/VPCP-KGVX về việc thực hiện các chính sách đối với trẻ em, học sinh, học viên có hoàn cảnh khó khăn và các đối tượng chính sách. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì phối hợp các bộ khẩn trương rà soát, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Nghị định 66/2025/NĐ-CP về chính sách hỗ trợ vùng dân tộc thiểu số, miền núi, bãi ngang ven biển và hải đảo. Đây là bước đi đúng hướng, nhưng tính khẩn trương phải đi kèm sự lắng nghe thực sự từ cơ sở.
Khoảng trống chính sách: Tiêu chí hành chính không theo kịp đường đến trường của học sinh vùng cao
Điểm yếu lớn nhất của chính sách hỗ trợ vùng khó nằm ở chỗ tiêu chí được thiết kế theo ranh giới hành chính, trong khi “độ khó” của việc đến trường lại được quyết định bởi khoảng cách, địa hình, giao thông và hoàn cảnh gia đình. Thực tế tại các địa phương miền núi cho thấy khoảng cách đáng kể giữa tiêu chí chính sách và điều kiện thực tế của học sinh. Ở một phân hiệu PTDTBT THCS Keo Lôm, khoảng 140 học sinh phải đi 3–5 km mỗi ngày để đến trường; nhiều em không thuộc diện được hưởng chính sách nhưng vẫn phải ở lại, ăn mì tôm chờ buổi học chiều. Khi chính sách học sinh khó khăn bỏ sót nhóm này, chúng ta đang chấp nhận rủi ro bỏ rơi những học sinh yếu thế nhất – những em không đủ khó theo giấy tờ nhưng quá khó trong đời sống.
Bán trú vùng khó: Chính sách không chỉ là tiền ăn, mà là cả cơ chế vận hành nhà trường
Trong các trường bán trú vùng cao, chính sách hỗ trợ vùng khó là xương sống cho cả hệ thống hoạt động nhà trường, chứ không chỉ là mức hỗ trợ ăn ở. Giáo viên vừa phải dạy học, vừa quản lý sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe, tổ chức bếp ăn, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và động viên các em ở lại trường duy trì việc học. Khi nguồn lực thiếu ổn định, nhà trường bị buộc phải ứng biến: kế hoạch nuôi dưỡng bị chắp vá, giáo viên phân tán khỏi chuyên môn, còn phụ huynh thì thêm một lần do dự trước quyết định cho con đi học xa nhà. Một hiệu trưởng đã chỉ ra rất rõ: cần một chính sách rõ ràng, ổn định và phù hợp để nhà trường chủ động tổ chức bán trú, bố trí nhân lực, cơ sở vật chất, thực phẩm, thay vì liên tục xử lý hệ quả từ những khoảng trống chính sách.
Rà soát chính sách giáo dục: Phải thấy được “độ khó” của từng thôn, xã
Điểm đáng chú ý trong chỉ đạo lần này là yêu cầu Bộ Dân tộc và Tôn giáo phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát, phân tích dữ liệu về danh mục xã, thôn theo trình độ phát triển để tham mưu chính sách phù hợp với từng địa bàn. Đây là hướng tiếp cận cần thiết: chính sách học sinh khó khăn không thể áp dụng một khuôn cho mọi vùng khi sự khác biệt giữa các bản làng miền núi quá lớn. Công văn 9122/VPCP-KGVX cũng yêu cầu rà soát những học sinh trước đây thuộc địa bàn đặc biệt khó khăn nhưng sau danh sách địa bàn mới thì không còn được hưởng chính sách, đồng thời xác định cụ thể số lượng, mức độ khó khăn và nhu cầu hỗ trợ của học sinh. Nếu làm nghiêm túc, quá trình rà soát chính sách giáo dục này sẽ là cơ hội để đưa nhiều trường hợp khó khăn “vô hình” trở thành đối tượng hỗ trợ chính thức – bước tối thiểu để bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.
Không để học sinh yếu thế bị đứt quãng quyền học: Từ rà soát đến hành động
Câu hỏi quan trọng nhất lúc này không phải là có rà soát hay không, mà là rà soát để làm gì. Kết quả nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Nghị định 66/2025/NĐ-CP phải được báo cáo Chính phủ, Thủ tướng trong tháng 11/2026 – một mốc thời gian cho thấy quyết tâm chính trị, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu sau đó là các quyết định cụ thể, kịp thời. Công văn 9122/VPCP-KGVX đã yêu cầu các địa phương chủ động huy động, bố trí nguồn lực hợp pháp để bảo đảm điều kiện thiết yếu về ăn, ở và học tập cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn ngay từ đầu năm học 2026–2027. Đây là lời nhắc rằng không một học sinh yếu thế nào được phép bị gián đoạn quyền học chỉ vì danh mục địa bàn thay đổi chậm hơn bước chân các em đến trường. Rà soát chính sách học sinh khó khăn phải được nhìn như một cam kết: nhà nước sẽ không để bất kỳ em nhỏ vùng khó nào bị bỏ lại phía sau chỉ vì thiếu một chữ ký hoặc một dòng trong nghị định.
