Từ miễn phí đại trà đến hỗ trợ có trọng tâm
Quyết định tạm dừng gói sách giáo khoa miễn phí đại trà và thay bằng gói hỗ trợ 5 tỷ đồng dành riêng cho học sinh khó khăn là một bước điều chỉnh chính sách giáo dục Huế, chuyển trọng tâm từ bao phủ rộng sang tập trung giúp những nhóm yếu thế nhất trong hệ thống giáo dục phổ thông. Theo thông tin từ Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Huế, Thường vụ Thành ủy đã họp chiều 10/9 và thống nhất lùi thời gian thực hiện miễn đại trà sách giáo khoa phổ thông, đồng thời tạm dừng gói mua sắm trị giá 12,3 tỷ đồng để tránh nguy cơ lãng phí ngân sách khi sách có thể chỉ được dùng trong thời gian ngắn. Quyết định này không phải là bước lùi khỏi mục tiêu sách giáo khoa miễn phí, mà là sự lựa chọn chiến lược: ưu tiên cứu đúng người, đúng lúc, trong bối cảnh chương trình và bộ sách giáo khoa vẫn đang được rà soát, điều chỉnh ở tầm quốc gia.
Những con số phía sau gói 12,3 tỷ đồng bị dừng
"Trước khi điều chỉnh, Huế dự kiến mua gần 53.000 bộ sách với tổng kinh phí khoảng 12,3 tỷ đồng, tương ứng 21% học sinh chưa có sách bản in". Con số này xuất phát từ khảo sát của Sở Giáo dục và Đào tạo: ban đầu nhu cầu mượn sách là 133.734 bộ, kinh phí dự kiến khoảng 28,2 tỷ đồng, nhưng gần ngày tựu trường, nhu cầu giảm còn 52.824 bộ, khiến kinh phí giảm xuống khoảng 12,3 tỷ đồng, tức giảm khoảng 15,9 tỷ đồng. Trong khi đó, Văn phòng Chính phủ vừa yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát, tinh giản chương trình và xây dựng một bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc. Nếu Huế chi ngay hàng chục tỷ cho sách giáo khoa miễn phí đại trà trong bối cảnh sách còn biến động, khả năng lãng phí là rất lớn. Việc dừng gói 12,3 tỷ đồng vì thế là lựa chọn thận trọng, nhất là khi ngân sách địa phương không phải là chiếc ví không đáy.
Gói 5 tỷ đồng: đặt học sinh khó khăn lên hàng ưu tiên
"Huế dự kiến huy động khoảng 5 tỷ đồng để mua sách cho học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, có hoàn cảnh khó khăn và khu vực miền núi". Đây là nhóm học sinh vốn dễ bị bỏ lại phía sau nếu sách giáo khoa miễn phí bị trì hoãn quá lâu. Thành phố xác định đối tượng được hỗ trợ mượn sách giáo khoa miễn phí gồm học sinh hộ nghèo, cận nghèo, hoàn cảnh khó khăn và các em vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Nguồn kinh phí không lấy từ ngân sách mà từ Quỹ Vì người nghèo cùng các nguồn xã hội hóa hợp pháp. Điều này cho thấy chính sách sách giáo khoa miễn phí không bị xóa bỏ mà tái thiết kế thành chính sách hỗ trợ học sinh có mục tiêu: nhắm vào những ai nếu thiếu sách sẽ không thể theo kịp chương trình. Với hướng đi này, sách giáo khoa miễn phí trở thành công cụ giảm bất bình đẳng, thay vì thành ưu đãi đồng loạt đôi khi không đúng chỗ.
Cân bằng công bằng xã hội và kỷ luật ngân sách
Điều chỉnh chính sách giáo dục Huế lần này đặt ra câu hỏi: nên ưu tiên công bằng tuyệt đối hay sử dụng ngân sách một cách có chọn lọc? Thành phố khẳng định việc thay đổi phương thức thực hiện không làm thay đổi mục tiêu bảo đảm quyền học tập, trong đó ưu tiên học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Nói cách khác, quyền tiếp cận sách giáo khoa miễn phí được giữ lại cho những người cần nhất. Song song với đó, chính quyền yêu cầu ngành giáo dục phối hợp với Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam để bảo đảm đủ sách cho phụ huynh, học sinh có nhu cầu mua tại các hiệu sách trên địa bàn trước ngày 15/9. Khi chương trình và sách giáo khoa ổn định, thành phố cho biết sẽ xem xét bố trí ngân sách để thực hiện chính sách cho học sinh mượn sách miễn phí theo hướng hiệu quả, tiết kiệm và sử dụng lâu dài. Đây là một cam kết quan trọng: tạm lùi để tiến xa hơn, với nền tảng tài chính bền vững hơn.
Quan điểm: Huế đang thử một mô hình hỗ trợ học sinh đáng để quan sát
Nhìn rộng hơn, quyết định của Huế là tín hiệu về một cách tiếp cận mới với sách giáo khoa miễn phí: thay vì chạy theo chỉ tiêu bao phủ, tập trung vào hỗ trợ học sinh yếu thế, rồi mới tính đến mở rộng. Thành ủy và HĐND thành phố trước đó đã thực hiện Nghị định 271 về miễn phí sách giáo khoa, ra nghị quyết mua sách cho toàn bộ học sinh và bố trí đủ kinh phí. Nghĩa là Huế không thiếu ý chí bao cấp, mà đang chọn “phanh lại” khi bối cảnh trung ương thay đổi và rủi ro lãng phí hiện hữu. Nếu gói 5 tỷ đồng được triển khai minh bạch, đúng đối tượng, Huế có thể trở thành ví dụ về cách điều chỉnh chính sách kịp thời: vẫn giữ mục tiêu công bằng, nhưng chấp nhận ưu tiên học sinh khó khăn trước, thay vì hứa hẹn sách giáo khoa miễn phí đồng loạt rồi loay hoay với ngân sách hạn chế. Đó là lựa chọn dám chịu trách nhiệm, và đáng được giám sát nghiêm túc hơn là chỉ trích đơn giản.
