Phòng thực hành STEM: Từ khái niệm đến bước ngoặt cho học sinh vùng sâu
Phòng thực hành STEM là không gian học tập nơi học sinh được tiếp cận tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán bằng thực hành, thông qua các thiết bị hiện đại như bộ lắp ghép robot, mạch điện, mô hình AI, IoT, máy in 3D và các trạm làm phim, giúp biến kiến thức trừu tượng thành trải nghiệm cụ thể, trực quan và giàu tính khám phá.
Điểm đáng nói là bước ngoặt này đang diễn ra không phải ở trung tâm đô thị, mà tại những trường học vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ngày 5-9, trong không khí khai giảng năm học mới, Bộ Công an phối hợp cùng FPT Telecom đã đồng loạt bàn giao các phòng thực hành STEM cho những điểm trường khó khăn ở Lào Cai, Thái Nguyên, Đắk Lắk, Cần Thơ và Tây Ninh; trước đó một điểm trường tại Nghệ An đã nhận phòng vào ngày 28-8. Việc lựa chọn khai trương ngay đầu năm học là một tuyên bố mạnh mẽ: học sinh vùng sâu không còn bị đặt ở “vạch xuất phát” thấp hơn khi bước vào thế giới giáo dục công nghệ.
Khi học sinh vùng sâu lần đầu chạm tay vào AI, IoT và robot
Nếu trước đây, khái niệm STEM với phần lớn học sinh vùng sâu chỉ nằm trên giấy, thì nay những phòng thực hành STEM mới đã biến sách vở thành vật thể sống. Tại một trường phổ thông dân tộc nội trú, lần đầu tiên các em được tự tay lắp bánh răng, đấu nối mạch điện, điều khiển robot thi đấu trên sa bàn, làm quen với công nghệ AI, IoT và trạm làm phim hoạt hình. Trong ngày khai giảng, những tiếng cười, tiếng reo hò trước màn hình máy tính, robot và máy in 3D không chỉ là niềm vui, mà là dấu hiệu của một quỹ đạo học tập mới.
Các trường học vùng xa nay có môi trường học tập hiện đại hơn, nơi học sinh từng bước tiếp cận khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán, đồng thời rèn kỹ năng số. Nói thẳng, đây là cách thiết thực nhất để thu hẹp khoảng cách giữa học sinh vùng sâu và bạn bè thành phố: không phải bằng khẩu hiệu bình đẳng, mà bằng cơ hội cụ thể để chạm, làm, thử và sai. “Mỗi phòng STEM được mở ra không chỉ đơn thuần bổ sung thêm thiết bị cho một trường học; đó còn là cơ hội để học sinh được học bằng thực hành, tiếp cận công nghệ bằng trải nghiệm và hình thành tư duy sáng tạo từ sớm”.
An sinh xã hội gắn với giáo dục công nghệ: Khi nhà nước và doanh nghiệp cùng vào cuộc
Những phòng thực hành STEM mới không phải là hoạt động rời rạc; chúng nằm trong chiến lược an sinh xã hội của Bộ Công an giai đoạn 2026–2030, với mục tiêu hỗ trợ địa bàn khó khăn và góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong ngày 5-9, các phòng học thực hành STEM hiện đại đã được trao cho nhiều trường học vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, sẵn sàng đưa vào sử dụng trong năm học 2026–2027. Cách làm này đặt giáo dục công nghệ vào trung tâm của chính sách xã hội, thay vì coi đó là “phần thưởng” chỉ dành cho nơi đủ điều kiện.
Đáng chú ý, làn sóng hỗ trợ không dừng ở thiết bị. Một quỹ thiện nguyện do một tập đoàn công nghệ bảo trợ đã phối hợp cùng lực lượng công an trao tặng 46 mái ấm an cư cho hộ khó khăn và nâng cấp hạ tầng tại 4 điểm trường ở Cà Mau. Tính đến tháng 8-2026, quỹ này đã cùng các bộ, ngành và địa phương triển khai chương trình giáo dục và an sinh xã hội với tổng kinh phí hơn 15 tỉ đồng tại nhiều tỉnh, từ Đắk Lắk đến Trường Sa. Câu chuyện ở đây rất rõ: khi nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cùng đầu tư vào giáo dục công nghệ, phòng thực hành STEM trở thành trụ cột của một chiến lược phát triển con người chứ không chỉ là một dự án tài trợ ngắn hạn.
Cơ hội dân chủ hóa STEM và những thách thức không thể né tránh
Ở tầm quốc gia, những phòng thực hành STEM mới này là mảnh ghép quan trọng trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Khi các phòng STEM được trang bị sân thi đấu robot, máy in 3D, đấu trường Neo One, Internet miễn phí, cùng chương trình tập huấn giáo viên do chuyên gia STEM trực tiếp đồng hành, cơ hội tiếp cận công nghệ không còn là “đặc quyền đô thị”. Đây là bước đi dân chủ hóa STEM rõ ràng: đưa cùng một tiêu chuẩn giáo dục công nghệ đến cả trường học vùng xa và trường trung tâm.
Tuy vậy, nếu coi phòng STEM là đích đến thì sẽ thất bại. Thách thức nằm ở chỗ duy trì hoạt động, cập nhật nội dung, gắn trải nghiệm với chương trình học chính khóa và yêu cầu thi cử. Không ít giáo viên ở trường học vùng xa vốn đã quá tải, nay phải học thêm AI, IoT, Robotics – nếu thiếu hỗ trợ dài hạn, phòng STEM dễ trở thành “phòng trưng bày” khóa cửa. Điều đáng mừng là các dự án hiện nay đã tính tới việc đào tạo giáo viên để họ chủ động tổ chức hoạt động tại không gian mới. Nhưng muốn thật sự thu hẹp khoảng cách học tập, chúng ta cần kiên trì biến phòng thực hành STEM thành thói quen dạy – học hằng tuần, chứ không phải hoạt động phong trào theo đợt.
