Khám sức khỏe miễn phí toàn dân: bước ngoặt của phòng bệnh
Khám sức khỏe miễn phí toàn dân là chương trình tổ chức khám định kỳ và sàng lọc bệnh cho mọi nhóm dân cư, nhằm phát hiện sớm bệnh mãn tính, quản lý sức khỏe lâu dài và tiến tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân, với trọng tâm là phòng bệnh hơn chữa bệnh. Đây không còn là khẩu hiệu mà đang trở thành một chiến lược y tế chủ động, được triển khai bằng các chiến dịch sàng lọc bệnh toàn dân từ tỉnh đến cơ sở. Điểm đáng chú ý là nhà nước không dừng ở việc kêu gọi người dân đi khám, mà đặt ra các chỉ tiêu cụ thể: bao nhiêu phần trăm dân số phải được khám, tới mốc thời gian nào, gắn với trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Câu hỏi không còn là “có nên khám hay không”, mà là “bao giờ đạt đủ 100% và cách nào để không ai bị bỏ lại phía sau?”.
Đồng Tháp: 75,91% dân số đã được sàng lọc – nhưng 100% mới là đích
Đồng Tháp hiện là một trong những địa phương cho thấy sức bật rõ rệt của chương trình khám sức khỏe miễn phí. Theo số liệu ngành y tế, đến ngày 9.8, toàn tỉnh đã khám cho 2.583.808 người, đạt 75,91% dân số hơn 3,4 triệu người. Đây là minh chứng rằng khi chính quyền coi sàng lọc bệnh toàn dân là nhiệm vụ chính trị, con số bao phủ có thể tăng rất nhanh. Ấn tượng hơn, nhóm trên 60 tuổi đạt tỷ lệ khám 85,15%, trong đó 97,06% người tăng huyết áp và 83,15% người đái tháo đường đã được kiểm tra – tức phòng chống bệnh mãn tính đã tiến sát từng hộ gia đình. Tuy vậy, 75,91% vẫn chưa đủ. Khi mục tiêu là 100% người dân được khám ít nhất một lần mỗi năm, mọi “khoảng trống” đều đồng nghĩa với nguy cơ bỏ sót ca bệnh tiềm ẩn, nhất là ở những người ít đi bệnh viện hoặc thiếu nhận thức về phòng bệnh.
Chiến lược từ cơ sở: mang dịch vụ đến người dân, không chờ người dân tìm đến
Điểm then chốt của Đồng Tháp không phải là những khẩu hiệu đẹp, mà là cách tổ chức cụ thể ngay tại xã, phường. Ở xã Tân Dương, chương trình khám sức khỏe được triển khai “với mục tiêu đưa dịch vụ đến gần người dân hơn”. Các điểm khám được mở tại phòng khám, trường học, nhà sinh hoạt cộng đồng; trẻ em có bất thường được tư vấn theo dõi và chuyển chuyên khoa khi cần. Kim Sơn thì lập 10 tổ khám lưu động bên cạnh điểm khám chính, vừa tuyên truyền vừa tổ chức khám cho những người khó đi lại. Đây là cách tiếp cận rất thực tế: thay vì đòi hỏi người dân phải sắp xếp thời gian, di chuyển xa và tự nhận thức tầm quan trọng của khám sàng lọc, hệ thống y tế chủ động “gõ cửa” từng nhóm dân cư. Quan điểm này cần được xem là chuẩn mực mới nếu muốn sàng lọc bệnh toàn dân trở thành một phần của đời sống, chứ không phải phong trào ngắn hạn.
Đà Nẵng và chiến dịch 100 ngày: tăng tốc để không ai bị bỏ sót
Nếu Đồng Tháp cho thấy chiều sâu ở cơ sở, Đà Nẵng lại gây chú ý với chiến dịch 100 ngày khám sức khỏe định kỳ cho người dân – một cuộc “chạy nước rút” đúng nghĩa. Mặc dù chiến dịch 100 ngày cao điểm chính thức bắt đầu từ 10.8, nhiều địa phương đã ra quân từ trước, tổ chức khám và sàng lọc sức khỏe cho người dân. Tính đến 2.8, thành phố đã có hơn 1,823 triệu người được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc từ nhiều nguồn, nhưng lãnh đạo đánh giá tiến độ này “vẫn chưa đáp ứng yêu cầu”. Điều đáng nói là mục tiêu đặt ra không hề “an toàn”: đến 15.12, 100% người dân phải được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc ít nhất một lần trong năm và có Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID. Đây là thông điệp rất rõ: khám sức khỏe miễn phí không còn là ưu đãi, mà là quyền lợi gắn với nghĩa vụ tổ chức của chính quyền.
Khám miễn phí, dữ liệu số và cuộc chiến dài hơi với bệnh mãn tính
Điểm chung của cả Đồng Tháp và Đà Nẵng là không dừng ở việc tổ chức khám chiến dịch, mà gắn chặt với chuyển đổi số y tế. Tại Đồng Tháp, các xã phường đã đưa 1.289.350 hồ sơ sức khỏe lên hệ thống, 1.192.084 người đã tích hợp thẻ BHYT và kích hoạt hồ sơ sức khỏe điện tử trên VNeID, đạt 30,58%, với mục tiêu tăng lên 90% vào 20.10 để quản lý sức khỏe dân số hiệu quả hơn. Đà Nẵng cũng yêu cầu “một người dân – một mã định danh – một hồ sơ sức khỏe” và hoàn thành cập nhật Sổ sức khỏe điện tử trong khuôn khổ chiến dịch 100 ngày. Đây chính là nền tảng để phòng chống bệnh mãn tính: khám sức khỏe miễn phí giúp phát hiện sớm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu; dữ liệu điện tử giúp theo dõi dài hạn, tránh tình trạng “bác sĩ biết bệnh nhân lần đầu gặp nhau trên giường cấp cứu” – kịch bản mà hệ thống y tế hiện đại không được phép chấp nhận.
