Đa dạng nguồn nhập là điều kiện để điện khí vận hành
LNG là khí tự nhiên được làm lạnh để hóa lỏng, giúp vận chuyển bằng tàu đến các kho tiếp nhận, sau đó tái hóa khí và cấp cho nhà máy điện. Với Việt Nam, lựa chọn nguồn nhập không chỉ là chuyện mua nhiên liệu: đó là bài toán bảo đảm đủ hàng, vận chuyển thông suốt và duy trì vận hành ổn định cho cả chuỗi điện khí.
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh dự kiến phát triển 15 dự án điện khí LNG với tổng công suất hơn 25,6 GW. Đến năm 2030, nhiệt điện LNG được quy hoạch đạt 22.524 MW, tương đương 9,5-12,3% tổng công suất nguồn điện. Quy mô này khiến việc trông cậy vào một thị trường duy nhất trở thành lựa chọn rủi ro: nguồn cung LNG ổn định, dài hạn và có giá cạnh tranh là điều kiện để dự án vận hành hiệu quả, qua đó hỗ trợ an ninh năng lượng.
Nhu cầu càng cấp thiết khi công nghiệp mở rộng và hạ tầng số phát triển đòi hỏi nguồn điện liên tục, đồng thời hệ thống cần nguồn linh hoạt để bổ trợ năng lượng tái tạo. Đến cuối năm 2025, công suất hóa lỏng khí toàn cầu đạt 524,5 triệu tấn mỗi năm, tăng 30,1 triệu tấn so với năm trước. Thị trường có thêm năng lực, nhưng Việt Nam vẫn phải chọn nguồn hàng và hợp đồng phù hợp với khả năng tiếp nhận trong nước.
Trung Đông có quy mô, châu Á gần hơn, Nga cần cân nhắc
Trung Đông, đặc biệt là Qatar, có thể trở thành nguồn cung LNG chủ lực nhờ trữ lượng lớn, năng lực sản xuất cao và hạ tầng xuất khẩu hoàn thiện. Qatar đang mở rộng các dự án North Field East và North Field South, hướng tới tổng công suất hóa lỏng khoảng 142 triệu tấn mỗi năm vào năm 2030. Năm 2025, LNG Qatar chiếm khoảng 26,4% lượng LNG Việt Nam nhập khẩu. Quy mô này hấp dẫn, nhưng tàu phải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải nhạy cảm với biến động địa chính trị.
Australia, Malaysia và Indonesia đem lại lựa chọn gần hơn trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương; Australia và Malaysia có lợi thế vận chuyển so với các tuyến xa. Tuy nhiên, nguồn cung Malaysia dài hạn cũng có khó khăn, nên khoảng cách địa lý không thể thay thế việc đánh giá khả năng xuất khẩu và độ ổn định hợp đồng. Nga là một lựa chọn khác, nhưng nguồn cung chịu tác động của các lệnh trừng phạt. Vì thế, chiến lược hợp lý không phải chọn một “nguồn thắng cuộc”, mà là phối hợp nhiều thị trường để giảm nguy cơ gián đoạn.
Kho cảng và nhà máy phải đi cùng nguồn nhiên liệu
Đa dạng hóa chỉ có giá trị khi LNG cập cảng, được tái hóa khí và đưa đến nơi phát điện. Kho LNG Thị Vải vận hành từ năm 2023, giai đoạn đầu có công suất tiếp nhận 1 triệu tấn mỗi năm và đang được định hướng nâng lên 3 triệu tấn. Cảng LNG Cái Mép được nêu với công suất khoảng 3 triệu tấn mỗi năm. Việt Nam cũng đã ký hợp đồng với Shell cung cấp khoảng 400.000 tấn LNG mỗi năm trong giai đoạn 2027-2031. Những bước này tạo nền tảng tiếp nhận và lập kế hoạch nhiên liệu dài hạn, nhưng cần được nối với tiến độ xây nhà máy.
Nhơn Trạch 3 và 4, tổng công suất 1.624 MW, là tổ hợp điện khí LNG đầu tiên trong nước sử dụng turbine thế hệ mới, hiệu suất cao; hai nhà máy dự kiến cung cấp khoảng 9 tỷ kWh điện mỗi năm cho thị trường phía Nam. Hiệp Phước giai đoạn 1, công suất 1.200 MW, đang được triển khai xây dựng. Đây là những dự án có ý nghĩa thiết thực với người dùng: nguồn điện bổ sung chỉ thành hiện thực nếu nhiên liệu, hạ tầng tiếp nhận và vận hành nhà máy cùng sẵn sàng.
Chuỗi giá trị trong nước mới là thước đo thành công
Điện khí Việt Nam không thể chỉ dựa vào việc ký hợp đồng nhập khẩu. Chuỗi cần kết nối tìm nguồn, vận chuyển, kho cảng, tái hóa khí, mạng lưới phân phối và nhà máy điện; thiếu một mắt xích, lợi thế của nguồn LNG cũng khó chuyển thành điện ổn định. PETROVIETNAM đang tham gia hình thành hệ sinh thái này, còn kế hoạch tại Khu kinh tế Vũng Áng hướng tới kết hợp kho LNG Bắc Trung Bộ, hạ tầng phân phối khí và Nhà máy điện LNG Vũng Áng III công suất dự kiến 1.500 MW.
Nhà máy LNG Quỳnh Lập công suất 1.500 MW đã khởi công hạ tầng kỹ thuật vào giữa tháng 5/2026; Vũng Áng III được chấp thuận chủ trương đầu tư. Ở một hướng khác, chuỗi Lô B - Ô Môn kết nối khai thác khí, đường ống dài hơn 400 km và bốn nhà máy điện khí với tổng công suất gần 3.800 MW. Những dự án này cho thấy phát triển điện khí là xây dựng cả hệ thống năng lượng và công nghiệp phụ trợ, không chỉ dựng thêm nhà máy. Kết luận cần rõ: Việt Nam nên đa dạng hóa nguồn LNG, đồng thời chỉ mở rộng dự án theo khả năng bảo đảm nhiên liệu và hoàn thiện hạ tầng.
