Tài sản lớn hơn những mỏ dầu khí
Năng lực công nghiệp dầu khí là tổng hòa kỹ năng, công nghệ, cơ sở vật chất và kinh nghiệm vận hành được tích lũy qua nhiều thập kỷ trong toàn bộ chuỗi hoạt động từ thăm dò đến chế biến và dịch vụ ngoài khơi. Đây là tài sản có thể hỗ trợ những mục tiêu phát triển vượt ra ngoài khai thác tài nguyên.
Ngành dầu khí Việt Nam đã hình thành hệ sinh thái gồm thăm dò, khai thác, chế biến, vận chuyển, lọc hóa dầu, kỹ thuật ngoài khơi và dịch vụ chuyên ngành. Giá trị đáng kể nằm ở đội ngũ lao động lành nghề, chuyên môn kỹ thuật, cơ sở chế tạo, tàu dịch vụ và mạng lưới đối tác quốc tế—những nền tảng có thể đóng góp cho kinh tế biển rộng hơn. Vì vậy, nếu chỉ đo vai trò của ngành bằng sản lượng dầu khí, Việt Nam sẽ bỏ qua phần năng lực công nghiệp có thể tái sử dụng cho các lĩnh vực mới. Thách thức là biến kinh nghiệm vận hành thành lợi thế sản xuất, công nghệ và dịch vụ có giá trị cao hơn.
An ninh năng lượng gắn với đời sống và ổn định kinh tế
Trong bối cảnh địa chính trị biến động, nhu cầu năng lượng tăng và áp lực giảm phát thải ngày càng lớn, dầu khí vẫn là một phần của bài toán bảo đảm nguồn cung tin cậy trong khi nền kinh tế chuẩn bị cho tương lai phát thải thấp. Ngành này liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, ổn định kinh tế vĩ mô và khả năng duy trì sản xuất.
Tác động không chỉ nằm ở cấp quốc gia: nhiên liệu và năng lượng từ ngành phục vụ công nghiệp, giao thông, sản xuất điện, nhu cầu khí dân dụng và nông nghiệp. Ngành đóng góp khoảng 15% tổng sản lượng điện cả nước, cung cấp 35% lượng khí cho sản xuất điện, đáp ứng 70–80% nhu cầu khí dân dụng và cung ứng tới 70% nhu cầu phân đạm cho nông nghiệp. Những con số này cho thấy chuyển dịch năng lượng cần được thực hiện có lộ trình; làm suy yếu nguồn cung trước khi có phương án thay thế tin cậy có thể gây sức ép lên người dân và hoạt động kinh tế. Nhưng vai trò hiện tại không phải lý do để trì hoãn đổi mới.
Chuyển năng lực cũ thành động lực mới
Cơ hội chiến lược không phải là kéo dài mô hình khai thác bằng mọi giá, mà là dùng năng lực sẵn có để phục vụ hệ thống năng lượng và kinh tế biển đang thay đổi. Kỹ thuật ngoài khơi, chế tạo, tàu dịch vụ và năng lực vận hành có thể hỗ trợ các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng, hydro, amoniac và thu giữ, lưu trữ carbon. Đây là hướng đi thực tế hơn so với việc xem chuyển dịch năng lượng như sự thay thế tức thời giữa các nguồn.
Định hướng quốc gia đặt mục tiêu vừa cung cấp đủ năng lượng cho phát triển kinh tế - xã hội, vừa thúc đẩy chuyển dịch hiện đại, xanh và bền vững. Điều đó đòi hỏi ngành nâng hiệu quả đầu tư và thu hồi, tăng an toàn vận hành, giảm phát thải methane và đốt bỏ khí, đồng thời tối ưu tiêu thụ năng lượng. Nói cách khác, phát triển bền vững yêu cầu chuyển từ tư duy chỉ khai thác tài nguyên sang quản lý tài sản năng lượng hiệu quả hơn. Năng lực dầu khí chỉ trở thành tài sản chiến lược khi được điều chỉnh để đáp ứng những yêu cầu này, thay vì được bảo tồn nguyên trạng.
Ưu tiên hành động thay vì giữ nguyên hiện trạng
Giai đoạn tới cần gắn kế hoạch phát triển ngành với nhu cầu năng lượng tăng, mục tiêu giảm phát thải và khả năng ứng dụng thực tế của đội ngũ, cơ sở vật chất hiện có. Năm ưu tiên đáng chú ý là kỹ thuật và công nghệ; chế tạo và vật liệu; công nghệ nước sâu và robot; vận hành và bảo dưỡng; cùng an toàn, bảo vệ môi trường và quản trị rủi ro. Đây không phải danh sách trang trí: mỗi ưu tiên giúp chuyển kinh nghiệm thành năng suất, khả năng làm chủ công nghệ và chuẩn mực vận hành tốt hơn.
Các định hướng chính sách cũng cần tạo điều kiện phối hợp giữa doanh nghiệp nhà nước, khu vực tư nhân và đối tác quốc tế, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Kết luận nên rõ ràng: dầu khí vẫn cần thiết cho an ninh năng lượng và ổn định kinh tế, nhưng tương lai của ngành không thể chỉ dựa vào khai thác nhiều hơn. Việt Nam có thể tận dụng tốt nhất di sản dầu khí khi biến nhân lực, công nghệ và năng lực ngoài khơi thành nền tảng cho một hệ thống năng lượng linh hoạt, ít phát thải và có giá trị công nghiệp cao hơn.
