Xe điện vượt xăng và diesel, nhưng hybrid vẫn dẫn trước
Xe điện thuần túy là ô tô chỉ sử dụng mô-tơ điện và pin để vận hành, không có động cơ xăng hay diesel; tại EU, nhóm xe này vừa lần đầu bán vượt tổng lượng xe dùng hai loại nhiên liệu hóa thạch đó trong một quý. Đây là dấu mốc đáng kể của thị trường xe điện EU, nhưng chưa đồng nghĩa quá trình chuyển đổi đã hoàn tất. Trong quý III, EU tiêu thụ 710.580 xe thuần điện, so với tổng cộng 655.540 xe xăng và diesel; xe hybrid vẫn dẫn đầu với 892.380 chiếc, dù chỉ nhiều hơn xe điện khoảng 180.000 chiếc. Khoảng cách đang thu hẹp, song hybrid tiếp tục là lựa chọn trung gian hấp dẫn với người mua chưa muốn phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng sạc. Đà tăng cũng đã lan rộng: 13 trong 27 nước EU lập kỷ lục doanh số xe điện, còn xe thuần điện là hệ truyền động bán chạy nhất tại 10 thị trường.
Động lực không chỉ đến từ chính sách hay mục tiêu khí thải. Nhiều hãng đã đưa ra mẫu xe dễ tiếp cận hơn, trong khi người mua có thêm lựa chọn từ các nhà sản xuất châu Âu và Trung Quốc. Na Uy cho thấy ưu đãi chính sách có thể đẩy nhanh quá trình này: xe điện chiếm 97,9% thị trường tại đây. Tuy nhiên, dữ liệu ấy cũng nhắc rằng doanh số không tăng trong chân không; chính sách, giá bán và mức độ phù hợp với nhu cầu hàng ngày cùng quyết định ai xuống tiền.
Doanh số tăng chưa giải được bài toán lợi nhuận
Mốc doanh số mới tạo sức ép lên các hãng: bán được xe điện chưa có nghĩa kiếm được tiền tốt hơn. Volkswagen thừa nhận xe điện hiện mang lại lợi nhuận thấp hơn xe dùng động cơ đốt trong, dù xe thuần điện chiếm khoảng 40% đơn hàng của tập đoàn tại châu Âu trong chín tháng đầu năm 2026. Lãnh đạo tài chính kiêm vận hành Arno Antlitz nói thành công thị trường của các mẫu xe điện đang gây thêm áp lực lên kết quả kinh doanh. Nghịch lý nằm ở chỗ giá cần đủ cạnh tranh để kéo khách hàng, nhưng pin, phát triển sản phẩm và đầu tư công nghệ vẫn khiến chi phí nặng nề. Volkswagen ghi nhận tỷ suất lợi nhuận hoạt động 3,8% trong chín tháng đầu năm, trước các khoản mục đặc biệt. Con số này không xóa được khoảng cách sinh lời giữa hai loại động cơ.
Sức ép còn đến từ nhiều phía cùng lúc: thị trường Trung Quốc suy giảm, các hãng xe Trung Quốc cạnh tranh mạnh hơn tại châu Âu, còn thuế quan của Mỹ gây thêm trở ngại cho hoạt động kinh doanh. Volkswagen đang xem xét lại mạng lưới sản xuất châu Âu vì công suất hiện có vượt nhu cầu, đồng thời triển khai chương trình tiết giảm chi phí quy mô lớn. Đây không phải phản ứng phụ bên lề chiến lược điện hóa; đó là điều kiện để các hãng tiếp tục đầu tư mà không biến tăng trưởng doanh số thành cuộc đua giảm giá kéo dài.
Xe điện giá rẻ là lối vào thị trường, cũng là phép thử
Stellantis đang đặt cược vào xe nhỏ và hợp tác với đối tác Trung Quốc để cải thiện mảng xe điện. Nền tảng Smart Car tăng sản lượng 36% so với cùng kỳ, trong khi doanh số xe điện chở khách tại hơn 30 thị trường châu Âu tăng 65%, hoặc 93% nếu tính cả Leapmotor. Mẫu Citroën e-C3 cho thấy hướng đi nhắm vào nhu cầu thiết thực: một chiếc xe đô thị có hệ thống treo được thiết kế để giảm chấn động, vô-lăng nhẹ và nút điều hòa vật lý dễ thao tác khi lái. Sự tiện dụng ấy có ý nghĩa với người mua phổ thông hơn những trang bị phô trương. Nhưng châu Âu lại là khu vực duy nhất của Stellantis có biên lợi nhuận hoạt động giảm, mất 340 điểm cơ bản so với cùng kỳ. Bán thêm nhờ xe dễ tiếp cận chưa đủ nếu mỗi chiếc xe đem về biên lãi mỏng.
Thay vì tự phát triển mọi công nghệ từ đầu, Stellantis mua cổ phần kiểm soát nhánh quốc tế của Leapmotor rồi đưa xe vào mạng lưới đại lý toàn cầu. Cách làm này có thể rút ngắn đường tiếp cận công nghệ và sản phẩm cạnh tranh, nhưng cũng đặt ra yêu cầu chọn lọc: xe phải hợp với người dùng châu Âu, không chỉ hấp dẫn nhờ giá hay thông số. Hãng cho biết đang theo đuổi chương trình tiết kiệm chi phí, đặt mục tiêu đạt ít nhất 40% hiệu quả trước cuối năm và có dòng tiền dương vào năm 2027. Một buổi trình bày chiến lược tại Modena dự kiến diễn ra ngày 10/12 để làm rõ phần còn lại của kế hoạch FaSTLAne 2030.
Bài kiểm tra tiếp theo là bán xe mà vẫn có lãi
Đà tăng doanh số xe điện là tín hiệu thị trường đã đổi chiều, không phải bằng chứng rằng các hãng đã tìm ra mô hình kinh doanh bền vững. Hybrid vẫn bán nhiều hơn xe thuần điện, còn Volkswagen công khai thừa nhận khoảng cách sinh lời giữa xe điện và xe động cơ đốt trong. Bởi vậy, xe điện giá rẻ chỉ là lời giải nếu hãng kiểm soát được chi phí mà không cắt giảm những yếu tố người dùng coi trọng: phạm vi sử dụng, sự thoải mái và tính tiện dụng. Stellantis chọn xe nhỏ cùng quan hệ đối tác Leapmotor; Volkswagen tập trung tiết giảm chi phí và điều chỉnh công suất. Các hướng đi khác nhau nhưng cùng đối mặt một phép thử: chuyển nhu cầu thành lợi nhuận xe điện. Nếu không vượt qua được phép thử ấy, doanh số kỷ lục có thể chỉ làm cuộc chiến giá thêm khốc liệt.
