Cuộc chơi năng lượng toàn cầu mới của doanh nghiệp Việt
Chiến lược mở rộng toàn cầu trong lĩnh vực năng lượng của các doanh nghiệp Việt Nam là xu hướng đầu tư ra nước ngoài vào thủy điện, điện gió, điện mặt trời và dầu khí, nhằm nắm bắt nhu cầu năng lượng tăng nhanh và cơ hội từ chuyển dịch sang nguồn điện sạch tại nhiều khu vực như Đông Nam Á, Trung Á và Bắc Cực. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng liên tục tăng và quá trình chuyển dịch sang các nguồn điện sạch diễn ra mạnh mẽ, các tập đoàn Việt không còn chỉ nhìn vào thị trường nội địa mà chủ động tìm kiếm sân chơi mới. Điều đáng nói là họ không đi từng dự án nhỏ lẻ, mà xây dựng toàn bộ chuỗi "dự án điện quốc tế" với quy mô từ hàng trăm MW đến hàng nghìn MW, đủ lớn để tạo dấu ấn chiến lược. Đây là bước chuyển từ vị thế nhà đầu tư khu vực sang tham vọng trở thành người chơi năng lượng tái tạo toàn cầu.
Đông Nam Á: phòng thí nghiệm cho năng lượng tái tạo toàn cầu
Đông Nam Á đang trở thành bàn đạp cho chiến lược "tỷ phú Việt Nam đầu tư năng lượng" ra thế giới. VinEnergo, thành viên hệ sinh thái của một tập đoàn lớn, bắt tay SunAsia Energy phát triển ba dự án điện mặt trời tại Philippines, gồm Macabebe ở Pampanga, Sagay và Silay tại Negros Occidental, với tổng công suất 422 MWp. Điểm khác biệt là gần 700.000 tấm pin được lắp trên hệ thống cọc phía trên ao nuôi thủy sản, cho phép vừa sản xuất điện vừa duy trì nuôi cá. Đây là mô hình kết hợp điện mặt trời nổi với nông nghiệp, nếu thành công sẽ là thông điệp rõ ràng: nhà đầu tư Việt không chỉ mang vốn, mà mang cả giải pháp sáng tạo đi ra thế giới. Chuỗi dự án này đang trong giai đoạn đề xuất, với mục tiêu vận hành thương mại vào 2027–2028, cho thấy tư duy đi đường dài thay vì tìm kiếm lợi ích ngắn hạn.
Ở Lào, T&T Group lại chọn chiến lược khác: dùng điện gió xuyên biên giới để củng cố an ninh năng lượng cho Việt Nam. Nhà máy điện gió Savan 1 tại Savannakhet có tổng công suất thiết kế 495 MW, được xây dựng để xuất khẩu điện sang Việt Nam. Giai đoạn 1 của dự án đạt 300 MW, gồm 48 turbine gió và chính thức vận hành thương mại từ ngày 26/12/2025. Song song, T&T đầu tư đường dây 220 kV dài hơn 50 km trên lãnh thổ Lào để kết nối với hệ thống điện Việt Nam. Thực chất, đây không chỉ là mở rộng sang nước ngoài, mà là cách tái cấu trúc hệ thống cung ứng điện cho Việt Nam bằng nguồn lực và hạ tầng đặt ngoài biên giới. Đông Nam Á, vì thế, trở thành "phòng thí nghiệm" nơi doanh nghiệp Việt thử nghiệm các mô hình năng lượng tái tạo toàn cầu.
Trung Á và Nam Lào: bước tiến vào không gian năng lượng mới
Nếu Đông Nam Á là sân nhà mở rộng, thì Trung Á là nơi chiến lược "mở rộng kinh doanh Trung Á" thể hiện rõ tham vọng của doanh nghiệp Việt. ROX Energy Global đang phát triển Nhà máy điện mặt trời ROX Issyk-Kul tại vùng Issyk-Kul, phía đông Kyrgyzstan, với tổng công suất quy hoạch lên tới 1.900 MWp. Giai đoạn 1 đã đạt 175 MWp, đi kèm trạm biến áp 110 kV và hạ tầng truyền tải, và đã phát điện lên lưới quốc gia Kyrgyzstan từ ngày 14/6/2026. Việc chọn một thị trường xa lạ như Kyrgyzstan cho thấy tư duy: đi đến nơi có tiềm năng bức xạ mặt trời, quỹ đất lớn và nhu cầu hiện đại hóa hạ tầng điện – thay vì chen chân vào những thị trường đã quá đông nhà đầu tư. Mục tiêu hoàn thành toàn bộ dự án vào cuối 2028 là cam kết dài hạn chứ không phải thử nghiệm nhất thời.
Ở Nam Lào, Điện Việt Lào xây dựng danh mục bốn dự án thủy điện với tổng công suất khoảng 652 MW, trong đó Xekaman 1, Xekaman Xanxay và Xekaman 3 đã vận hành với tổng công suất 572 MW và đưa phần lớn sản lượng điện về Việt Nam. Doanh nghiệp đang phát triển thêm Thủy điện Xekaman 4 công suất thiết kế khoảng 80 MW tại tỉnh Sekong. Chuỗi dự án này cho thấy một cách tiếp cận khác: thay vì chỉ làm từng nhà máy riêng lẻ, họ tạo cả cụm thủy điện, gắn chặt lợi ích năng lượng của Lào với nhu cầu điện của Việt Nam. Đây là chiến lược xây "hành lang năng lượng" xuyên biên giới, nơi dòng nước ở Lào chuyển hóa thành dòng điện nuôi tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Nó cũng giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới năng lượng khu vực, thay vì đứng ngoài như khách hàng mua điện thuần túy.
Bắc Cực và Cameroon: rẽ nhánh sang dầu khí để giữ cân bằng
Trong khi nhiều tập đoàn đẩy mạnh năng lượng tái tạo toàn cầu, ngành dầu khí Việt chưa hề rút lui khỏi cuộc chơi truyền thống. Tại Liên bang Nga, Petrovietnam thực hiện cụm dự án dầu khí Nhenhexky thông qua liên doanh Rusvietpetro với Zarubezhneft. Dự án nằm tại Khu tự trị Nenets, phía trên Vòng Bắc Cực, với trữ lượng địa chất ước tính khoảng 244 triệu tấn dầu, trong đó trữ lượng có thể thu hồi khoảng 96 triệu tấn. Đây là lựa chọn mang tính cân bằng: khi năng lượng tái tạo còn phụ thuộc vào thời tiết và lưới điện, dầu khí ở Bắc Cực mang lại dòng tiền ổn định và vai trò bảo đảm an ninh năng lượng. Đi xa đến khu vực khắc nghiệt như Bắc Cực cũng chứng minh mức độ tự tin về kỹ thuật, quản trị và khả năng hợp tác quốc tế của doanh nghiệp Việt, không còn giới hạn trong các thị trường dễ đoán.
Ý nghĩa chiến lược: từ người theo sau đến người kiến tạo
Chuỗi "dự án điện quốc tế" từ Philippines, Lào, Kyrgyzstan đến vùng Bắc Cực cho thấy bức tranh rõ ràng: doanh nghiệp Việt chuyển từ vai trò người theo sau sang người kiến tạo hệ sinh thái năng lượng khu vực. Họ không chỉ đi theo làn sóng chuyển dịch sang năng lượng sạch, mà tận dụng nó để thiết kế mạng lưới lợi ích dài hạn – điện tái tạo ở nước ngoài phục vụ nhu cầu trong nước, dầu khí ở Bắc Cực bảo đảm dòng tiền và an ninh năng lượng. Về bản chất, đây là chiến lược xây vị thế mới trên bản đồ năng lượng: nếu thành công, Việt Nam sẽ có các tập đoàn tư nhân và nhà nước đủ sức cạnh tranh trong những thị trường khắc nghiệt nhất. Kết luận hợp lý là: làn sóng đầu tư này cần được xem như một chương mới trong câu chuyện hội nhập – nơi năng lượng không chỉ là hàng hóa, mà là công cụ để Việt Nam bước vào bàn đàm phán toàn cầu với tiếng nói mạnh hơn.
