Từ thị trường khu vực đến cuộc chơi năng lượng toàn cầu
Làn sóng tỷ phú Việt Nam đầu tư năng lượng là xu hướng các tập đoàn lớn mở rộng từ thủy điện, điện gió, điện mặt trời đến dầu khí ra ngoài lãnh thổ, tận Lào, Philippines, Kyrgyzstan, Nga và Cameroon, nhằm đón nhu cầu điện tăng và dịch chuyển mạnh sang nguồn sạch, đồng thời từng bước biến doanh nghiệp Việt thành người chơi có vị thế trên bản đồ năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng liên tục tăng kèm chuyển dịch sang điện sạch, doanh nghiệp Việt không còn chấp nhận biên giới là giới hạn. Họ coi Trung Á, Bắc Cực hay châu Phi là khu vực chiến lược mới, nơi rủi ro địa chính trị đi cùng cơ hội định vị tên tuổi. Nhìn vào chuỗi thủy điện ở Lào, điện mặt trời tại Philippines và Kyrgyzstan, cùng dầu khí ở Bắc Cực Nga, có thể thấy rõ một bước xoay trục: từ "xuất khẩu lao động" kỹ sư sang "xuất khẩu vốn" và năng lực quản trị dự án quy mô lớn.
VinEnergo và T&T Group: Bài thử năng lượng sạch xuyên biên giới
Ở Đông Nam Á, hai hướng đi nổi bật là điện mặt trời trên mặt nước tại Philippines và điện gió xuyên biên giới giữa Lào – Việt Nam. VinEnergo, thành viên hệ sinh thái Vingroup, đang hợp tác với SunAsia Energy phát triển ba dự án điện mặt trời Macabebe, Sagay và Silay tại Philippines, với tổng công suất 422 MWp. Điểm đáng chú ý không phải là con số mà là cách làm: khoảng 700.000 tấm pin lắp trên hệ thống cọc phía trên ao nuôi thủy sản, giúp mô hình nuôi cá vẫn diễn ra bên dưới. Đây là kiểu tiếp cận kết hợp năng lượng sạch với kinh tế bản địa, vừa tạo điện vừa giữ sinh kế. Tại Lào, T&T Group triển khai nhà máy điện gió Savan 1 công suất thiết kế 495 MW, giai đoạn 1 đạt 300 MW với 48 turbine, cùng đường dây 220 kV hơn 50 km đưa điện về Việt Nam. Savan 1 được chính doanh nghiệp xác định là dự án mở đầu cho chiến lược đầu tư năng lượng xuyên biên giới.
ROX Energy và Điện Việt Lào: Đặt cược vào Trung Á và thủy điện dòng Mekong
Nếu Đông Nam Á là "sân nhà mở rộng" thì Trung Á và Nam Lào lại là nơi doanh nghiệp Việt chấp nhận chơi lớn hơn. ROX Energy Global đang phát triển nhà máy điện mặt trời ROX Issyk-Kul ở vùng Issyk-Kul, phía đông Kyrgyzstan, với tổng công suất quy hoạch lên tới 1.900 MWp, thuộc nhóm dự án lớn nhất Trung Á khi hoàn thành. Giai đoạn 1 công suất 175 MWp đã phát điện lên lưới quốc gia Kyrgyzstan ngày 14/6/2026, đi kèm trạm biến áp 110 kV và hạ tầng truyền tải. Việc ROX cùng RECA LLC thu xếp tài chính, quản lý dự án cho thấy doanh nghiệp Việt không chỉ đi "góp vốn" mà muốn giữ vai trò điều hành. Ở Nam Lào, Điện Việt Lào vận hành chuỗi thủy điện Xekaman 1, Xekaman Xanxay và Xekaman 3 với tổng công suất 572 MW, phần lớn sản lượng bán về Việt Nam. Doanh nghiệp tiếp tục mở rộng với thủy điện Xekaman 4 công suất thiết kế khoảng 80 MW, củng cố vị thế người chơi lâu dài trên dòng Mekong.
Petrovietnam ở Bắc Cực: Bước đi thực dụng nhưng gây tranh luận
Trong khi các tập đoàn tư nhân nghiêng hẳn về năng lượng tái tạo, Petrovietnam vẫn duy trì chiến lược dầu khí ở những vùng địa chất khó, mà tiêu biểu là cụm Nhenhexky tại Khu tự trị Nenets trên Vòng Bắc Cực. Đây là khu vực có trữ lượng địa chất ước tính khoảng 244 triệu tấn dầu, với trữ lượng có thể thu hồi khoảng 96 triệu tấn, được khai thác thông qua liên doanh Rusvietpetro giữa Petrovietnam và Zarubezhneft. Dự án này đang khai thác thương mại và được đánh giá là một trong những khoản đầu tư nước ngoài hiệu quả của tập đoàn. Về mặt kinh tế, lựa chọn Bắc Cực là cách thực dụng để bảo đảm dòng tiền trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng còn kéo dài. Nhưng ở góc nhìn dài hạn, việc song song đầu tư dầu khí và năng lượng sạch đặt ra câu hỏi: liệu Việt Nam sẽ trở thành nhà đầu tư năng lượng "hai chân" – vừa bám vào hóa thạch để có tiền, vừa mở dần biên độ tái tạo để tránh mắc kẹt trong quá trình chuyển dịch?
Mở rộng toàn cầu Trung Á: Cơ hội định vị mới cho doanh nghiệp Việt
Nhìn tổng thể, các dự án từ Philippines, Lào đến Kyrgyzstan và Bắc Cực Nga cho thấy doanh nghiệp Việt đã bước qua giai đoạn "thử sức" và bắt đầu một chiến lược mở rộng toàn cầu Trung Á theo cách riêng: chọn phân khúc năng lượng sạch, kết hợp hạ tầng xuyên biên giới và chấp nhận vùng địa lý phức tạp. Chuỗi dự án được đặt mục tiêu vận hành thương mại trong các giai đoạn 2025–2028, từ điện gió Savan 1, điện mặt trời VinEnergo ở Philippines đến toàn bộ nhà máy ROX Issyk-Kul, cho thấy tầm nhìn không ngắn hạn. Doanh nghiệp Việt đang xây dựng hình ảnh người cung cấp giải pháp: đem điện sạch tới khu vực thiếu vốn, xuất điện về thị trường nội địa và tham gia dầu khí ở vùng cực. Nếu giữ được kỷ luật tài chính và quản trị rủi ro, làn sóng tỷ phú Việt Nam đầu tư năng lượng ra nước ngoài có thể trở thành nền tảng để Việt Nam chuyển từ "công xưởng" sang một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu.
