Đào tạo nghề nông thôn: từ khái niệm đến bước ngoặt ở Gia Lai
Đào tạo nghề nông thôn là các chương trình huấn luyện kỹ năng chuyên môn, kỹ thuật và thông tin thị trường lao động, được thiết kế ngắn hạn, linh hoạt, gắn với nhu cầu doanh nghiệp và cộng đồng, nhằm giúp lao động vùng khó khăn nâng cao kỹ năng lao động, tìm việc làm nông thôn phù hợp, tăng thu nhập và đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương. Ở Gia Lai, tác động của đào tạo nghề đã hiện rõ trong từng gia đình, không còn là khẩu hiệu trên giấy. Câu chuyện của Nay Gái ở thôn Luk, xã Phú Túc cho thấy một lựa chọn học nghề có thể xoay chuyển cuộc sống: từ hộ nông dân chỉ trông vào nương rẫy, anh quyết định tham gia lớp sửa chữa máy kéo công suất nhỏ do Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên tổ chức.
Sau khóa học, anh làm được nhiều hơn việc tự sửa máy kéo của gia đình. Nay Gái đã trở thành thợ sửa máy kéo cho bà con trong xã, với thu nhập hơn 5 triệu đồng mỗi tháng vào mùa vụ. Đây là minh chứng trực diện rằng đào tạo nghề nông thôn không chỉ "trang bị kiến thức" mà tạo ra dịch vụ mới, việc làm mới ngay trên chính mảnh đất quê hương. Khi một lao động vùng khó khăn có nghề, họ chuyển từ vị thế phụ thuộc sang chủ động cung ứng dịch vụ, kéo theo nhu cầu dụng cụ, linh kiện, dịch vụ liên quan – tức là hình thành hạt nhân kinh tế tại chỗ. Câu hỏi không còn là "có nên đào tạo nghề" mà là "vì sao chúng ta không làm nhanh hơn, rộng hơn".
Từ ruộng lúa Dak Mong đến chiến dịch 100 ngày ở Gia Lai
Nếu Nay Gái đại diện cho hướng đi dịch vụ kỹ thuật, thì Dak Mong (xã Kon Gang) là ví dụ sinh động về đào tạo nghề gắn với chuyển đổi sản xuất nông nghiệp. Vùng có tới 99% hộ là đồng bào Bahnar này trước đây quen canh tác lúa theo kinh nghiệm truyền thống. Các lớp đào tạo nghề trồng lúa đã thúc người dân áp dụng quy trình khoa học – kỹ thuật vào 36 ha đất lúa, đưa mô hình canh tác hai vụ trở nên ổn định. Nhìn từ góc độ phát triển kinh tế địa phương, đó là bước nâng cấp năng lực sản xuất, không chỉ tăng năng suất mà còn làm thay đổi tư duy làm nông. Khi YKam áp dụng quy trình trồng, chăm sóc lúa hữu cơ được học, năng suất đạt trên 6 tạ mỗi sào, giúp gia đình có thu nhập ổn định và đời sống cải thiện dần.
Chính những kết quả thực tế này đã kích hoạt một quyết định mang tính hệ thống: Gia Lai triển khai chiến dịch 100 ngày đào tạo nghề gắn với việc làm và cung ứng lao động đến năm 2026. Chiến dịch diễn ra từ 30/9/2026 đến 10/1/2027 trên toàn tỉnh, đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 3.367 người, góp phần hoàn thành chỉ tiêu 6.020 lao động nông thôn được đào tạo trong năm. Đồng thời, tỉnh dự kiến tổ chức tối thiểu 30 phiên giao dịch việc làm, giới thiệu và cung ứng ít nhất 1.864 lao động cho doanh nghiệp, hỗ trợ 4.151 học viên tự tạo việc làm, phát triển kinh tế hộ và tham gia xuất khẩu lao động. Một câu nói đáng nhớ là: "Chiến dịch chuyển từ đào tạo theo khả năng cơ sở sang đào tạo theo nhu cầu người lao động và tuyển dụng thực tế của doanh nghiệp".
Kết nối thị trường lao động: kinh nghiệm từ Lam Đồng
Gia Lai cho thấy đào tạo nghề nông thôn tạo ra kỹ năng và việc làm, còn Lam Đồng chỉ ra một mảnh ghép không thể thiếu: thông tin thị trường lao động cho lao động vùng khó khăn. Các hoạt động do Trung tâm Lưu trữ và Dịch vụ việc làm tỉnh tổ chức hướng đến học sinh, đoàn viên thanh niên, bộ đội xuất ngũ, công an xuất ngũ, người thất nghiệp hoặc việc làm không ổn định, ưu tiên hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Không có thông tin, người lao động nông thôn dễ mắc kẹt trong vòng tròn việc làm thời vụ, thu nhập thấp. Các hội nghị tư vấn đã đưa chi tiết về vị trí tuyển dụng, yêu cầu, mức lương, chế độ và môi trường làm việc từ doanh nghiệp trong các khu công nghiệp.
Điểm đáng giá là người lao động không chỉ nghe giới thiệu mà còn trực tiếp tương tác, đặt câu hỏi, tham gia phỏng vấn ngay với đại diện công ty. Cùng lúc, họ được hướng dẫn kỹ năng tìm việc, kỹ thuật phỏng vấn, cách hoàn thiện hồ sơ xin việc, và tiếp cận tài liệu phân tích, dự báo nhu cầu nhân lực. Điều này cho thấy hỗ trợ việc làm ở vùng khó khăn phải đi song song ba trụ cột: đào tạo nghề nông thôn, cung cấp thông tin thị trường lao động, và rèn kỹ năng mềm. Khi những trụ cột này kết hợp, lao động vùng khó khăn không chỉ tìm việc làm nông thôn mà còn sẵn sàng bước vào môi trường công nghiệp, kể cả các chương trình đào tạo vừa học vừa làm với tỷ lệ 30% thời gian ở trường, 70% thực hành tại doanh nghiệp kèm lương theo quy định.
Đào tạo nghề gắn việc làm: điều kiện để kinh tế địa phương cất cánh
Nhìn tổng thể, đào tạo nghề nông thôn chỉ có ý nghĩa lâu dài khi gắn chặt với việc làm cụ thể và chuỗi giám sát sau đào tạo. Kế hoạch ở Gia Lai đã thiết kế rõ quy trình: từ khảo sát nhu cầu, tư vấn nghề, tuyển sinh, đào tạo, tuyển dụng đến theo dõi việc làm. Giai đoạn đào tạo diễn ra từ 15/10 đến 30/12/2026, sau đó là giai đoạn bố trí việc làm từ 30/12/2026 đến 10/1/2027, tiếp tục theo dõi tình trạng việc làm sau 30 và 60 ngày tới 5/3/2027. Cách tiếp cận này phản ánh một thay đổi tư duy: không đo lường thành công bằng số lượng chứng chỉ, mà bằng số người có việc làm bền vững, tự tạo việc làm, phát triển kinh tế hộ và tham gia xuất khẩu lao động.
Khi lao động vùng khó khăn có kỹ năng và việc làm ổn định, hiệu ứng lan tỏa là rõ ràng: dịch vụ sửa chữa máy nông nghiệp, sản xuất lúa hữu cơ năng suất cao, dòng lao động cung cấp cho khu công nghiệp… đều góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Cùng với đó, các hoạt động tư vấn việc làm ở Lam Đồng được thiết kế để hướng đến mục tiêu giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế – xã hội ở vùng dân tộc và miền núi. Sự kết hợp giữa lớp học nghề tại xã, phiên giao dịch việc làm, chương trình vừa học vừa làm và chính sách miễn, giảm học phí đã tạo nên một hệ sinh thái hỗ trợ lao động, thay vì những giải pháp đơn lẻ ngắn hạn. Nếu coi đào tạo nghề là "chi phí", chúng ta sẽ làm cho có; nếu coi đó là "đầu tư cho tương lai", chúng ta sẽ buộc nó phải dẫn đến việc làm và tăng thu nhập.
Kết luận: không để lao động nông thôn đứng ngoài dòng chảy phát triển
Thông điệp nổi bật từ Gia Lai và Lam Đồng là lao động nông thôn, nếu được đào tạo đúng cách và có thông tin, hoàn toàn có thể trở thành động lực phát triển kinh tế địa phương chứ không chỉ là đối tượng hỗ trợ. Ở Gia Lai, từ một lớp sửa máy kéo đã hình thành nghề mới với thu nhập rõ ràng; từ những lớp trồng lúa, đồng bào Bahnar nâng cấp quy trình sản xuất, ổn định hai vụ, cải thiện thu nhập từng sào ruộng. Tại Lam Đồng, những buổi đưa thông tin việc làm đến tận xã, thôn đang giúp người trẻ. Họ hiểu yêu cầu doanh nghiệp, có kỹ năng phỏng vấn, biết đọc xu hướng thị trường lao động.
Đào tạo nghề nông thôn vì thế không thể tiếp tục là phong trào ngắn hạn, mà phải trở thành chiến lược dài hơi, gắn với chỉ tiêu việc làm, với hệ thống tư vấn và theo dõi sau đào tạo. Khi các địa phương coi lao động vùng khó khăn là tài sản cần bồi dưỡng thay vì gánh nặng, câu chuyện thoát nghèo sẽ dịch chuyển từ chỗ "trông chờ hỗ trợ" sang "tự tạo giá trị". Bài toán còn lại không phải là chứng minh đào tạo nghề có tác dụng – những con số đã làm điều đó – mà là quyết tâm chính trị và nguồn lực để duy trì, mở rộng những mô hình đang chứng minh hiệu quả trên ruộng lúa Dak Mong, trong xưởng sửa máy ở Phú Túc, và tại các phiên tư vấn việc làm vùng cao.
