Đổi mới đào tạo để người học có việc làm
Đào tạo nghề nông thôn là hoạt động trang bị và nâng cấp kỹ năng nghề cho người dân ở nông thôn, gắn nội dung học với nhu cầu việc làm và chuyển dịch kinh tế tại địa phương. Chính phủ phê duyệt Chương trình đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2030, nhằm chuyển trọng tâm từ tổ chức lớp học sang tạo năng lực có thể sử dụng sau đào tạo. Mục tiêu này đáng chú ý vì cơ hội học nghề chỉ có ý nghĩa khi người học tiếp cận được khóa phù hợp và có lối vào việc làm. Chương trình hướng tới đào tạo, đào tạo lại và nâng kỹ năng cho khoảng 1,5 triệu lao động mỗi năm; dự kiến hơn 85% người học có việc làm sau đào tạo.
Cơ cấu dự kiến dành khoảng 70% cho nghề phi nông nghiệp và 30% cho nghề nông nghiệp, phát triển ngành nghề nông thôn. Đây là lựa chọn hợp lý: không buộc người dân chỉ gắn với sản xuất nông nghiệp, đồng thời vẫn bồi dưỡng kỹ năng cho nông nghiệp hiện đại. Chất lượng đào tạo nghề vì thế cần được đo bằng khả năng giúp người học chuyển đổi nghề, tăng thu nhập và đáp ứng công việc thực tế, chứ không chỉ bằng số người ghi danh.
Ưu tiên nơi khó tiếp cận cơ hội học nghề
Chương trình triển khai trên toàn quốc nhưng ưu tiên các xã đặc biệt khó khăn ở vùng ven biển, hải đảo; xã, thôn, bản thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi; cùng các xã xây dựng nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại. Cách phân bổ này có ý nghĩa thực chất: nơi người dân ít lựa chọn cơ sở học nghề hoặc khó đi lại cần được đặt trước trong thiết kế chính sách, thay vì kỳ vọng cơ hội sẽ tự lan tỏa đồng đều.
Chương trình còn dự kiến thí điểm trung tâm học tập từ xa tại địa bàn khó khăn và vùng dân tộc thiểu số để người lao động chủ động tiếp cận khóa học phù hợp. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, nhưng hiệu quả sẽ tùy thuộc vào việc chương trình có gắn nội dung học với nghề thực sự có nhu cầu tại từng vùng hay không. Đào tạo từ xa có thể giảm rào cản tiếp cận; nó không thể thay cho chương trình sát thực tế, hướng dẫn đủ tốt và kết nối việc làm sau khóa học.
Mục tiêu cũng đặt yêu cầu bao trùm: phụ nữ chiếm trên 45% số lao động nông thôn được đào tạo; khoảng 4% là người khuyết tật có nhu cầu học nghề và việc làm; khoảng 70% là lao động dân tộc thiểu số trong độ tuổi lao động, với chương trình phù hợp nhu cầu và đặc thù địa bàn.
Kế hoạch phải biến định hướng thành năng lực thật
Kế hoạch triển khai gắn với Chỉ thị 37-CT/TW ngày 10/7/2024 của Ban Bí thư về đổi mới đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn. Mối liên hệ này nhấn mạnh rằng chương trình không chỉ mở rộng quy mô lớp học: nội dung và cách tổ chức đào tạo phải theo kịp thay đổi của sản xuất, dịch vụ và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND cấp tỉnh và các cơ quan liên quan tổ chức thực hiện, đồng thời thường xuyên theo dõi, kiểm tra tiến độ, chất lượng và hiệu quả. Chính phủ cũng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp xây dựng chương trình đào tạo nông dân số, nông dân chuyên nghiệp và đội ngũ quản lý hợp tác xã hiện đại trong giai đoạn 2026–2035.
Thành công sẽ không nằm ở con số đào tạo riêng lẻ mà ở việc kỹ năng học được có mở ra công việc hay hướng chuyển nghề hay không. Nếu nội dung sát nhu cầu thị trường, kết nối với doanh nghiệp và hợp tác xã, ưu tiên địa bàn khó khăn có thể thu hẹp khoảng cách cơ hội giữa nông thôn và đô thị. Nếu thiếu những mắt xích ấy, mục tiêu nâng chất dễ dừng ở chỉ tiêu. Vì vậy, điều đáng theo dõi là kết quả việc làm và khả năng tiếp cận khóa học của chính những nhóm được ưu tiên.
