Vốn đăng ký tăng mạnh, nhưng thước đo là hiệu quả thực tế
Đầu tư Hà Tĩnh là dòng vốn trong nước và nước ngoài đổ vào các dự án sản xuất, năng lượng, hạ tầng và dịch vụ, có khả năng mở rộng năng lực kinh tế nếu được triển khai thành hoạt động thực tế. Tính đến ngày 20 tháng 10 năm 2026, tỉnh chấp thuận 64 dự án: 58 dự án trong nước đăng ký hơn 201.505 tỷ đồng và sáu dự án nước ngoài đăng ký 505,6 triệu USD. Con số này tạo ấn tượng về quy mô, nhưng vốn đăng ký chưa đồng nghĩa với nhà máy vận hành, việc làm đã hình thành hay cơ hội kinh doanh đã đến được doanh nghiệp địa phương. Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là Hà Tĩnh hút được bao nhiêu vốn, mà là bao nhiêu dự án đi vào hoạt động và tạo liên kết bền vững với nền kinh tế trong tỉnh.
Cần đọc các số liệu theo đúng phạm vi và thời điểm. Thống kê đến ngày 20 tháng 10 ghi nhận 64 dự án, chia thành hai nhóm vốn khác loại tiền tệ; không nên cộng gộp chúng thành một tổng vốn duy nhất nếu không có quy đổi được công bố. Bài viết về tăng trưởng lại mô tả GRDP chín tháng đầu năm, một chỉ dấu về kết quả sản xuất đã ghi nhận chứ không phải danh mục đầu tư mới. Khác biệt về mốc thời gian và chỉ tiêu giải thích vì sao hai bức tranh không thể thay thế cho nhau: một bên đo cam kết dự án, bên kia phản ánh hoạt động kinh tế.
Các tổ hợp lớn kéo tăng trưởng, nhưng mức độ tập trung đáng lưu ý
Hà Tĩnh tăng trưởng GRDP 12,36% trong chín tháng đầu năm 2026, đứng thứ hai cả nước; công nghiệp tăng 25,64% và đóng góp 8,13 điểm phần trăm vào tăng trưởng. Động lực chủ yếu đến từ sức sản xuất của các tổ hợp công nghiệp lớn, đặc biệt là ngành thép. Danh mục dự án Hà Tĩnh mới được chấp thuận tiếp tục nối dài hướng đi này: Nhà máy sản xuất thép VinMetal tại Khu kinh tế Vũng Áng có vốn đầu tư 79.986 tỷ đồng, còn Nhà máy nhiệt điện LNG Vũng Áng III có tổng mức đầu tư 51.430 tỷ đồng. Dự án đô thị du lịch sinh thái Thiên Cầm, với tổng mức đầu tư 17.211 tỷ đồng, mở thêm hướng phát triển dịch vụ và du lịch biển.
Đây là nền tảng tăng trưởng có sức nặng, song phụ thuộc nhiều vào một số ngành và doanh nghiệp lớn khiến sức lan tỏa không thể mặc nhiên được đảm bảo. Trong giai đoạn 2019–2024, Formosa đóng góp bình quân 20,27% GRDP toàn tỉnh; năm 2025, thép và phôi thép ước chiếm khoảng 64% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa. Các con số cho thấy công nghiệp quy mô lớn đem lại sản lượng và xuất khẩu, nhưng cũng đặt ra bài toán đa dạng hóa và phân phối cơ hội. Dự án mới sẽ tạo sức bật rộng hơn khi kéo theo nhà cung ứng, dịch vụ và việc làm trong tỉnh, thay vì chỉ làm tăng quy mô sản xuất của các đầu tàu.
Tác động tới người dân đã hiện rõ ở việc làm: số lao động trong các khu kinh tế, khu công nghiệp tăng từ 19.500 người năm 2021 lên 29.100 người năm 2025, tăng 9.600 người, tương đương 49,2%; hơn 80% lao động tại đây là người Hà Tĩnh. Nhưng tăng việc làm trực tiếp chưa đủ để chứng minh lợi ích đã lan rộng. Nếu doanh nghiệp trong tỉnh không bán được hàng hóa, dịch vụ cho các tổ hợp lớn, phần giá trị giữ lại tại địa phương sẽ còn hạn chế.
Thử thách thật sự là đưa doanh nghiệp trong tỉnh vào chuỗi cung ứng
Nghịch lý nằm ở chỗ doanh thu và lợi nhuận tổng thể của khu vực doanh nghiệp cải thiện, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp có lãi giảm còn 43% trong giai đoạn 2021–2025. Cuối năm 2025, Hà Tĩnh có 10.850 doanh nghiệp đang hoạt động, khoảng 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa; năng lực tài chính, công nghệ và quản trị còn hạn chế, trong khi liên kết với doanh nghiệp lớn và FDI chưa chặt chẽ. Bởi vậy, lượng vốn đầu tư Hà Tĩnh tăng lên không tự động giúp doanh nghiệp địa phương tăng doanh thu hay lợi nhuận. Muốn trở thành nhà cung ứng, họ phải đáp ứng yêu cầu của khách hàng lớn về chất lượng, giá thành, tiến độ giao hàng, an toàn và năng lực quản trị.
Hướng xử lý cần vượt qua lời kêu gọi chung chung về liên kết. Đề án phát triển doanh nghiệp đề xuất xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng địa phương, đồng thời tỉnh đặt mục tiêu có 20 doanh nghiệp nội tỉnh tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp FDI. Đây là mục tiêu cụ thể để đo mức độ lan tỏa, nhưng muốn đạt được cần hỗ trợ doanh nghiệp nâng chuẩn, tiếp cận thông tin mua sắm và chuẩn bị năng lực sản xuất ổn định. Nếu không, các nhà máy lớn có thể tiếp tục nhập phần lớn đầu vào từ bên ngoài, còn doanh nghiệp nhỏ trong tỉnh đứng ngoài chuỗi dù ở gần dự án.
Tiến độ triển khai cũng là phép thử then chốt. Nhà máy sản xuất xe máy điện VinFast Hà Tĩnh đã hoàn thành và đi vào hoạt động trong năm 2026, cho thấy việc đưa dự án từ quyết định đầu tư tới sản xuất có thể chuyển vốn đăng ký thành năng lực thực tế. Trong những tháng cuối năm 2026, tỉnh xác định tiếp tục thu hút đầu tư có trọng tâm, gắn với định hướng phát triển; song song, mục tiêu còn gồm thu hút ít nhất 10 dự án FDI hoặc dự án của nhà đầu tư chiến lược sử dụng công nghệ tiên tiến, tạo giá trị gia tăng cao.
Tăng trưởng chỉ lan tỏa khi có thêm doanh nghiệp cùng hưởng lợi
Làn sóng dự án quy mô lớn đang củng cố vai trò công nghiệp của Hà Tĩnh và tạo thêm việc làm cho người dân. Nhưng thành công không nên chỉ được tính bằng số dự án được chấp thuận, quy mô vốn đăng ký hay tốc độ tăng trưởng GRDP. Thước đo thuyết phục hơn là dự án vận hành đúng tiến độ, lao động địa phương có việc làm ổn định và doanh nghiệp trong tỉnh trở thành nhà cung ứng có năng lực. Nếu chương trình phát triển nhà cung ứng đi kèm yêu cầu rõ ràng về chất lượng, đào tạo và kết nối mua sắm, các tổ hợp lớn có thể trở thành đầu kéo cho nhiều ngành kinh doanh địa phương. Ngược lại, nếu liên kết vẫn yếu, tăng trưởng cao sẽ tiếp tục tập trung vào một số đầu tàu. Hà Tĩnh đã hút được vốn; bước kế tiếp là biến quy mô đầu tư thành cơ hội rộng hơn.
