Từ chung cư cũ Quang Trung đến tham vọng chỉnh trang đô thị Nghệ An
Chỉnh trang đô thị Nghệ An hiện xoay quanh hai trục chính: phá dỡ toàn bộ chung cư cũ xuống cấp tại khu Quang Trung và xây dựng một trung tâm hành chính mới quy mô 42ha, nhằm đồng thời nâng cao an toàn sống của cư dân và hiệu quả quản lý nhà nước, qua đó tái định hình không gian đô thị khu vực thành phố Vinh và trục Vinh – Cửa Lò theo quy hoạch dài hạn của tỉnh. Nghệ An phá dỡ chung cư không chỉ là xử lý những khối nhà bê tông nứt vỡ, mà là bước đi biểu tượng cho việc dứt khoát từ bỏ mô hình nhà ở tập thể kiểu cũ, vốn được xây dựng từ những năm 1980 và nay đã không còn phù hợp với yêu cầu an toàn, tiện nghi và mỹ quan đô thị hiện đại. Song song, việc hình thành trung tâm hành chính Nghệ An tập trung các cơ quan cấp tỉnh trên một khu đất rộng gần 42ha được thiết kế cho khoảng 2.127 cán bộ, công chức, viên chức làm việc cho thấy quyết tâm tổ chức lại bộ máy theo hướng tập trung, giảm phân tán, giảm chi phí vận hành và tạo một điểm nhấn kiến trúc – hạ tầng mới cho toàn vùng.
Phá dỡ 6 chung cư cũ Quang Trung: Quyết định muộn nhưng cần thiết
Nhìn từ khu chung cư Quang Trung, câu chuyện chỉnh trang đô thị Nghệ An là sự thừa nhận rằng mô hình nhà tập thể cũ đã hết vòng đời. Khu này có 23 tòa chung cư cũ trong tổng số 129 nhà chung cư toàn tỉnh, chủ yếu ở địa bàn thành phố Vinh. Đến nay, 17/23 tòa đã được phá dỡ, đạt khoảng 74%, còn lại 6 tòa C2, C3, C4, C5, C6 và D2 được tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành phá dỡ trong năm 2026. Theo kế hoạch 915/KH-UBND ban hành ngày 5.10.2026 về quản lý, chỉnh trang nhà chung cư, UBND tỉnh yêu cầu các cơ quan liên quan tập trung phá dỡ 6 tòa này để bảo đảm an toàn và tạo quỹ đất cải tạo, xây dựng lại khu Quang Trung theo quy hoạch. Đây là quyết định muộn, bởi nhiều hạng mục đã hư hỏng, thấm dột, nứt tường, bong tróc bê tông, hệ thống phòng cháy chữa cháy thiếu hoặc hư hỏng, thậm chí người dân phải tự cơi nới, lắp lồng sắt gây nguy hiểm khi cứu nạn. Nhưng muộn còn hơn không: nếu tiếp tục kéo dài, rủi ro mất an toàn sẽ biến những khối nhà này thành "bẫy" cho chính cư dân.
Không chỉ phá dỡ: Bài toán nhà ở và mỹ quan đô thị sau chung cư cũ
Điểm đáng bàn là Nghệ An phá dỡ chung cư không dừng ở việc giải tỏa nguy cơ mất an toàn, mà gắn với mục tiêu tái thiết không gian sống. Toàn tỉnh hiện có 106 nhà chung cư không thuộc diện chung cư cũ; trong đó 68 tòa ở tình trạng tốt, được yêu cầu quản lý, bảo trì thường xuyên, nhất là hệ thống phòng cháy chữa cháy và hạ tầng kỹ thuật dùng chung. Riêng 38 tòa đã xuất hiện bong tróc, rêu mốc, khu vực sử dụng chung kém vệ sinh, mất mỹ quan sẽ được ưu tiên sửa chữa, chỉnh trang. Nghĩa là, quy hoạch đô thị tỉnh không chỉ nhắm vào vài khối nhà nguy hiểm, mà hướng tới nâng mặt bằng chất lượng nhà ở chung cư. Tuy vậy, câu hỏi lớn là cư dân các tòa bị phá dỡ sẽ được tái định cư ra sao, có được hưởng thành quả của dự án cải tạo khu Quang Trung hay bị đẩy ra xa trung tâm. Nếu tái định cư không đi kèm nâng chất lượng sống, chỉnh trang đô thị Nghệ An sẽ chỉ là thay áo cho thành phố, còn người dân vẫn phải chấp nhận những bất tiện cũ trong không gian mới.
Trung tâm hành chính Nghệ An: Tập trung quyền lực để phục vụ tốt hơn?
Ở chiều ngược lại, dự án trung tâm hành chính Nghệ An là bước tái cấu trúc bộ máy trên bản đồ đô thị. Ngày 16.10, UBND tỉnh ban hành công văn hỏa tốc yêu cầu các sở, ngành và địa phương khẩn trương chuẩn bị đầu tư, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng cho dự án trung tâm hành chính với tổng mức đầu tư hơn 5.600 tỷ đồng. Theo quy hoạch chi tiết 1/500, khu trung tâm hành chính đặt tại phường Vinh Lộc và xã Đông Lộc, diện tích gần 42ha, được định hướng đầu tư đồng bộ về kiến trúc, cảnh quan, hạ tầng, tạo động lực phát triển không gian đô thị khu vực Đại lộ Vinh – Cửa Lò. Các cơ quan cấp tỉnh như Tỉnh ủy, HĐND, UBND, nhiều sở ngành và Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam sẽ tập trung làm việc tại đây. Khi hoàn thành, trung tâm hành chính dự kiến đáp ứng nhu cầu làm việc của khoảng 2.127 cán bộ, công chức, viên chức và trở thành đầu mối xử lý thủ tục hành chính. Câu hỏi đặt ra là: việc tập trung quyền lực hành chính trên một khu đất lớn có thực sự rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền và người dân, hay sẽ tạo thêm một "đô thị công quyền" tách biệt nếu hạ tầng kết nối và dịch vụ công trực tuyến không được đầu tư tương xứng?
Hai dự án hạ tầng, một bài kiểm tra về tầm nhìn quy hoạch đô thị tỉnh
Từ phá dỡ chung cư Quang Trung đến xây dựng trung tâm hành chính mới, chỉnh trang đô thị Nghệ An đang bước vào giai đoạn quyết định. Về mặt kỹ thuật, tỉnh đã giao Sở Xây dựng chủ trì theo dõi, đôn đốc kế hoạch chung cư, tham mưu xử lý khó khăn phát sinh, đồng thời giao Ban Quản lý dự án công trình giao thông làm đầu mối chuẩn bị đầu tư, điều phối bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng cho trung tâm hành chính. Sở Xây dựng cũng được giao hướng dẫn thủ tục quy hoạch, kiến trúc, công khai quy hoạch và cắm mốc giới theo quy hoạch chi tiết 1/500 đã được phê duyệt. Về mặt tầm nhìn, nếu hai dự án hạ tầng Nghệ An được triển khai với trọng tâm là người dân – từ an toàn nhà ở, chất lượng không gian sống đến khả năng tiếp cận dịch vụ công – chúng có thể trở thành bước ngoặt để "Việt Nam thu nhỏ" này chuyển mình thành một đô thị đáng sống hơn. Ngược lại, nếu quy hoạch đô thị tỉnh bị chi phối bởi lợi ích ngắn hạn, thiếu minh bạch trong tái định cư và thiết kế không gian công cộng, những khối bê tông mới sẽ chỉ là lớp trang điểm đắt đỏ trên một cấu trúc đô thị còn nhiều bất cập.
