Thương hiệu quốc gia gốm: khi di sản trở thành chiến lược, không chỉ là câu chuyện lịch sử
Thương hiệu quốc gia gốm là những doanh nghiệp gốm sứ được Nhà nước công nhận nhờ kết hợp chất lượng sản phẩm, bản sắc văn hóa và đổi mới sáng tạo, qua đó đại diện cho năng lực cạnh tranh của di sản gốm sứ Việt trên thị trường hiện đại và quốc tế. Trong nhóm này, gốm Chu Đậu Minh Long là hai ví dụ cho thấy danh hiệu không phải phần thưởng nhất thời mà là kết quả của chiến lược dài hạn. Gốm Chu Đậu lần thứ tư liên tiếp có sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam, khẳng định hướng phát triển gắn bảo tồn di sản gần 600 năm với đổi mới sáng tạo. Minh Long có năm thứ 10 liên tiếp được công nhận Thương hiệu Quốc gia, đồng thời được vinh danh tại Giải thưởng Doanh nghiệp châu Á (APEA) và Cúp Thánh Gióng trong tháng 10-2026. Sự lặp lại của các danh hiệu cho thấy đây là cuộc chơi bền bỉ, nơi di sản chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh.
Gốm Chu Đậu: đổi mới sáng tạo gốm trên nền di sản 600 năm
Điểm đáng nói ở Gốm Chu Đậu là doanh nghiệp không đối xử với di sản như bảo tàng, mà như một phòng thí nghiệm sáng tạo. Trên nền tảng kế thừa những giá trị truyền thống của dòng gốm cổ gần 600 năm tuổi, kết hợp công nghệ chế tác hiện đại, Chu Đậu được đánh giá cao ở tiêu chí đổi mới, sáng tạo trong kỳ xét duyệt Thương hiệu quốc gia. Việc nâng trọng số tiêu chí “Đổi mới, sáng tạo” từ 180 lên 300 điểm, chiếm 30% tổng số điểm, cho thấy hệ thống Thương hiệu quốc gia đang ưu tiên mạnh mẽ cho nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ vào sản phẩm. Chu Đậu đáp lại yêu cầu này bằng dòng sản phẩm vẽ vàng kim cao cấp: men cổ, họa tiết thuần Việt kết hợp kỹ thuật vẽ vàng kim hiện đại, nung khoảng 1.000 độ C trong 10 giờ để vàng bám chắc trên bề mặt gốm. Đây là minh chứng rõ ràng rằng đổi mới sáng tạo gốm không tách rời tay nghề nghệ nhân mà nâng tay nghề lên một chuẩn mới.
Chiến lược của Chu Đậu không dừng ở kỹ thuật. Các thiết kế khai thác họa tiết truyền thống, hình ảnh danh lam thắng cảnh và di sản Việt Nam, giúp sản phẩm mang dấu ấn riêng khi vươn ra thế giới. Theo sử liệu, gốm Chu Đậu là dòng gốm cổ cao cấp của Việt Nam có niên đại từ cuối thế kỷ XIV, từng được tôn vinh là “sản phẩm mang biểu tượng hoàng gia” vào cuối thế kỷ VII. Việc đưa dòng gốm từng gắn với hoàng gia ra hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có các thị trường như Đức, châu Phi, Nam Mỹ, Nga, Nhật Bản, cho thấy doanh nghiệp đã chuyển hóa di sản gốm sứ Việt thành ngôn ngữ sản phẩm có thể giao tiếp với người tiêu dùng toàn cầu. Câu chuyện Chu Đậu vì thế là lời nhắc rằng bản sắc Việt chỉ trở thành lợi thế cạnh tranh khi được gắn với tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng và thiết kế.
Minh Long: bản sắc Việt, triết lý sản phẩm và sức bền thương hiệu
Nếu Chu Đậu cho thấy sức mạnh của một dòng gốm cổ, Minh Long lại chứng minh cách một doanh nghiệp gia đình hơn 55 năm tuổi biến di sản nghề thành nguồn cảm hứng đổi mới liên tục. Từ khâu xử lý nguyên liệu, tạo hình, nung đốt đến hoàn thiện sản phẩm, Minh Long kết hợp kỹ thuật chế tác truyền thống với quy trình sản xuất hiện đại, đầu tư nghiên cứu và công nghệ để kiểm soát chất lượng, độ bền và tính an toàn của sản phẩm. Bên cạnh các dòng đồ ăn và bộ trà, doanh nghiệp phát triển thêm sứ dưỡng sinh và sứ nghệ thuật, mở rộng ứng dụng của gốm sứ từ đồ dùng sinh hoạt sang sản phẩm phục vụ văn hóa thưởng thức, trang trí và nhu cầu đời sống hiện đại. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Với Thương hiệu Quốc gia Việt Nam, Minh Long có năm thứ 10 liên tiếp được công nhận” – một con số cho thấy sức bền thương hiệu không thể có nếu chỉ dựa vào truyền thống.
Điểm khác biệt của Minh Long nằm ở cách doanh nghiệp đối xử với bản sắc văn hóa Việt như một nguồn lực sáng tạo, không phải khẩu hiệu tiếp thị. Từ đường nét, sắc men đến họa tiết và hình dáng, yếu tố mang dấu ấn dân tộc được kết hợp với tư duy thiết kế đương đại, tạo nên sản phẩm hài hòa giữa thẩm mỹ và công năng. Triết lý “4 Không - 4 Có” – không thời gian, không biên giới, không giới tính, không tuổi tác; có văn hóa, có nghệ thuật, có phong cách và có hồn – thể hiện khát vọng tạo ra sản phẩm vượt qua giới hạn thế hệ, không gian và thị trường. Minh Long lần thứ ba được vinh danh “Thương hiệu truyền cảm hứng” tại APEA, cho thấy cộng đồng doanh nghiệp nhìn thấy ở họ không chỉ một nhà sản xuất gốm sứ, mà là ví dụ về cách di sản trở thành nguồn lực phát triển khi kết hợp với công nghệ, năng lực sáng tạo và tư duy thị trường.
Di sản gốm sứ Việt: lợi thế cạnh tranh khi gắn với tiêu chuẩn quốc tế
Nhìn dưới lăng kính kinh tế, điểm chung giữa gốm Chu Đậu Minh Long là cả hai đều coi di sản gốm sứ Việt như nền tảng, không phải điểm đến cuối cùng. Chu Đậu khai thác lịch sử gần 600 năm của dòng gốm từng mang biểu tượng hoàng gia, nhưng đặt lên đó công nghệ vẽ vàng kim hiện đại và quy trình tuyển chọn, kiểm soát chặt chẽ. Minh Long khai thác chiều sâu văn hóa Việt, song song với đầu tư R&D, hoàn thiện kỹ thuật chế tác và nâng năng lực sản xuất để đáp ứng thị hiếu hiện đại. Bản sắc văn hóa Việt cùng tinh thần đổi mới trở thành nền tảng tạo nên giá trị khác biệt của sản phẩm, khó sao chép trong ngắn hạn. Sức truyền cảm hứng của Minh Long đến từ sự kiên trì đầu tư, chủ động tìm kiếm hướng phát triển mới thay vì phụ thuộc vào lợi thế sẵn có; sức lan tỏa của Chu Đậu đến từ việc đưa giá trị văn hóa Việt vươn ra hơn 30 thị trường quốc tế.
Việc hệ thống Thương hiệu quốc gia nâng trọng số tiêu chí đổi mới sáng tạo lên 300 điểm, chiếm 30% tổng số điểm, là tín hiệu rõ ràng rằng danh hiệu này đang dịch chuyển từ việc tôn vinh quá khứ sang khuyến khích năng lực tương lai. Trong bối cảnh đó, sự công nhận liên tục dành cho Chu Đậu và Minh Long phản ánh quá trình đầu tư dài hạn vào chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn quốc tế và khả năng cập nhật nhu cầu thị trường. Di sản không còn là tấm thẻ bài để kể chuyện, mà là kho tri thức nghề nghiệp, kinh nghiệm chế tác và hiểu biết văn hóa bản địa được tích lũy, chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh. Câu chuyện của hai thương hiệu gốm cho thấy: nếu không gắn di sản với đổi mới sáng tạo gốm và tiêu chuẩn toàn cầu, bản sắc Việt sẽ mãi ở dạng tiềm năng; ngược lại, khi được đầu tư bài bản, di sản có thể trở thành động lực để thương hiệu Việt vươn tầm và truyền cảm hứng cho cộng đồng doanh nghiệp.
