Sơ tán sớm là tuyến bảo vệ đầu tiên
Sơ tán khẩn cấp là việc đưa người dân khỏi khu vực có nguy cơ trực tiếp đến tính mạng trước khi lũ quét, sạt lở hoặc ngập sâu xảy ra, thay vì chờ đến khi đường thoát bị chia cắt. Trong ứng phó mưa lớn, quyết định đi sớm thường quan trọng không kém công trình phòng chống: nó đưa con người ra khỏi vùng hiểm nguy khi lực lượng chức năng vẫn còn thời gian và lối tiếp cận.
Sáng 10/11, chính quyền xã Trà Leng, thành phố Đà Nẵng, đã sơ tán 3 hộ với 13 nhân khẩu tại làng Tak Quá, thôn Trà Dơn, đến nơi an toàn. Nhà các hộ nằm sát sườn đồi có nguy cơ sạt lở, đe dọa trực tiếp tính mạng và tài sản. Đây là hành động phòng ngừa cần thiết, không phải phản ứng thái quá: khi mưa vẫn tiếp diễn, chờ dấu hiệu đất trượt rõ rệt có thể khiến việc di chuyển nguy hiểm hơn.
Mưa trong 6 giờ đầu ngày tại Trà Leng đạt 176,4 mm; một số khu vực ở Đà Nẵng có độ ẩm đất trên 90%. Cơ quan khí tượng cảnh báo nguy cơ lũ quét trên sông, suối nhỏ và sạt lở tại 48 xã, phường; dự báo 6 giờ tiếp theo có nơi mưa trên 100 mm. Những con số này cho thấy vì sao cảnh báo phải đi cùng hành động cụ thể.
Đê cần được theo dõi, xử lý trước khi sự cố lan rộng
Ở xã Tuy Phước, nước sông Hà Thanh dâng khiến một số vị trí trên tuyến đê Vân Hội không còn bảo đảm an toàn. Lực lượng địa phương khẩn trương gia cố các điểm xung yếu, đồng thời theo dõi mực nước và chuẩn bị nhân lực, phương tiện xử lý sự cố. Gia cố đê không thay thế sơ tán: công trình giúp hạn chế nước tràn, còn di dời bảo vệ trực tiếp những người sống gần vùng có thể bị ngập.
Đến nay, 23 hộ dân gần sông Hà Thanh, có nguy cơ ngập sâu, đã được đưa đến Tịnh xá Ngọc Long. Chính quyền hướng dẫn các hộ ở khu vực xung yếu kê cao tài sản, hỗ trợ chuyển đồ có giá trị và cung cấp nhu yếu phẩm trong thời gian tránh trú. Cách làm này đáng chú ý vì ứng phó không dừng ở lệnh di dời: nơi trú, hỗ trợ thiết yếu và phương án tiếp tục sơ tán đều quyết định người dân có thể rời đi an toàn hay không.
Khi mưa còn kéo dài, việc kiểm tra liên tục và xử lý sớm các điểm yếu trên đê có thể hạn chế nguy cơ sự cố lớn hơn. Nhưng nếu tình hình xấu đi, ưu tiên phải là đưa người dân ra khỏi nơi không an toàn, chứ không giữ họ tại chỗ để chờ công trình ứng cứu.
Cảnh báo chỉ có giá trị khi người dân kịp hành động
Mưa lớn cũng gây sạt lở trên một số tuyến đường ở Trà Leng, đất đá tràn xuống mặt đường, đặc biệt tại tuyến ông Tuấn - ông Hành, làm gián đoạn đi lại và tăng nguy cơ mất an toàn giao thông. Điều này nhắc rằng phương án ứng phó phải tính cả đường sơ tán: một hộ được cảnh báo nhưng bị chặn lối ra vẫn có thể mắc kẹt.
Chính quyền Trà Leng tiếp tục rà soát các sườn dốc và khu vực có nguy cơ sạt lở; người dân gần đồi núi, taluy cao hoặc ven suối được khuyến cáo chú ý dấu hiệu như nứt đất, sạt trượt và tránh tuyến đường nguy hiểm. Ở Tuy Phước, nếu mưa kéo dài đến chiều tối, lực lượng chức năng cho biết sẽ kiên quyết di dời người dân tại nơi không bảo đảm an toàn.
Sơ tán sớm và gia cố đê là hai phần bổ trợ của ứng phó mưa lớn: một biện pháp giảm mức phơi nhiễm của con người, biện pháp kia giảm nguy cơ công trình bị sự cố. Theo dõi thời tiết, kiểm tra điểm xung yếu và chuẩn bị phương tiện phải diễn ra song song. Khi rủi ro tăng, không nên để sự do dự biến cảnh báo thành cuộc chạy đua với nước lũ.
