Ứng phó sớm, không chờ nước lên
Ứng phó mưa lũ là việc chính quyền và cộng đồng chủ động theo dõi cảnh báo, chuẩn bị lực lượng, bảo vệ hạ tầng thiết yếu và đưa người dân khỏi nơi nguy hiểm trước khi thiên tai đe dọa tính mạng. Công điện số 73/CĐ-TTg ban hành ngày 7/11 yêu cầu các địa phương ở Trung Bộ sẵn sàng đối phó mưa lớn, lũ, ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất. Đây là chỉ đạo đúng lúc: dự báo cho thấy mưa lớn miền Trung có thể kéo dài từ ngày 8 đến đêm 11/11/2026, trong khi El Niño làm thiên tai thêm phức tạp và mực nước nhiều hồ chứa trong khu vực đang thấp. Lượng mưa dự báo ở Huế, Đà Nẵng và phía đông Quảng Ngãi phổ biến 250–450 mm, có nơi trên 700 mm. Mức mưa ấy đòi hỏi hành động dựa trên nguy cơ cụ thể, không phải chờ đến khi đường sá đã ngập hay sườn dốc bắt đầu sạt.
Thủ tướng yêu cầu lãnh đạo địa phương trực tiếp chỉ đạo, rà soát phương án và đặt lực lượng, phương tiện, vật tư tại các điểm thường xuyên ngập sâu, sạt lở hoặc bị chia cắt. Việc ứng trực theo phương châm “bốn tại chỗ” cần đi cùng thông tin nhanh, dễ hiểu để người dân biết nơi trú an toàn và đường nào phải tránh. Vai trò của hệ thống phòng thủ dân sự không chỉ là điều phối sau thiên tai; điều quan trọng hơn là biến dự báo thành quyết định sớm ở từng xã, từng khu dân cư. Nếu cảnh báo đến chậm hoặc phương án chỉ nằm trên giấy, người dân sẽ phải tự xoay xở đúng lúc rủi ro tăng cao.
Sơ tán tránh lũ và bảo đảm an toàn trường học
Sơ tán tránh lũ phải được chuẩn bị trước khi nước cô lập đường đi, nhất là tại nơi có nguy cơ ngập sâu, lũ quét và sạt lở. Công điện yêu cầu địa phương rà soát, đưa người ở khu vực nguy hiểm đến nơi an toàn, ưu tiên người già, trẻ em và các nhóm dễ bị tổn thương. Đây không nên là lựa chọn cuối cùng khi tình hình đã xấu đi: di dời sớm giúp giảm nguy cơ mắc kẹt và tạo thời gian để lực lượng cứu hộ tiếp cận. Chính quyền cần thông báo rõ điểm đến, cách di chuyển và hỗ trợ những hộ khó tự sơ tán, thay vì chỉ phát cảnh báo chung.
An toàn giao thông và trường học cũng cần được xem là phần thiết yếu của kế hoạch ứng phó. Lực lượng chức năng phải chốt kiểm soát tại ngầm, tràn, tuyến đường ngập sâu và khu vực có nguy cơ sạt lở; không cho người hoặc phương tiện đi qua nếu điều kiện không an toàn. Địa phương được quyết định cho học sinh nghỉ học tùy diễn biến mưa lớn, ngập lụt. Quyết định này cần dựa trên nguy cơ thực tế đối với hành trình đến trường, không đợi sự cố xảy ra mới đóng cửa. Song song đó, thông tin thống nhất và cập nhật thường xuyên giúp phụ huynh chủ động bảo vệ trẻ, tránh việc tự đi qua đoạn đường nguy hiểm.
Thanh Hóa cho thấy cảnh báo phải đi kèm hành động
Diễn biến tại Thanh Hóa cho thấy vì sao theo dõi sát từng bản tin và sẵn sàng triển khai phương án là yêu cầu cấp thiết. Mưa do không khí lạnh ghi nhận 449 mm tại Thanh Tân, 403 mm tại Như Xuân và 349 mm tại Hồ Khe Dài. Lúc 9 giờ ngày 9/11, mực nước sông Yên tại trạm Chuối đạt 3,72 m, cao hơn báo động 3 là 0,22 m và còn lên. Mố cầu Bái Sim bị sập sau mưa lớn, khiến phương tiện không thể lưu thông qua cầu. Đây là lời nhắc rõ ràng rằng mưa lớn có thể nhanh chóng biến thành rủi ro thực tế cho sinh hoạt và giao thông.
Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đề nghị Thanh Hóa theo dõi chặt cảnh báo, thông tin kịp thời cho chính quyền cơ sở và người dân, đồng thời rà soát để di dời người ở ven sông suối, vùng trũng thấp và nơi có nguy cơ lũ quét, sạt lở. Tỉnh cũng cần kiểm soát ngầm tràn, đường ngập hoặc nước chảy xiết; chuẩn bị lực lượng, vật tư xử lý sự cố và kiểm tra an toàn hồ chứa, công trình đang thi công, hầm lò. Trực ban nghiêm túc và báo cáo kết quả là phần nối tiếp cần thiết, để cảnh báo không bị đứt đoạn giữa các cấp.
Kết luận: an toàn tính mạng phải dẫn dắt mọi quyết định
Chỉ đạo ứng phó lần này đặt đúng trọng tâm: bảo vệ con người trước, hạn chế thiệt hại tài sản sau. Muốn đạt mục tiêu ấy, sơ tán phải có phương án và hỗ trợ cụ thể; đường nguy hiểm phải được chốt chặn; việc nghỉ học cần được quyết định kịp thời theo tình hình tại chỗ. Thanh Hóa cho thấy mưa lớn và nước sông lên có thể kéo theo hư hỏng công trình, gián đoạn giao thông chỉ trong thời gian ngắn. Từ nay đến hết đợt dự báo mưa, chính quyền cần duy trì trực ban, cập nhật thông tin và sẵn sàng điều chỉnh biện pháp theo thực tế. Với người dân, tuân thủ cảnh báo và không đi qua vùng nước nguy hiểm là những bước thiết thực để giảm rủi ro.
