Bỏ một thủ tục, không bỏ chuẩn an toàn
Hậu kiểm PCCC là cơ chế kiểm tra sau khi công trình hoặc phương tiện đã được chủ thể có trách nhiệm nghiệm thu và đưa vào khai thác, thay cho việc cơ quan chức năng kiểm tra nghiệm thu như một thủ tục bắt buộc trước đó. Sáng 26/10, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày tờ trình về dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan, trong đó có Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Dự thảo luật PCCC đề xuất bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC, chuyển sang hậu kiểm gắn với kiểm tra việc tuân thủ pháp luật. Hướng đi này có lý do: giảm thêm một cửa kiểm tra khi thiết kế đã được thẩm định trước xây dựng. Nhưng bỏ một bước tiền kiểm chỉ đáng ủng hộ khi việc kiểm tra sau đó có tiêu chí rõ, được thực hiện nghiêm và không biến thành hình thức.

Vì sao chuyển sang hậu kiểm?
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, công trình đã phải thẩm định thiết kế trước khi xây dựng, rồi lại qua kiểm tra nghiệm thu khi hoàn thành; thiết kế được lập bởi đội ngũ chuyên môn theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Bộ Công an cũng cho rằng thủ tục hiện hành có thể phát sinh thời gian, nguồn lực và điều kiện tổ chức thực hiện, trong khi bước thẩm định thiết kế đã kiểm soát yêu cầu từ sớm. Dự thảo sửa đổi 12 điều của Luật PCCC và cứu nạn, cứu hộ, tập trung vào phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh. Với người dân, doanh nghiệp và chủ đầu tư, bỏ một lần chờ chấp thuận có thể giúp rút ngắn tiến độ đưa công trình vào sử dụng. Tuy nhiên, lợi ích về tốc độ không thể được đánh đổi bằng cách hạ chuẩn an toàn.

Hậu kiểm phải kiểm tra điều gì?
Theo đề xuất, kiểm tra định kỳ sẽ được kết hợp với việc xem xét chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và chủ phương tiện có chấp hành quy định về thẩm định thiết kế, nghiệm thu PCCC hay không. Nói cách khác, hậu kiểm không phải là mặc nhiên công nhận mọi công trình sau khi chủ đầu tư tự nghiệm thu. Các chủ thể vẫn chỉ được đưa công trình, hạng mục hoặc phương tiện vào khai thác sau khi đã nghiệm thu PCCC và tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cùng quy định về thẩm định thiết kế. Cách vận hành này đặt trách nhiệm trực tiếp hơn lên người sở hữu và chủ đầu tư, đồng thời chuyển trọng tâm của cơ quan quản lý từ kiểm tra từng hồ sơ trước khi sử dụng sang giám sát việc tuân thủ. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc kiểm tra định kỳ có đủ thực chất để phát hiện sai lệch, thay đổi hoặc thiếu sót hay không.
Giảm giấy tờ không đồng nghĩa giảm trách nhiệm
Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định việc bãi bỏ không làm giảm trách nhiệm hay hiệu quả quản lý, mà nhằm cắt giảm thủ tục; ông nhấn mạnh công tác hậu kiểm không bị buông lỏng. Đây là lời cam kết cần được thể hiện bằng cách thực thi: chủ đầu tư, chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm về việc nghiệm thu và tuân thủ quy định, còn cơ quan chức năng cần kiểm tra có trọng tâm, xử lý nghiêm vi phạm. Dự thảo cũng đề xuất bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông đối với phương tiện PCCC và một số vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy, chuyển sang quản lý theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Vì vậy, thay đổi không chỉ nằm ở một khâu của thủ tục phòng cháy mà còn phản ánh lựa chọn rộng hơn: giảm tiền kiểm hành chính, tăng trách nhiệm của chủ thể và giám sát sau đó. Kết luận, bỏ nghiệm thu PCCC trước khi sử dụng có thể hợp lý, nhưng chỉ khi hậu kiểm được tổ chức đủ chặt để an toàn không trở thành phần việc bị đẩy sang phía người dân.






