Bỏ một cửa kiểm tra, không bỏ nghĩa vụ an toàn
Hậu kiểm phòng cháy là cách giám sát trong đó cơ quan chức năng kiểm tra việc tuân thủ quy định sau khi chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình hoặc chủ phương tiện thực hiện nghiệm thu, thay vì yêu cầu một thủ tục kiểm tra nghiệm thu riêng trước khi đưa vào sử dụng. Ngày 26-10, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình bày đề xuất sửa đổi luật trước Quốc hội, trong đó dự thảo bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC và chuyển giám sát sang hậu kiểm kết hợp kiểm tra việc chấp hành pháp luật. Đây là một thay đổi đáng chú ý, nhưng không nên hiểu là nới lỏng chuẩn an toàn: trọng tâm chuyển từ cơ quan xác nhận trước sang trách nhiệm của chủ thể và khả năng phát hiện vi phạm sau đó. Hiệu quả của cải cách vì thế sẽ phụ thuộc vào việc hậu kiểm có đủ thực chất, đúng trọng điểm hay không.
Vì sao Chính phủ muốn chuyển từ tiền kiểm?
Lý do được đưa ra là thủ tục thẩm định thiết kế đã diễn ra trước khi xây dựng, nhưng sau khi công trình hoàn thành lại có thêm bước kiểm tra nghiệm thu. Theo Chính phủ, làm đồng thời hai khâu khiến người dân và doanh nghiệp mất thêm thời gian, phát sinh chi phí tuân thủ. Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết mục tiêu là đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho người dân và hoạt động kinh doanh; ông cũng nêu rằng quy định của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 1-7 đã bỏ thủ tục kiểm tra này. Lập luận chuyên môn cũng đáng lưu ý: lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ không có đủ chuyên môn để thẩm định lại toàn bộ thiết kế do các chuyên gia lập, nhất là ở công trình phức tạp. Nếu một khâu chỉ lặp lại đánh giá mà không nâng chất lượng kiểm soát, duy trì nó có thể tạo thêm hồ sơ mà không đem lại mức an toàn tương xứng.
Hậu kiểm phải đi cùng trách nhiệm và giám sát
Bỏ thủ tục không có nghĩa chủ đầu tư được miễn trách nhiệm nghiệm thu. Theo giải thích của Bộ trưởng, dự thảo đặt trọng tâm vào việc chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và chủ phương tiện tự thực hiện đúng quy định; cơ quan chức năng kết hợp hậu kiểm với kiểm tra việc chấp hành. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung cơ chế hậu kiểm, chia sẻ dữ liệu điện tử, quản lý theo mức độ rủi ro, phân loại công trình theo nguy cơ cháy nổ và tăng kiểm tra định kỳ, đột xuất khi công trình, phương tiện đã hoạt động. Đây là phần quyết định cải cách có giữ được hiệu quả hay không: hậu kiểm cần dựa trên dữ liệu, tập trung vào nơi rủi ro cao và xử lý vi phạm đủ nghiêm. Nếu thiếu các điều kiện ấy, việc giảm thủ tục có thể khiến khoảng trống giám sát lớn hơn thay vì làm quản lý gọn và đúng trọng tâm.
Dự thảo còn cắt giảm những thủ tục nào?
Dự thảo luật PCCC sửa đổi, bổ sung 12 điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; toàn bộ dự án luật được xây dựng theo trình tự rút gọn, gồm ba điều và còn sửa đổi luật về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ. Ngoài đề xuất bỏ kiểm tra nghiệm thu, dự thảo muốn bỏ thủ tục cấp phép trước khi đưa phương tiện phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cùng vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy ra thị trường; việc quản lý chuyển sang pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Như vậy, thay đổi không chỉ tác động đến công trình mà còn điều chỉnh cách quản lý sản phẩm và thủ tục phòng cháy chữa cháy. Chính phủ đề xuất Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua dự án tại kỳ họp thứ hai. Kết luận, giảm tiền kiểm là hợp lý nếu trách nhiệm của chủ thể được làm rõ và hậu kiểm đủ sức phát hiện, ngăn ngừa sai phạm; nếu không, cắt thủ tục sẽ chỉ chuyển gánh nặng từ hồ sơ sang rủi ro an toàn.
