Bỏ tiền kiểm không có nghĩa bỏ trách nhiệm
Hậu kiểm PCCC là cách quản lý trong đó chủ đầu tư tự tổ chức nghiệm thu, khai báo kết quả trước khi công trình hoạt động, còn cơ quan chức năng kiểm tra việc chấp hành sau đó dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Đây là thay đổi về cách giám sát, không phải giấy phép để đưa công trình chưa an toàn vào sử dụng. Chiều 27-10, đại diện Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ thông tin về đề xuất bỏ thủ tục cơ quan chuyên ngành kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC. Dự thảo luật PCCC đang được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai; Chính phủ cho biết hướng sửa đổi nhằm cắt giảm thủ tục hành chính và tăng tính chủ động cho doanh nghiệp. Thủ tục kiểm tra nghiệm thu của cơ quan Công an đã được bãi bỏ từ ngày 1-7-2026 theo Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP, trong thời hạn nghị quyết có hiệu lực.
Theo dự thảo, Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Vì vậy, chủ cơ sở cần phân biệt quy định đang áp dụng với đề xuất lập pháp đang được xem xét, đồng thời theo dõi hướng dẫn chính thức để tránh hiểu việc bỏ một khâu là miễn mọi thủ tục an toàn.
Tự nghiệm thu là trách nhiệm pháp lý, không phải thủ tục hình thức
Trước đây, sau khi tự tổ chức nghiệm thu, chủ đầu tư gửi hồ sơ để cơ quan Công an kiểm tra và ra văn bản chấp thuận. Theo đề xuất, khâu kiểm tra này bị cắt bỏ, nhưng trình tự và nội dung nghiệm thu của chủ đầu tư cùng nhà thầu không thay đổi. Chủ đầu tư vẫn phải chứng minh công trình thi công đúng hồ sơ thiết kế đã được thẩm định và đáp ứng điều kiện an toàn PCCC. Sau khi nghiệm thu đạt yêu cầu, chủ đầu tư phải khai báo thông tin trên hệ thống dữ liệu về PCCC, cứu nạn, cứu hộ và truyền tin báo cháy trước khi đưa công trình vào khai thác. Hồ sơ, biên bản và kết quả kiểm tra cần được lưu tại cơ sở để phục vụ hậu kiểm. Đưa công trình vào hoạt động khi chưa nghiệm thu đúng quy định có thể biến quyết định tiết kiệm thời gian thành rủi ro pháp lý và nguy cơ trực tiếp cho người sử dụng.
Điểm đáng chú ý là hậu kiểm PCCC chuyển trọng tâm từ xem xét từng bộ hồ sơ sang kiểm tra thực tế, dựa trên dữ liệu khai báo và mức độ rủi ro. Cơ quan chức năng dự kiến tập trung vào cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao; cơ sở nguy cơ thấp có thể được giảm tần suất kiểm tra. Điều đó càng khiến hồ sơ tự nghiệm thu chính xác và khả năng vận hành thật của hệ thống trở nên quan trọng.
Cẩm nang hướng dẫn và những việc chủ cơ sở cần rà soát
Để hỗ trợ tự nghiệm thu PCCC, Bộ Công an đã chỉ đạo xây dựng tài liệu hướng dẫn theo hướng “cầm tay, chỉ việc”, kèm biểu mẫu ghi nhận kết quả kiểm tra, đánh giá. Công cụ này có thể giúp chủ đầu tư hệ thống hóa công việc, nhưng không thay thế trách nhiệm kiểm tra thực chất hay yêu cầu về năng lực chuyên môn khi công trình có hệ thống phức tạp.
- Xác định đúng loại công trình, quy mô, công năng và mức độ nguy hiểm cháy, nổ để biết yêu cầu PCCC tương ứng.
- Đối chiếu thiết kế, thi công và các hệ thống PCCC với hồ sơ đã được thẩm định; rà soát việc thay đổi công năng, mặt bằng hoặc quy mô để xác định có cần điều chỉnh thiết kế hay không.
- Kiểm tra lối thoát nạn, đường tiếp cận chữa cháy, thiết bị và hệ thống PCCC; xác nhận thiết bị hoạt động, được kiểm tra và bảo dưỡng.
- Thực hiện nội quy, quy trình PCCC; tổ chức lực lượng tại cơ sở, huấn luyện và thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo quy định.
- Hoàn tất nghiệm thu, khai báo dữ liệu PCCC và truyền tin báo cháy; lưu hồ sơ sẵn sàng phục vụ kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất.
Nhà xưởng, khách sạn và cơ sở kinh doanh cần đặc biệt thận trọng vì hàng hóa, vật liệu, dây chuyền sản xuất, số người sử dụng và cách bố trí có thể làm thay đổi nguy cơ cháy. Đừng coi khai báo là bước cuối cùng: điều kiện an toàn phải được duy trì trong vận hành, không chỉ được ghi nhận trên giấy trước ngày mở cửa.
Cắt thủ tục chỉ có ý nghĩa nếu trách nhiệm được thực hiện
Bỏ bước cơ quan Công an kiểm tra nghiệm thu trước khi công trình hoạt động có thể giúp doanh nghiệp chủ động tiến độ và giảm thời gian chờ thủ tục. Nhưng lợi ích ấy chỉ đáng giá khi chủ đầu tư tổ chức nghiệm thu nghiêm túc, lưu bằng chứng đầy đủ và không đánh đồng việc tự xác nhận với việc tự miễn trừ trách nhiệm. Với chủ cơ sở, lựa chọn an toàn là chuẩn bị nghiệm thu từ giai đoạn thiết kế và thi công, kiểm tra khả năng vận hành thực tế của từng giải pháp PCCC, rồi chỉ đưa công trình vào sử dụng khi đã hoàn tất yêu cầu và khai báo theo quy định. Cơ chế hậu kiểm có thể giảm giấy tờ trước mắt, nhưng cũng khiến chất lượng hồ sơ và trách nhiệm của người đứng đầu được đặt ra rõ hơn. Bỏ kiểm tra trước không làm ngọn lửa bớt nguy hiểm; nó chỉ chuyển phần chủ động và gánh nặng chứng minh sang chủ công trình.
