Bệnh dại chó mèo: mối nguy tử vong nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát
Bệnh dại chó mèo là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi-rút dại gây ra, lây từ động vật sang người qua vết cắn, vết cào hoặc nước bọt tiếp xúc với vết thương hở, niêm mạc, với tỷ lệ tử vong gần như 100% khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng. Điểm mấu chốt cần nhìn thẳng: bệnh dại không phải chuyện hiếm gặp, mà là mối đe dọa thường trực trong cộng đồng nơi chó, mèo nuôi thả rông chiếm đa số. Tại một tỉnh, có tới khoảng 93% chó, mèo được nuôi theo hình thức thả rông, không khai báo, không tiêm phòng bệnh dại, không xích giữ hoặc đeo rọ mõm khi ra nơi công cộng. Đây không chỉ là thói quen nuôi thú cưng thiếu trách nhiệm, mà là hành vi đặt sức khỏe cộng đồng vào vùng nguy hiểm. Nếu chủ nuôi tiếp tục xem nhẹ tiêm phòng bệnh dại và quản lý vật nuôi, số ca tử vong sẽ còn tăng, dù y tế và thú y có nỗ lực đến đâu.
Tiêm phòng bệnh dại: từ tỷ lệ bao phủ thấp đến mục tiêu miễn dịch cộng đồng
Không có chiến lược phòng chống bệnh dại nào hiệu quả nếu bỏ qua tiêm phòng bệnh dại cho đàn chó, mèo. Dữ liệu từ một địa phương cho thấy tỷ lệ tiêm phòng vắc xin dại tăng từ khoảng 5,5% năm 2022 lên 41,3% cuối năm 2025, nhưng 9 tháng đầu năm 2026 vẫn chỉ đạt khoảng 31,1% và chưa đủ tạo miễn dịch bảo hộ cho quần thể vật nuôi. Đây là con số đáng báo động, nhất là khi cùng thời gian đã ghi nhận nhiều trường hợp tử vong do bệnh dại. Ngược lại, những nơi coi tiêm phòng bệnh dại là ưu tiên an toàn dịch bệnh lại cho thấy kết quả rất khác. Xã Phước Lý đã đăng ký và quản lý 1.176 hộ nuôi chó, mèo với tổng đàn 1.879 con; trong đợt tiêm gần đây, địa phương tiêm vắc-xin phòng dại cho 1.784 con, đạt 94,94% tổng đàn, vượt xa chỉ tiêu tối thiểu 85% theo quy định. Đây là minh chứng rõ ràng: khi thống kê tổng đàn, chuẩn bị đủ vắc-xin và tổ chức tiêm bài bản, miễn dịch cộng đồng cho vật nuôi hoàn toàn khả thi.
Giám sát sau tiêm và xây dựng vùng an toàn dịch bệnh: bước đi chiến lược
Tiêm phòng bệnh dại là nền tảng, nhưng nếu dừng lại ở mũi tiêm, chúng ta mới đi được nửa đường. Giám sát sau tiêm phòng là khâu chiến lược để kiểm tra xem đàn chó, mèo có thực sự đạt miễn dịch bảo hộ hay không. Tại xã Phước Lý, cán bộ thú y đã lấy 162 mẫu máu để đánh giá hiệu giá kháng thể, xác định tỷ lệ đáp ứng miễn dịch của đàn chó, mèo sau khi tiêm vắc-xin dại đủ 21 ngày. Yêu cầu tỷ lệ mẫu có kháng thể bảo hộ đạt từ 70% trở lên trên tổng số mẫu kiểm tra là điều kiện bắt buộc để công nhận vùng an toàn dịch bệnh. Xây dựng vùng an toàn dịch bệnh dại không phải khẩu hiệu mà là lộ trình cụ thể: thống kê đàn vật nuôi, tiêm phòng đạt hoặc vượt ngưỡng 85%, giám sát miễn dịch bằng xét nghiệm máu, và duy trì tỷ lệ bao phủ qua các đợt tiêm bổ sung. Một xã được chọn triển khai lộ trình vùng an toàn dịch bệnh dại giai đoạn 2026–2030 cho thấy mô hình này hoàn toàn có thể nhân rộng nếu chính quyền quyết tâm và người dân hợp tác.
Phối hợp liên ngành Y tế – Thú y: áp dụng tư duy "Một sức khỏe"
Bệnh dại bắt nguồn từ động vật, nhưng hậu quả lại đổ lên hệ thống y tế và từng gia đình có người tử vong. Nếu mỗi ngành làm việc trong "ô" riêng, phòng chống bệnh dại sẽ mãi là cuộc rượt đuổi sau dịch. Một tỉnh đã ghi nhận 5 trường hợp tử vong do bệnh dại, cao nhất khu vực miền Trung – Tây Nguyên và đứng thứ tư toàn quốc, cùng hơn 30.000 trường hợp phơi nhiễm phải tiêm vắc xin phòng dại. Con số này là lời nhắc rằng chỉ tiêm cho người sau phơi nhiễm là không đủ. Các lớp tập huấn liên ngành với sự tham gia của Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm kiểm soát bệnh tật, Chi cục Chăn nuôi và Thú y, bệnh viện, trạm y tế, thú y cơ sở và cơ sở tiêm chủng đã tập trung vào giám sát dựa vào người bị cắn đi tiêm chủng (IBCM), điều tra và xử lý ổ dịch trên người và động vật, lấy mẫu, vận chuyển, bảo quản bệnh phẩm, bảo đảm an toàn sinh học. Tinh thần "Một sức khỏe" – gắn kết chặt chẽ giữa y tế và thú y – là cách duy nhất để xử lý tận gốc bệnh dại chó mèo, thay vì chỉ chữa cháy khi đã có người mắc bệnh.
Chủ nuôi và cộng đồng cần làm gì ngay hôm nay?
Không thể chờ thêm những ca tử vong mới để thay đổi thói quen nuôi chó, mèo. Việc khai báo, quản lý, tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo và chủ động đến cơ sở y tế ngay sau khi bị động vật cắn, cào là biện pháp thiết thực để hạn chế những trường hợp đáng tiếc có thể xảy ra. Để phòng bệnh, người dân cần thực hiện đồng bộ các bước sau: tiêm vắc-xin dại đầy đủ, nhắc lại theo khuyến cáo; chủ động khai báo số lượng chó, mèo nuôi; không nuôi thả rông, luôn xích giữ, đeo rọ mõm khi đưa chó ra nơi công cộng; rửa kỹ vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng liên tục 15 phút khi bị cắn, cào; sát khuẩn bằng cồn 70% hoặc thuốc sát khuẩn phù hợp; đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá nguy cơ, tư vấn và tiêm vắc-xin, huyết thanh kháng dại; không tự điều trị, không đắp thuốc nam, không chờ theo dõi con vật mới đi tiêm; báo cho chính quyền hoặc cơ quan thú y khi phát hiện chó, mèo có biểu hiện bất thường hoặc nghi mắc bệnh dại. Chính quyền cơ sở cần tiếp tục rà soát đàn chó, mèo đến từng hộ, thống kê tổng đàn, chuẩn bị đủ vắc-xin, tổ chức tiêm theo lịch, duy trì tỷ lệ bao phủ cao, đồng thời tăng cường truyền thông để người dân hiểu rằng phòng chống bệnh dại không chỉ là bảo vệ thú cưng, mà là trách nhiệm với an toàn dịch bệnh của cả cộng đồng.
