Tiêm phòng bệnh dại cho chó mèo: Không chỉ là khuyến cáo, mà là trách nhiệm
Tiêm phòng bệnh dại cho chó mèo là việc sử dụng vắc xin bệnh dại thú cưng theo lịch khuyến cáo để tạo miễn dịch bảo vệ cho vật nuôi, giảm nguy cơ lây truyền virus dại sang người, góp phần xây dựng cộng đồng an toàn và hỗ trợ cơ quan thú y kiểm soát dịch bệnh lâu dài.
Nếu bạn nghĩ bệnh dại đã là chuyện xa vời, hãy nhìn vào những con số tử vong và phơi nhiễm tại Gia Lai để thay đổi suy nghĩ. Tỉnh hiện có khoảng 351.634 con chó, mèo được nuôi nhưng khoảng 93% trong số đó là chó mèo thả rông, không được quản lý chặt và không tiêm phòng đầy đủ. Điều này biến mỗi con vật chưa tiêm phòng bệnh dại chó thành một nguy cơ tiềm ẩn cho cả xóm, không chỉ cho gia đình bạn. Thực tế đã có các trường hợp trẻ em tử vong do bệnh dại sau khi bị chó cắn, cho thấy sự chủ quan của người lớn phải trả giá bằng sinh mạng của trẻ. Khi chủ nuôi bỏ qua tiêm phòng, họ đang đặt cộng đồng vào thế bị động trước một bệnh gần như luôn gây tử vong khi đã phát bệnh.
Vì sao chó mèo thả rông là “lỗ hổng” lớn nhất trong phòng chống bệnh dại?
Vấn đề không nằm ở bản thân loài chó, mèo, mà ở cách chúng ta nuôi. Nuôi chó mèo thả rông, không khai báo, không xích giữ, không đeo rọ mõm khi ra nơi công cộng vẫn còn phổ biến, tạo điều kiện cho virus dại âm thầm lan truyền. Khi chó mèo thả rông, bạn không thể kiểm soát chúng cắn nhau, tiếp xúc với động vật hoang dã hay tấn công người lạ. Chỉ một vết cắn nhỏ cũng đủ khiến một đứa trẻ phải đối mặt với nguy cơ tử vong.
Theo cơ quan chuyên môn, việc đăng ký, kê khai, quản lý đàn vật nuôi tại nhiều địa phương còn khó khăn; tình trạng chó thả rông, không đeo rọ mõm, không được xích giữ khi ra đường vẫn khá phổ biến. Câu chuyện không còn là “thú cưng nhà tôi hiền lắm”, mà là: nếu nó cắn người, bạn có chắc nó đã được tiêm vắc xin bệnh dại thú cưng đầy đủ và còn hiệu lực? Nếu câu trả lời là “không biết”, thì đó chính là lỗ hổng nguy hiểm nhất trong phòng chống bệnh dại mèo và chó hiện nay.
Nhà nước đang làm gì và vì sao chủ nuôi vẫn là mắt xích quyết định?
Các cơ quan thú y và y tế không đứng ngoài cuộc. Sau mỗi ca bệnh dại, địa phương đều tổ chức rà soát đàn chó mèo, tiêu độc khử trùng và tiêm phòng vắc xin dại cho toàn bộ khu vực có nguy cơ. Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin dại đã tăng qua từng năm, nhưng vẫn chưa đủ để tạo miễn dịch bảo hộ cho quần thể vật nuôi. Song song đó, các lớp tập huấn liên ngành được tổ chức với sự tham gia của hàng trăm cán bộ y tế, thú y để nâng cao năng lực giám sát, điều tra và xử lý ổ dịch trên người và động vật.
Một chuyên gia nhấn mạnh rằng muốn giải quyết tận gốc bệnh dại thì phải phối hợp chặt chẽ giữa y tế và thú y theo tinh thần “Một sức khỏe”, vì bệnh dại bắt nguồn từ động vật. Mô hình giám sát dựa vào người bị cắn đi tiêm chủng cho phép ngành y tế chia sẻ thông tin cho thú y để truy tìm ổ dịch, và ngược lại, kết quả xét nghiệm từ thú y giúp y tế tìm đến những người có nguy cơ nhưng chưa tiêm để tư vấn, điều trị dự phòng kịp thời. Tuy nhiên, dù hệ thống có tốt đến đâu, nếu chủ nuôi không hợp tác khai báo, không cho lấy mẫu, hoặc che giấu tình trạng bệnh vì sợ thú cưng bị tiêu hủy, thì mọi nỗ lực đều bị chặn lại ngay từ cửa nhà bạn.
Hướng dẫn thực tế cho chủ nuôi: Tiêm, quản lý và báo cáo để bảo vệ cả cộng đồng
Tiêm phòng bệnh dại chó và phòng chống bệnh dại mèo không phải việc làm “cho có”, mà cần được lên kế hoạch rõ ràng. Trước hết, hãy đưa thú cưng đến cơ sở thú y uy tín để tiêm vắc xin bệnh dại thú cưng đúng lịch và nhắc lại định kỳ, đồng thời lưu giữ sổ tiêm để khi có sự cố, cơ quan y tế và thú y có căn cứ xử lý. Thứ hai, tuyệt đối không để chó mèo thả rông; khi đưa ra nơi công cộng, cần xích giữ và đeo rọ mõm cho chó để bảo vệ cả người lẫn vật nuôi khác.
Nếu bị chó mèo cắn hoặc cào, hãy đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn, tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại khi cần, không được chủ quan tự xử lý tại nhà. Đồng thời, bạn nên khai báo với thú y xã, phường về tình trạng vật nuôi, hợp tác cho kiểm tra, lấy mẫu khi được yêu cầu và báo thông tin về chó mèo thả rông, đàn chó lạ không rõ chủ cho chính quyền hoặc lực lượng bắt giữ động vật. Việc khai báo, quản lý, tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo và chủ động đến cơ sở y tế ngay sau khi bị động vật cắn, cào là biện pháp thiết thực để hạn chế những trường hợp đáng tiếc có thể xảy ra.
Hướng tới vùng an toàn bệnh dại: Mỗi mũi tiêm của thú cưng là một bước tiến
Các địa phương đang đặt mục tiêu xây dựng vùng an toàn dịch bệnh dại thông qua thống kê đàn chó mèo, kiểm tra việc nuôi nhốt, xích giữ, tập trung tiêm phòng tại khu vực nguy cơ cao, tăng cường giám sát và lấy mẫu xét nghiệm. Tỉnh đã lên kế hoạch đến năm 2030 phấn đấu xây dựng 8 vùng an toàn dịch bệnh dại tại nhiều phường, thị xã và một xã đảo, cho thấy quyết tâm kiểm soát bệnh dại một cách hệ thống. Đây không phải khẩu hiệu trên giấy, mà là chiến lược dài hơi dựa trên dữ liệu, giám sát và phối hợp liên ngành.
Tuy nhiên, để những vùng an toàn đó trở thành hiện thực, không thể chỉ trông chờ vào các cuộc tập huấn hay văn bản chỉ đạo. Mỗi chủ nuôi phải xem việc tiêm phòng bệnh dại chó, phòng chống bệnh dại mèo và quản lý thú cưng là nghĩa vụ công dân. Khi bạn đưa thú cưng đi tiêm, không thả rông và sẵn sàng hợp tác với y tế, thú y, bạn đang góp một viên gạch vào “lá chắn cộng đồng” chống lại bệnh dại. Bệnh dại gần như luôn gây tử vong khi phát bệnh, nhưng lại hoàn toàn có thể phòng tránh bằng vắc xin – lựa chọn còn lại là ở chính bạn.
