Từ bệnh viện ra cộng đồng: vì sao cần thay đổi cách chống bệnh tim mạch
Phòng chống bệnh tim mạch là cách tiếp cận toàn diện nhằm giảm tử vong và tàn phế do các bệnh tim và mạch máu, không chỉ tập trung vào điều trị cấp cứu tại bệnh viện mà chú trọng kiểm soát yếu tố nguy cơ, phát hiện sớm tim mạch, quản lý bệnh lâu dài và bảo đảm người dân được chăm sóc liên tục ngay từ cộng đồng. Tại Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20 do Hội Tim mạch học Việt Nam tổ chức từ ngày 2–4/10, quy tụ hơn 2.500 đại biểu, 30 chuyên gia quốc tế và hơn 500 bài báo cáo, các chuyên gia cùng thống nhất rằng bệnh tim mạch vẫn là nguyên nhân tử vong hàng đầu thế giới. Nếu tiếp tục đặt trọng tâm vào điều trị tuyến cuối, hệ thống y tế sẽ phải đuổi theo hậu quả thay vì chủ động ngăn ngừa từ gốc.
Những con số báo động: hàng triệu người nguy cơ cao nhưng kiểm soát quá ít
Bức tranh dịch tễ tim mạch hiện nay cho thấy Việt Nam đang phải trả giá cho cách tiếp cận “chờ bệnh nhân đến bệnh viện”. Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, hút thuốc, thừa cân – béo phì, ít vận động, ăn uống mất cân đối và già hóa dân số đang khiến nguy cơ bệnh tim mạch tăng nhanh. Hồ sơ tăng huyết áp Việt Nam năm 2025 của WHO ước tính có khoảng 16,9 triệu người trưởng thành 30–79 tuổi mắc tăng huyết áp; 51% đã được chẩn đoán, 32% được điều trị nhưng chỉ khoảng 15% được kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu. Đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy hàng triệu người sống chung với yếu tố nguy cơ nhưng phần lớn không được quản lý bệnh lâu dài một cách hiệu quả. Khi kiểm soát yếu tố nguy cơ thất bại, bệnh viện tuyến cuối buộc phải xử lý nhiều ca nhồi máu cơ tim, đột quỵ mà lẽ ra có thể phòng tránh.
Các chuyên gia tim mạch: phải dịch chuyển trọng tâm ra tuyến cơ sở
Điểm đáng chú ý của Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20 là sự đồng thuận mạnh mẽ về việc cuộc chiến chống bệnh tim mạch không thể chỉ diễn ra tại bệnh viện tuyến cuối; phòng chống bệnh tim mạch phải bắt đầu từ cộng đồng. Các chuyên gia kêu gọi chuyển bằng chứng khoa học và khuyến cáo lâm sàng thành hành động cụ thể, thông qua những mô hình chăm sóc hiệu quả được mở rộng từ các trung tâm chuyên sâu tới tuyến cơ sở và cộng đồng. Theo họ, phát hiện sớm tim mạch, điều trị đúng, theo dõi lâu dài tại y tế cơ sở sẽ tránh được tình trạng người bệnh “mất dấu” giữa các lần khám, gây đứt quãng điều trị. TS Hà Anh Đức mong muốn ngành tim mạch tiếp tục đồng hành với cơ quan quản lý để chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, điều trị, tăng cường kết nối giữa các tuyến và ứng dụng chuyển đổi số, để tiến bộ chuyên môn thực sự đến với người bệnh trên toàn quốc.
Thành tựu kỹ thuật không đủ nếu bỏ quên phòng ngừa tại cộng đồng
Ba thập kỷ qua, tim mạch Việt Nam đã tiến những bước dài, đặc biệt trong lĩnh vực tim mạch can thiệp. Rất nhiều kỹ thuật trước đây phải thực hiện ở nước ngoài thì nay đội ngũ bác sĩ trong nước đã làm chủ, giúp người bệnh được chẩn đoán và điều trị với sự kịp thời và chi phí hợp lý. Nhưng nếu hệ thống vẫn coi bệnh viện chuyên sâu là “mặt trận chính”, những tiến bộ này sẽ giống như chữa cháy, không phải phòng cháy. Theo quan điểm của GS.TS Phạm Mạnh Hùng, tiến bộ chỉ có ý nghĩa khi được triển khai đồng bộ đến cơ sở và cộng đồng, để người dân được tiếp cận chăm sóc dựa trên bằng chứng và kết quả sức khỏe được cải thiện thực sự. Điều đó đồng nghĩa các trạm y tế, phòng khám gia đình phải trở thành nơi quản lý bệnh lâu dài, gắn bó với người bệnh tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu từ ngày đầu, chứ không chỉ đo huyết áp “cho xong” rồi cho về.
Chiến lược cộng đồng cho giai đoạn tới: từ Hiến chương 50/30 đến quản lý liên tục
Bước ngoặt của cách tiếp cận dựa trên cộng đồng nằm ở việc đặt ra mục tiêu rõ ràng và xây dựng quy trình chăm sóc thực tế. Hội Tim mạch Việt Nam đã phát động Hiến chương 50/30 với mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% người bệnh tăng huyết áp được kiểm soát đạt mục tiêu huyết áp. Để hiện thực hóa, quản lý tăng huyết áp cần được thực hiện liên tục từ cơ sở y tế đến cộng đồng, bằng quy trình điều trị đơn giản, dựa trên bằng chứng và có khả năng theo dõi kết quả. Cách tiếp cận này yêu cầu y tế cơ sở chủ động nhắc tái khám, điều chỉnh thuốc, tư vấn lối sống chứ không phụ thuộc vào việc người bệnh tự tìm đến. Khi người dân được quản lý bệnh lâu dài, kiểm soát yếu tố nguy cơ tốt hơn, số ca nhồi máu cơ tim, đột quỵ và tử vong sẽ giảm, chất lượng cuộc sống cải thiện. Đó mới là thắng lợi thực sự của phòng chống bệnh tim mạch, chứ không phải những ca can thiệp thành công ở tuyến cuối.
