Từ diễn viên AI đến biểu tượng thời trang: một ranh giới mới của ngành mẫu
Diễn viên AI thời trang là những nhân vật hư cấu được tạo ra bằng công nghệ AI sinh tạo, sở hữu gương mặt, cơ thể, phong cách và cá tính giống người thật, xuất hiện trong phim ngắn, quảng cáo, sàn diễn số và cả bìa tạp chí, qua đó cạnh tranh trực tiếp với người mẫu và diễn viên bằng sức ảnh hưởng trên mạng xã hội và quyền định hình thẩm mỹ của công chúng. Diễn viên AI Phương Đào Tử là trường hợp điển hình: cô được một ê-kíp Trung Quốc tạo bằng công nghệ AI media với cá tính như con người, diện váy và nữ trang cao cấp khi làm mẫu. Ngày 9/9, cụm từ khóa “Diễn viên AI Phương Đào Tử lên tạp chí thời trang” leo vào nhóm chủ đề gây chú ý nhất trên mạng xã hội Weibo. Bìa thời trang đầu tiên của cô trên chuyên trang điện tử Cosmo Crush cho thấy các tạp chí đã chấp nhận mẫu AI tạp chí như một gương mặt chính thống. Câu hỏi không còn là “AI có thể làm người mẫu không?”, mà là “chúng ta còn chỗ đứng nào trong hệ sinh thái thẩm mỹ mới này?”.
Phương Đào Tử: mỹ nhân ảo được xây dựng như người thật, nhưng lấy từ mặt ai?
Trên bìa Cosmo Crush, Phương Đào Tử mặc đầm ren trễ vai thuộc bộ sưu tập thu đông của Fendi, kết hợp trang sức của các thương hiệu quốc tế, hình ảnh không khác gì một ngôi sao thảm đỏ ngoài đời. Ê-kíp còn dựng video hậu trường, mô tả cô như một người mẫu thực thụ, được chuyên gia làm đẹp chăm chút, có câu chuyện, có triết lý sống: không cố tỏ ra hoàn hảo, không lấy lòng số đông. Nhưng ngay khi mỹ nhân AI này được tung ra, hàng nghìn khán giả chỉ ra gương mặt cô hao hao một loạt diễn viên, ca sĩ như Komatsu Nana, Minji, Nghê Ni, Hanni, Kim Minji hay Ngô Cẩn Ngôn, đặt câu hỏi về việc xâm phạm hình ảnh. Có người mỉa mai: “Những người bị lấy mặt để ghép mới chính là những cô gái bị sa thải” – một câu nói tàn nhẫn nhưng chính xác về cảm giác bị tước quyền chủ thể trong thời đại nội dung AI sinh tạo. Khi quyền sở hữu gương mặt bị làm mờ, giá trị con người cũng bị làm mờ theo.
Ngành mẫu trước làn sóng công nghệ AI media: cơ hội mới hay lời cảnh báo sa thải?
Hiệu ứng Phương Đào Tử không phải hiện tượng đơn lẻ, mà là sản phẩm của một thị trường nội dung AI sinh tạo đang bùng nổ. Theo một công ty nghiên cứu thị trường, hơn 220.000 phim ngắn được tạo bằng AI đã xuất hiện trên nền tảng Douyin trong nửa đầu năm nay, thu hút khoảng 500 tỷ lượt xem. Bộ phim ngắn AI “Cô gái bị sa thải” đưa Phương Đào Tử gia nhập làng giải trí với hơn 200 triệu lượt xem, tài khoản của cô nhanh chóng đạt hơn 500.000 người theo dõi trên Douyin. Các đơn vị sản xuất đánh giá giá trị thương mại của nhân vật này vượt nhiều KOL có fan hàng triệu. Diễn viên AI không bị rung lịch, không đòi cát-xê, không vướng bê bối đời tư. Họ là giấc mơ của giới tư bản và là cơn ác mộng cho người mẫu, diễn viên, ca sĩ, vì việc một nhân vật hư cấu được dựng dựa trên hình tượng người thật dấy lên lo ngại về việc làm bị thu hẹp và những tranh cãi pháp lý phức tạp quanh quyền sở hữu hình ảnh. Nói thẳng: nếu thương hiệu có thể dùng một gương mặt AI “trộn” từ hàng chục người nổi tiếng, ai sẽ trả tiền cho người thật?
Khi mẫu AI tạp chí định hình thẩm mỹ: thời trang còn thuộc về người mặc?
Điều đáng lo không chỉ là việc diễn viên AI thời trang chiếm bìa tạp chí, mà là quyền định nghĩa cái đẹp đang âm thầm đổi chủ. Trong quá khứ, thẩm mỹ thời trang được dẫn dắt bởi nhà thiết kế, biên tập viên và những siêu mẫu hàng đầu. Hiện tại, các nhân vật AI với diện mạo tinh xảo, tiêu chuẩn hóa, được sản xuất bằng công nghệ AI media ở tần suất cao, đang trở thành “loa truyền thanh” mới của giới tư bản. Họ thâm nhập mọi nền tảng, liên tục truyền tải tới công chúng một hệ hình thẩm mỹ đã được chọn lọc và tối ưu cho mục tiêu bán hàng. Công chúng nhìn thấy gì, khao khát điều gì và sẵn sàng chi tiền cho điều gì đều bị định hình bởi thuật toán và nhu cầu thương mại. Khi những người ảo AI có thể bắt đầu chi phối thẩm mỹ và thời trang, con người lùi thêm một bước trong cuộc chơi. Tương lai ngành thời trang vì thế đối diện một nghịch lý: thời trang được quảng bá là “cá tính”, nhưng chính cá tính đang bị chuẩn hóa bằng dữ liệu.
Chấp nhận hay phản kháng: con người cần đòi lại quyền xuất hiện trong media
Tranh cãi quanh Phương Đào Tử cho thấy công chúng chưa tin diễn viên AI có giá trị thương mại thực sự; nhiều người mỉa mai rằng “tạp chí AI thì để AI mua”, thậm chí bảo nhau nhờ chatbot đặt mua tạp chí. Nhưng phản ứng gai góc này, nếu chỉ dừng ở mỉa mai, sẽ không đủ để bảo vệ con người trong thế giới media mới. Thị trường sản xuất nội dung AI tại Trung Quốc đang bước vào cuộc chiến giá cả khốc liệt và quá trình thanh lọc; chi phí làm phim ngắn AI đã tụt mạnh. Nghĩa là sẽ còn nhiều Phương Đào Tử khác xuất hiện, đẹp hơn, rẻ hơn, nghe lời hơn. Điều chúng ta cần không phải là cấm đoán diễn viên AI thời trang, mà là một bộ khung quy tắc rõ ràng: minh bạch nguồn dữ liệu khuôn mặt, cơ chế chia sẻ quyền lợi cho người thật bị dùng làm mẫu, nhãn dán bắt buộc cho mọi nội dung AI sinh tạo. Chỉ khi quyền xuất hiện và quyền hưởng lợi được đặt lại vào tay con người, công nghệ mới trở thành công cụ hỗ trợ, thay vì chiếc máy sa thải hàng loạt trong ngành mẫu và media.
