Diễn viên AI là gì và vì sao họ bất ngờ bước ra trước khán giả?
Diễn viên AI là những nhân vật được tạo ra hoàn toàn bằng trí tuệ nhân tạo, có ngoại hình, giọng nói, biểu cảm và hành động mô phỏng con người, được sử dụng trong phim ảnh, truyền hình, quảng cáo và nội dung số để thay thế hoặc bổ sung cho diễn viên thật trong quá trình sản xuất. Ngày trước, công nghệ AI trong ngành phim chủ yếu hiện diện ở hậu trường: hỗ trợ viết kịch bản, dựng hình, làm kỹ xảo. Nhưng khoảng hai năm gần đây, ranh giới này đã bị phá vỡ khi các nhân vật do AI tạo ra bắt đầu xuất hiện trực tiếp trước khán giả. Sự chuyển dịch từ công cụ kỹ thuật sang “diễn viên AI” cho thấy ngành giải trí đang bước vào giai đoạn mới, nơi câu hỏi không còn là AI có tham gia hay không, mà là tham gia đến mức độ nào và ai sẽ phải nhường chỗ cho nó.
Làn sóng phim AI từ Trung Quốc và cảnh báo cho ngành giải trí
Điểm nóng của diễn viên AI hiện nằm ở thị trường phim ngắn và phim dọc Trung Quốc. Trong quý I/2026, có khoảng 128.000 phim ngắn được đưa lên các nền tảng, trong đó hơn 95% sản phẩm có ứng dụng AI. Đây là một con số đủ để coi AI là tiêu chuẩn mới, không còn là thử nghiệm. Với áp lực phải sản xuất nội dung liên tục, tốc độ nhanh và ngân sách tối ưu, nhà sản xuất nhận ra diễn viên AI cho phép họ giảm chi phí tổ chức hiện trường, nhân sự và xử lý hậu kỳ, đặc biệt trong những đại cảnh đông người hoặc cảnh hành động nhiều hiệu ứng. Quan điểm của nhiều đạo diễn tại Việt Nam là xu hướng này gần như chắc chắn sẽ xuất hiện; vấn đề không phải “có hay không” mà là “sớm đến mức nào, dữ dội đến đâu” trong hệ sinh thái phim trực tuyến và mạng xã hội, nơi thị hiếu khán giả đang bị cuốn theo dòng nội dung ngắn giá rẻ nhưng bắt mắt.
Phim AI Việt Nam: Thử nghiệm sáng tạo hay mầm mống mất việc?
Tại Việt Nam, đạo diễn Phạm Vĩnh Khương là một trong những người sớm bước vào cuộc chơi với phim AI. Anh từng thực hiện phim ngắn “Chạm” bằng công nghệ này và tiếp tục làm loạt phim AI như Áo trắng sau đêm trắng, Shadow of the Wolf, Vanitas, 77.07 trong giai đoạn 2025-2026. Kinh nghiệm thực tế khiến anh nhận ra một nghịch lý: tạo được nhân vật xuất hiện vài giây bằng diễn viên AI thì dễ, nhưng duy trì nhân vật xuyên suốt cả phim lại là bài toán phức tạp về diện mạo, giọng nói, tâm lý, tương tác và tính liên tục. Dù vậy, chính anh cũng thừa nhận diễn viên quần chúng, vai nhỏ, vai phụ xuất hiện rất ít là những đối tượng có khả năng bị AI “tranh vai” trước. Một cảnh cần 50 người đi đường, khách trong nhà hàng, nhân viên văn phòng hay học sinh trong sân trường hoàn toàn có thể bị thay bằng đám đông AI nếu chất lượng đủ thuyết phục. Nếu không có chiến lược bảo vệ lao động, “mất việc giải trí” sẽ không còn là nỗi lo viễn tưởng.
Khi MC Lại Văn Sâm được phục dựng bằng AI: Sự thích thú hay bước đầu của thay thế người thật?
Khoảnh khắc các thế hệ giọng đọc huyền thoại cùng xem phóng sự kỷ niệm 56 năm thành lập đài truyền hình, với những thước phim tư liệu được phục dựng bằng trí tuệ nhân tạo, cho thấy sức hút cảm xúc của công nghệ mới. Những phim đen trắng từng bị mờ nhòe đến mức NSƯT Kim Tiến gần như không nhận ra đồng nghiệp nay được làm rõ, giúp bà nhìn lại gương mặt thân quen. Trong đó, hình ảnh nhà báo, MC Lại Văn Sâm thời trẻ với mái tóc dày, gương mặt trẻ trung gây thích thú cho khán giả khi so sánh với diện mạo quen thuộc hiện nay. Một câu nói dí dỏm của NSƯT Thanh Hùng rằng nếu AI xuất hiện từ thời ông còn công tác có lẽ ông đã thất nghiệp vô tình chạm đúng nỗi lo: công nghệ phục chế và “hồi sinh” người thật từ quá khứ đang được công chúng hào hứng đón nhận, nhưng nếu đi thêm vài bước nữa – từ phục dựng tư liệu sang tạo ra “bản sao số” dẫn chương trình, diễn xuất – ranh giới giữa tri ân và thay thế người thật sẽ trở nên mờ nhạt.
Tương lai diễn viên: hợp tác với AI hay chấp nhận bị loại khỏi sân khấu?
Câu hỏi đạo đức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc diễn viên AI có đủ đẹp, đủ chi tiết hay khóc cười giống người thật, mà là liệu ngành giải trí có chấp nhận hy sinh hàng triệu lao động để đổi lấy chi phí rẻ và năng suất cao. Nhiều đạo diễn Việt khẳng định “điều mà AI không thể thay thế là cảm xúc từ con người thật”, bởi diễn xuất không chỉ là tái tạo hành động mà là lựa chọn, phản ứng, đối thoại sáng tạo với đạo diễn và bạn diễn. NSƯT Hạnh Thúy dù “rất nể” một số phim AI, vẫn xem chúng chủ yếu là sản phẩm tái tạo từ dữ liệu, thiếu đi mối liên hệ được xây dựng với khán giả qua thời gian. Chính vì vậy, Phạm Vĩnh Khương dự báo mô hình phù hợp hơn trong tương lai không phải AI thay thế con người, mà là con người kết hợp AI, với vai chính là người thật, còn một phần vai phụ, quần chúng do AI đảm nhận nếu chất lượng đáp ứng yêu cầu. Nếu ngành phim không sớm đặt ra chuẩn mực pháp lý và đạo đức cho việc dùng diễn viên AI, lựa chọn hợp tác có thể nhanh chóng biến thành sự thay thế âm thầm, khiến người làm nghề chỉ nhận ra mình bị loại khỏi sân khấu khi đã quá muộn.
