Từ một lần khám sang chăm sóc suốt đời
Khám sức khỏe định kỳ là hoạt động kiểm tra sức khỏe được tổ chức ít nhất mỗi năm một lần, giúp phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật và tạo cơ sở theo dõi, tư vấn phù hợp theo thời gian. Đây là bước chuyển cần thiết nếu chăm sóc sức khỏe không còn chỉ bắt đầu khi người bệnh đã có triệu chứng.
Ngày 9/9/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 72-NQ/TW, định hướng chuyển từ tập trung khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh và theo dõi sức khỏe toàn diện, liên tục trong suốt cuộc đời. Từ năm 2026, mục tiêu là người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, tiến tới quản lý bằng sổ sức khỏe điện tử.
Điểm đáng chú ý không nằm riêng ở số lượt khám. Một đợt khám đông người nhưng không có tư vấn tiếp nối sẽ khó làm thay đổi sức khỏe cộng đồng. Giá trị của chủ trương này phụ thuộc vào việc kết quả được chuyển thành hướng dẫn, điều trị và dự phòng cụ thể, đặc biệt với người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo và người mắc bệnh mạn tính.
Đưa dịch vụ đến nơi người dân sống
Các địa phương đang triển khai khám theo quy mô và cách thức khác nhau, cho thấy y tế cộng đồng có thể mở rộng tiếp cận nhưng cũng cần được tổ chức sát với nhu cầu địa bàn. Hà Nội khởi động chương trình khám cho khoảng 9,2 triệu người từ ngày 1/7/2026; đợt đầu đã khám cho hơn 1,7 triệu người thuộc nhóm ưu tiên.
Tại Tây Ninh, chiến dịch 90 ngày đêm được triển khai trên 96 xã, phường. Quảng Ninh ghi nhận hơn 1,22 triệu người được khám, đạt 95,12% kế hoạch, đồng thời lập sổ sức khỏe điện tử cho 98,82% dân số theo số liệu giữa tháng 9/2026. Những con số này cho thấy khả năng huy động trên diện rộng, nhưng không nên xem tỷ lệ hoàn thành là đích đến.
Việc đưa khám và sàng lọc miễn phí đến cộng đồng đặc biệt quan trọng với người ở xa cơ sở y tế hoặc có ít điều kiện tiếp cận dịch vụ. Khi điểm khám gần nhà và quy trình thuận tiện, cơ hội phát hiện bệnh sớm tăng lên; để lợi ích bền vững, người dân vẫn cần được hướng dẫn rõ nơi theo dõi tiếp theo.
Trạm y tế xã phải đủ năng lực để nối tiếp kết quả
Khám định kỳ sẽ khó tạo ra thay đổi nếu trạm y tế xã chỉ là nơi ghi nhận kết quả rồi chuyển người dân đi nơi khác. Bộ Y tế đã ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035, gồm 10 nhóm tiêu chí với tổng điểm tối đa 100, đặt yêu cầu về nhân lực, cơ sở vật chất, khám chữa bệnh, phòng bệnh và chuyển đổi số.
Trạm y tế xã cần có khả năng thực hiện ít nhất 80% dịch vụ kỹ thuật thuộc phạm vi chuyên môn được giao, bảo đảm sơ cứu, cấp cứu thông thường; đồng thời phải có đủ vị trí nhân lực chuyên môn và duy trì đào tạo, cập nhật kiến thức cho cán bộ. Đây là những điều kiện thiết yếu để theo dõi bệnh không lây nhiễm, hỗ trợ người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường và phát hiện sớm nguy cơ trong cộng đồng.
Bộ tiêu chí cũng yêu cầu từ năm 2027, tỷ lệ người dân được khám định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí hằng năm phải đạt ít nhất 80%; tỷ lệ được lập sổ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe theo vòng đời phải từ 90% trở lên. Trạm y tế cấp xã phải đáp ứng điều kiện là đơn vị sự nghiệp y tế công lập chậm nhất ngày 31/12/2030.
Hồ sơ điện tử chỉ có ích khi được cập nhật và dùng
Hồ sơ sức khỏe điện tử có thể biến những lần khám rời rạc thành quá trình theo dõi liên tục: lưu kết quả, ghi nhận tiền sử và giúp nhân viên y tế nhận ra thay đổi để tư vấn dự phòng. Dữ liệu khám được tích hợp trên VNeID và hướng tới kết nối với hệ thống bảo hiểm xã hội, qua đó hạn chế tình trạng thông tin bị chia cắt giữa các cơ sở.
Nhưng số hóa không tự động đồng nghĩa với chăm sóc tốt hơn. Nếu hồ sơ thiếu dữ liệu, không được cập nhật hoặc nhân viên y tế không thể sử dụng khi tư vấn, sổ điện tử dễ trở thành một chỉ tiêu hành chính. Bộ tiêu chí mới vì thế đặt yêu cầu trạm y tế kết nối, cập nhật và chia sẻ dữ liệu với các hệ thống y tế, hồ sơ sức khỏe điện tử, dữ liệu dân số, tiêm chủng và quản lý bệnh không lây nhiễm.
Y tế cơ sở là mắt xích quyết định liệu phòng bệnh có đến được từng người dân hay không: đủ nhân lực để giải thích kết quả, đủ năng lực xử trí ban đầu và có dữ liệu để theo dõi lần sau. Khám định kỳ và sàng lọc miễn phí mở cánh cửa; chăm sóc liên tục mới quyết định người dân có thực sự bước qua cánh cửa ấy.
