Lớp học bệnh viện: Không gian học đường giữa phòng truyền dịch
Lớp học bệnh viện là mô hình giáo dục bệnh nhi được tổ chức ngay trong khuôn viên các cơ sở điều trị, nhằm giúp trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, đặc biệt là ung thư trẻ em, tiếp tục học tập, giao lưu và phát triển kỹ năng mà không bị gián đoạn bởi những đợt nhập viện kéo dài, qua đó giữ cho các em sợi dây kết nối với trường lớp, bạn bè và ước mơ tương lai.
Nhìn những em nhỏ mặc áo trắng, đeo khăn quàng đỏ, trên tay còn gắn kim truyền tham dự lễ khai giảng ngay tại bệnh viện, câu hỏi đặt ra không phải là “có nên” tổ chức lớp học bệnh viện hay không, mà là “vì sao đến giờ chúng ta mới coi đó là điều bình thường”. Lớp Hoa Hướng Dương ở Bệnh viện Ung bướu TP.HCM đã được duy trì từ ngày 4/9/2009, và đó không chỉ là một hoạt động mang tính nhân văn, mà là sự khẳng định rằng giáo dục bệnh nhi phải là một phần của chăm sóc y tế, chứ không phải dịch vụ phụ thêm cho “ai rảnh thì làm”.
Từ những hạt mầm đầu tiên của chương trình “Ước mơ của Thúy”, lớp học Hoa Hướng Dương được duy trì bằng sự đồng hành của thầy cô, y bác sĩ, tình nguyện viên và cộng đồng. Qua 17 năm, lớp học không chỉ giúp bệnh nhi tiếp tục học tập mà còn mang đến một không gian để các em vui chơi, sinh hoạt, được động viên và nuôi dưỡng ước mơ trong những ngày điều trị. Nếu coi bệnh viện là nơi giành lại sự sống, thì những lớp học này chính là nơi giữ lại tuổi thơ.
Hoa Hướng Dương và Lớp học Vui vẻ: Hai mô hình, chung một niềm tin
Điểm chung nổi bật của những lớp học bệnh viện là chúng không chấp nhận để bệnh nhi đứng ngoài hệ thống giáo dục. Tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, lễ khai giảng lớp Hoa Hướng Dương năm học 2026-2027 được tổ chức đặc biệt cho những bệnh nhi phải tạm gác việc đến trường vì bệnh tật. Cùng buổi sáng 4/9, tại Bệnh viện Nhi đồng 1, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ TP.HCM phối hợp tổ chức Lễ khai giảng Lớp học Vui vẻ dành cho trẻ điều trị dài ngày. Hai sự kiện diễn ra song song như một thông điệp: quyền đến lớp không dừng lại ở cổng bệnh viện.
Lớp học Vui vẻ được triển khai từ năm 2023, hoạt động mỗi ngày tại hai điểm học, với khoảng 20 lượt bệnh nhi tham gia mỗi buổi. Các em học Tiếng Việt, Toán, Tiếng Anh và Kỹ năng sống dưới sự hướng dẫn của giáo viên tình nguyện và nhân viên công tác xã hội. Đây là giáo dục bệnh nhi theo nghĩa đầy đủ, không phải vài giờ “giải trí có tính học thuật”. Trong lễ khai giảng năm học 2026-2027, chương trình trao 10 phần quà cho giáo viên và 100 phần quà cho học sinh – một cử chỉ nhỏ nhưng nói lên rằng nỗ lực duy trì lớp học được xã hội nhìn nhận, chứ không phải công việc âm thầm của vài cá nhân thiện nguyện.
Tại Bệnh viện Ung bướu, lớp Hoa Hướng Dương tổ chức các buổi học 5 ngày mỗi tuần; thời lượng không dài nhưng đủ để trẻ rời khỏi giường bệnh, tạm quên thuốc men, kim tiêm và bệnh án. TS.BS Diệp Bảo Tuấn khẳng định lớp học giúp bệnh nhi duy trì kiến thức trong thời gian điều trị, thuận lợi hơn khi trở lại trường. Đó là phát biểu hiếm hoi đặt giáo dục ngang hàng với điều trị: không có chuyện “khỏe rồi học bù”, bởi với một đứa trẻ chiến đấu với ung thư, mỗi năm học bị mất là một lát cắt tuổi thơ không thể trả lại.
Giữa hóa chất và bảng đen: Tác động thực sự lên đời sống bệnh nhi
Nếu chỉ nhìn lớp học bệnh viện như nơi “giữ chân” trẻ cho đỡ buồn, ta đã đánh giá thấp tác động của nó. Các buổi học 5 ngày mỗi tuần tại Hoa Hướng Dương không chỉ nối liền mạch kiến thức; chúng còn tạo cho trẻ ung thư và bệnh nặng cảm giác mình là học sinh đúng nghĩa, không phải “bệnh nhân nhí” suốt 24 giờ. Khi các em được ngồi cạnh bạn, trò chuyện, vui chơi, những hoạt động gần với đời sống học đường xuất hiện trở lại giữa khu điều trị. Đó là liều thuốc tinh thần mà bất kỳ phác đồ hóa trị nào cũng không thể thay thế.
Những câu chuyện cụ thể cho thấy giá trị này rõ hơn mọi báo cáo. Một bé gái từng biết chữ rồi quên dần vì những đợt điều trị kéo dài; lớp học trở thành nơi em tập nhớ lại, dù sức khỏe lúc được lúc không. Một bé khác chiến đấu với ung thư máu, nhiều lần phải nằm viện liên tục khoảng hai tháng, chỉ về nhà một tuần rồi trở lại điều trị; nhờ lớp học tại bệnh viện, em đã biết đọc, viết cơ bản sau khi sức khỏe ổn định hơn. Trong hoàn cảnh đó, nói “rồi về trường học lại” là vô cảm; không có những lớp học này, khoảng trống giáo dục sẽ biến thành khoảng cách xã hội khi các em quay lại cộng đồng.
Quan trọng hơn, lớp học bệnh viện cũng là mạng lưới hỗ trợ tinh thần cho gia đình. Phòng đọc sách và không gian tư vấn tâm lý tại Bệnh viện Ung bướu là nơi trẻ thư giãn sau điều trị, đồng thời hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhi và phụ huynh, giảm lo lắng, sợ hãi trước các giai đoạn điều trị mới. Khi mẹ hoặc cha có thể gửi con vào lớp học vài giờ, họ không chỉ “rảnh tay” hơn mà còn thấy con mình vẫn đang lớn lên, vẫn có bạn, có thầy cô. Đó là điều giúp nhiều phụ huynh bớt cảm giác con bị bỏ lại phía sau, hay bị tách khỏi thế giới của những đứa trẻ khỏe mạnh.
Khai giảng trong bệnh viện: Khẳng định quyền học tập, không phải sự ban ơn
Lễ khai giảng trong bệnh viện không chỉ mang tính biểu tượng; nó là tuyên bố chính trị và xã hội về quyền học tập của trẻ em. Khi trống trường vang lên giữa những dãy phòng bệnh, thông điệp gửi đến các em rất rõ: dù đang điều trị, các em vẫn có quyền được học, được vui chơi, được ước mơ và được đón một ngày khai giảng của riêng mình. Quyền đó không bị treo lại ở cổng trường mỗi khi xe cứu thương đưa các em vào phòng cấp cứu.
Một câu nói đáng trích dẫn là phát biểu: “Lớp học vui vẻ tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 không chỉ là nơi giúp các em tiếp tục việc học mà còn là nơi để chúng ta nói với các em rằng dù ở đâu, dù đang điều trị bệnh, các em vẫn có quyền được học tập”. Đó là cách diễn đạt hiếm hoi coi lớp học bệnh viện là quyền, không phải phúc lợi. Ở Bệnh viện Ung bướu, lãnh đạo cũng cam kết tiếp tục bố trí cơ sở vật chất, thiết bị học tập và bảo đảm an toàn sức khỏe để lớp học hoạt động trong năm học mới. Khi cam kết đó đến từ tuyến quản lý, lớp học không còn là “phong trào”, mà trở thành một cấu phần của hệ thống.
Cũng đáng chú ý là cách xã hội đang dần tham gia vào mô hình giáo dục bệnh nhi. Trong lễ khai giảng Lớp học Vui vẻ, chương trình trao 10 phần quà cho giáo viên và 100 phần quà cho học sinh. Cùng thời điểm, tại lớp Hoa Hướng Dương, 10 phần quà gửi đến giáo viên và 120 phần quà đến với học sinh. Số lượng quà không quan trọng bằng việc thông điệp được lặp lại: cộng đồng coi giáo viên lớp học bệnh viện là một lực lượng giáo dục thực thụ, và coi các em bệnh nhi là học sinh, chứ không phải đối tượng “được từ thiện”.
Từ mô hình tiên phong đến chính sách: Không để lớp học bệnh viện dừng ở cấp độ “phong trào”
Khi một mô hình đã chứng minh hiệu quả trong nhiều năm và tại nhiều điểm, câu hỏi không còn là “có nên nhân rộng” mà là “chậm nhất là bao giờ”. Từ mô hình Lớp học Vui vẻ tại Bệnh viện Nhi đồng 1, thành phố đặt mục tiêu nhân rộng những lớp học ý nghĩa tại các cơ sở y tế có trẻ em điều trị dài ngày. Ban Thường trực MTTQ TP.HCM thẳng thắn mong muốn tiếp nhận thêm nguồn lực xã hội để phối hợp với các bệnh viện, hình thành nhiều hơn các hoạt động, mô hình dành cho trẻ em điều trị dài hạn. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng nếu chỉ dừng ở lời kêu gọi tài trợ, lớp học bệnh viện vẫn dễ bị xem như “dự án thiện nguyện dài hạn” hơn là một cấu phần trong chính sách giáo dục.
Sự thật là, giáo dục bệnh nhi không thể trông chờ mãi vào vài chương trình tiên phong. Trẻ ung thư và mắc bệnh hiểm nghèo cần tiếp tục học tập trong lúc điều trị, và điều đó phải được đảm bảo bằng ngân sách, nhân sự, quy định chuyên môn, chứ không chỉ bằng thiện chí. Bài học từ Hoa Hướng Dương cho thấy, khi bệnh viện, giáo viên, tình nguyện viên và cộng đồng cùng chung tay trong 17 năm, lớp học trở thành một thiết chế ổn định, không bị phụ thuộc vào một cá nhân hay một tổ chức duy nhất. Đó là tiền lệ chính sách rõ ràng: có thể xây dựng khung chuẩn cho lớp học bệnh viện trên nền những mô hình đang vận hành tốt.
Điểm mấu chốt là phải thay đổi cách nhìn. Lớp học bệnh viện không phải “phần thưởng” cho những đứa trẻ dũng cảm, mà là sự cụ thể hóa quyền bình đẳng trong tiếp cận giáo dục. Khi chúng ta chấp nhận rằng trẻ nhập viện dài ngày vẫn phải thi lên lớp như bạn bè, thì việc để các em tiếp tục học tập trong bệnh viện không phải chuyện đáng khen – đó là trách nhiệm tối thiểu của một hệ thống giáo dục nhân văn. Ngày nào những lớp học như Hoa Hướng Dương hay Lớp học Vui vẻ còn phải chứng minh sự tồn tại của mình, ngày đó chúng ta vẫn chưa thực sự coi giáo dục bệnh nhi là một phần không thể tách rời của chăm sóc sức khỏe.
