Khai giảng trong bệnh viện: khi quyền được học vượt lên tiếng máy theo dõi
Lễ khai giảng trong bệnh viện là hình thức khai giảng đặc biệt, tổ chức ngay tại các khoa điều trị để những học sinh đang chiến đấu với bệnh hiểm nghèo, đặc biệt là bệnh nhi ung thư và bệnh lý mạn tính, vẫn được bước vào năm học mới trong môi trường an toàn, có sự tham gia của thầy cô, y bác sĩ và cha mẹ, nhằm bảo đảm sự liên tục trong giáo dục bệnh nhi và duy trì cảm giác mình vẫn là học sinh như bao bạn khác. Điểm chung của các lễ khai giảng này là một thông điệp rất rõ: giáo dục trẻ em bệnh tật không phải là “hoạt động phụ” mà là phần thuộc về quyền trẻ em. Sáng 4/9, Bệnh viện Nhi đồng 1 TP.HCM tổ chức lễ khai giảng cho khoảng 20 bệnh nhi tham gia “Lớp học vui vẻ”, trong đó có nhiều em đang điều trị ung thư hoặc bệnh mạn tính, đón ngày tựu trường bên máy theo dõi và các đợt truyền thuốc dài ngày. Cũng trong ngày này, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM đánh trống khai giảng lớp Hoa Hướng Dương – lớp học dành riêng cho học sinh điều trị ung thư được duy trì từ 4/9/2009. Thay vì tiếng trống trường vang lên trên sân, các em nghe tiếng máy theo dõi, tiếng bước chân y tá, nhưng vẫn có thầy cô, bài giảng, khăn quàng đỏ. Đó là sự kiên định của hệ thống y tế và giáo dục: bệnh viện không chỉ là nơi điều trị, mà còn là một ngôi trường tạm thời, nơi lớp học bệnh viện trở thành cầu nối giữa giường bệnh và bảng đen, giúp trẻ giữ lại phần trong trẻ nhất của mình – được đi học.
“Lớp học vui vẻ” và những học sinh ngồi một chút là mệt
Nhìn dưới góc độ giáo dục bệnh nhi, “Lớp học vui vẻ” ở Bệnh viện Nhi đồng 1 là một quyết định rất dứt khoát: nếu các em không thể đến trường, trường phải đến với các em. Lớp được triển khai từ năm 2023, duy trì thường xuyên tại 2 điểm học, mỗi điểm đón khoảng 20 lượt bệnh nhi mỗi buổi với các môn Tiếng Việt, Toán, Tiếng Anh và kỹ năng sống. Đó không chỉ là vài giờ hoạt náo, mà là chương trình giáo dục trẻ em bệnh tật được thiết kế nghiêm túc, có kế hoạch. Nhưng để có một giờ học ngắn ngủi, là cả sự kiên trì của đội ngũ y bác sĩ, nhân viên công tác xã hội và các thầy cô tình nguyện. Các em “ngồi học một chút là mệt”, nên mỗi buổi chỉ kéo dài khoảng 30 phút, ba buổi mỗi tuần, giáo án phải linh hoạt và mềm mại. Có em như Ngọc Trâm – chuẩn bị vào lớp 1, đang điều trị viêm mạch máu – đến lớp để tập đánh vần từng chữ, để bớt buồn khi phải rời quê lên thành phố chữa bệnh. Câu nói của một phụ huynh, chị Đặng Thị Tiên, là minh chứng sắc nét cho tác động thực tế của giáo dục bệnh nhi: “Ở lớp học, con tôi cười nhiều hơn, bớt mệt mỏi trong những ngày điều trị dài hạn. Bé bớt tủi thân vì cũng có lễ khai giảng như bạn bè.” Lớp học bệnh viện ở đây không phải là sự xoa dịu bề mặt, mà là liều thuốc tinh thần giúp trẻ chịu đựng phác đồ điều trị nặng nề, đồng thời giữ nhịp học tập tối thiểu để ngày trở lại trường không quá gập ghềnh.
Lớp Hoa Hướng Dương: gieo hy vọng giữa những kim truyền
Nếu “Lớp học vui vẻ” là những tiết học ngắn bên máy theo dõi, thì lớp Hoa Hướng Dương ở Bệnh viện Ung bướu TP.HCM là hình ảnh rõ nhất của một ngôi trường thu nhỏ trong bệnh viện – được duy trì đều đặn từ 4/9/2009. Ở đây, học sinh điều trị ung thư mặc áo trắng, đeo khăn quàng đỏ, nhiều em trên tay vẫn gắn kim truyền dịch khi dự lễ khai giảng đặc biệt. Cảm giác được xếp hàng, được nghe hiệu trưởng bệnh viện đánh trống, được gọi tên mình, với các em, là lời khẳng định rằng bệnh chưa đánh mất quyền đi học. Các buổi học diễn ra 5 ngày mỗi tuần, không kéo dài nhưng đủ để trẻ rời giường bệnh, tạm quên thuốc men, kim tiêm và bệnh án. Theo TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, lớp học giúp bệnh nhi duy trì kiến thức trong thời gian điều trị, để thuận lợi hơn khi trở lại trường. Đáng chú ý, năm học này lớp mở rộng thêm âm nhạc, mỹ thuật và phòng đọc sách cùng không gian tư vấn tâm lý – một thiết kế cho thấy bệnh viện hiểu rằng giáo dục trẻ em bệnh tật không chỉ là chữ nghĩa mà còn là kỹ năng, cảm xúc và sức khỏe tinh thần. Đằng sau đó là mong muốn nghẹn ngào của người thầy thuốc: “Chúng tôi mong muốn lớp học này là càng ngày càng ít bệnh nhi… và một ngày lớp học không còn học sinh.” Nghĩa là giáo dục bệnh nhi phải tồn tại ở hiện tại, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là trả các em về mái trường ngoài bệnh viện, nơi bài kiểm tra khó nhất không phải là kết quả xét nghiệm.
Vai trò của Mặt trận, y bác sĩ và cộng đồng trong những lễ khai giảng đặc biệt
Điểm đáng nói ở những lễ khai giảng đặc biệt này là chúng không chỉ là sáng kiến đơn lẻ của từng khoa, mà có sự vào cuộc của cả hệ thống. Ngày 4/9, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM phối hợp cùng Bệnh viện Nhi đồng 1 khai giảng năm học mới cho các bệnh nhi đang điều trị, đồng thời cùng Ban Tổ chức tặng quà cho hàng trăm bệnh nhi có hoàn cảnh khó khăn tại hai bệnh viện. Đây là tín hiệu chính trị rõ ràng: giáo dục bệnh nhi là trách nhiệm chung, không thể phó mặc cho vài nhóm thiện nguyện. Ở tầng hoạt động, lớp học bệnh viện tồn tại nhờ sự kết nối của y bác sĩ, nhân viên công tác xã hội và các giáo viên tình nguyện từ các trung tâm, trường học. Họ phải vừa hiểu bệnh lý để không làm tổn hại sức khỏe trẻ, vừa hiểu tâm lý giáo dục để thiết kế lớp phù hợp với những em “ngồi học một chút là mệt”. Bệnh viện Ung bướu còn đưa vào sử dụng phòng đọc sách và không gian tư vấn tâm lý dành cho bệnh nhi và phụ huynh, cam kết tiếp tục bố trí cơ sở vật chất, thiết bị học tập và bảo đảm an toàn sức khỏe để lớp học hoạt động trong năm học mới. Có thể nói, mỗi lễ khai giảng trong bệnh viện là bài kiểm tra về mức độ nhân văn của hệ thống y tế – giáo dục. Và dù còn nhiều giới hạn, cách mà các bệnh viện này xây dựng giáo dục bệnh nhi cho thấy một nguyên tắc quan trọng: chống chọi bệnh hiểm nghèo không đồng nghĩa với tạm dừng tuổi thơ.
Không để trẻ em bệnh tật đứng ngoài ngày tựu trường
Những hình ảnh bệnh nhi ung thư còn mang kim truyền trên tay háo hức dự lễ khai giảng năm học mới trong lớp Hoa Hướng Dương, hay những em ở “Lớp học vui vẻ” xin mẹ ra lớp thay vì ngồi một mình trong phòng, là lời chất vấn với xã hội người lớn: chúng ta đã thực sự coi quyền được học của trẻ em bệnh tật ngang bằng với các bạn khỏe mạnh chưa? Từ các lớp học này, bài học rõ nhất là: giáo dục bệnh nhi cần được tích hợp vào chính sách, chứ không chỉ tồn tại như mô hình đẹp ở vài bệnh viện lớn. Những không gian học tập nhỏ bé giữa các dãy giường bệnh đang chứng minh rằng duy trì việc học trong quá trình điều trị không hề làm phân tán điều trị, mà trái lại, tăng sức chịu đựng, giảm lo âu cho trẻ và phụ huynh. Kết lại, khi tiếng trống trường vang lên ngoài kia, vẫn có những tiếng máy theo dõi đều đặn trong phòng bệnh. Lễ khai giảng đặc biệt trong bệnh viện chính là cách để nói với các em rằng: các con không bị bỏ lại phía sau. Và nếu xã hội nghiêm túc với giáo dục trẻ em bệnh tật, ngày “đặc biệt” này sẽ dần ít đi, bởi phần lớn trẻ sẽ được dự khai giảng ở chính ngôi trường mơ ước của mình – với sức khỏe đã được bảo vệ và ước mơ học tập không còn dang dở.
