Muốn khám toàn dân, phải bắt đầu từ từng người
Khám sàng lọc cộng đồng là hoạt động đưa dịch vụ kiểm tra, tư vấn và theo dõi sức khỏe đến người dân tại địa phương, giúp phát hiện nguy cơ bệnh tật sớm và kết nối họ với điều trị khi cần. Giá trị của mô hình này không nằm ở số điểm khám được mở, mà ở việc ai cũng biết mình có thể tham gia và không ai bị bỏ lại vì khó tiếp cận.
Ngày 24/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Đinh Văn Tuấn cùng các sở, ngành kiểm tra công tác khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí tại hai địa phương. Tỉnh đang triển khai chiến dịch cao điểm 60 ngày đêm, đặt mục tiêu mỗi người dân được khám ít nhất một lần trong năm 2026 và hoàn thành trước ngày 30/11. Đây là mục tiêu đúng, nhưng tiến độ cho thấy tổ chức điểm khám thôi chưa đủ: đến ngày 23/10, phường Phú Thủy mới khám cho 25.340 trong 48.577 người thuộc diện, đạt 52,16%.
Vì vậy, yêu cầu “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” không nên xem là khẩu hiệu tuyên truyền. Đó là cách lấp khoảng trống giữa kế hoạch và người dân thực tế, nhất là khi dữ liệu còn thiếu hoặc trùng, dân cư biến động và nhân lực y tế cơ sở phải đồng thời duy trì khám chữa bệnh, tiêm chủng, phòng dịch. Lâm Đồng yêu cầu địa phương tháo gỡ vướng mắc, phối hợp cơ sở y tế và tăng cường rà soát, vận động; ngành y tế cũng cần cập nhật tiến độ thường xuyên để kịp điều chỉnh.
Ba cách tổ chức, cùng hướng đến tiếp cận rộng hơn
Khánh Sơn chọn cách tiếp nối các đợt khám để tiếp cận người chưa tham gia: đợt thứ hai dành cho mọi cư dân trên địa bàn chưa dự đợt một, khởi động từ ngày 20/7. Quy mô nhiệm vụ không nhỏ: xã có 11.074 người thuộc diện khám, trong khi đợt đầu mới có 544 người tham gia, tương đương 4,91%. Con số ấy cho thấy mở thêm một đợt là cần thiết, nhưng phải đi kèm thông tin rõ ràng và vận động sát địa bàn nếu muốn tăng tỷ lệ tham gia.
Ở Ngọc Đường, Trung đoàn 877 phối hợp với UBND xã tổ chức đợt khám thứ hai từ ngày 27 đến 30/10. Đội ngũ y tế của trạm xã, đơn vị quân đội và các bệnh viện cùng tham gia, giúp người dân tại bốn thôn được khám tổng quát, kiểm tra tim mạch, hô hấp, mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt, cơ xương khớp và siêu âm ổ bụng. Sau khám, người dân được tư vấn phòng bệnh và lập hồ sơ sức khỏe điện tử. Cách phối hợp này cho thấy y tế cơ sở có thể mở rộng năng lực khi được hỗ trợ đúng lúc.
Sơn Hòa triển khai đợt IV cho 3.084 người dân, kéo dài đến ngày 17/11. Nếu Khánh Sơn nhấn vào việc quay lại tìm người chưa khám, còn Ngọc Đường huy động nhiều lực lượng và dịch vụ chuyên môn, Sơn Hòa cho thấy khả năng tổ chức theo từng đợt với quy mô lớn. Ba cách làm bổ trợ cho nhau: không có một lịch khám chung nào thay thế được việc tính đến đặc điểm địa bàn và khả năng phục vụ.
Ưu tiên đúng nhóm mới biến miễn phí thành dễ tiếp cận
Miễn phí là điều kiện quan trọng, nhưng không tự động bảo đảm mọi người đều đến được điểm khám. Chương trình Ngọc Đường ưu tiên hộ nghèo, cận nghèo, người cao tuổi, trẻ dưới sáu tuổi và người khuyết tật. Sự ưu tiên này có ý nghĩa vì những nhóm dễ gặp trở ngại về đi lại, thông tin hoặc điều kiện chăm sóc thường cũng là những người cần được phát hiện bệnh sớm.
Khó khăn Lâm Đồng ghi nhận làm rõ phần việc còn thiếu: người khuyết tật nặng, người mắc bệnh nan y hoặc nằm một chỗ có thể không đến điểm khám, trong khi chưa phải nơi nào cũng tổ chức được đoàn khám tại nhà. Sơn Hòa cũng yêu cầu hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật và người cần trợ giúp trong khâu đón tiếp, phân luồng, hướng dẫn. Đây không phải chi tiết hậu cần nhỏ; nếu thiếu phương án tiếp cận, nhóm cần ưu tiên nhất có thể lại vắng mặt.
Khám sức khỏe miễn phí chỉ phát huy đầy đủ tác dụng khi có danh sách đối tượng đủ chính xác, đường đi thuận tiện và hỗ trợ phù hợp với từng người. Với người không thể tự đến, cần xác định cách khám lưu động hoặc phương án trợ giúp khả thi; với người cao tuổi, quy trình tiếp nhận phải rõ và dễ theo dõi. Trọng tâm nên chuyển từ đếm số buổi khám sang đo xem những nhóm dễ bị bỏ sót đã thực sự được tiếp cận hay chưa.
Theo dõi sau khám mới là thước đo thành công
Một lần kiểm tra chỉ có ích lâu dài khi kết quả dẫn đến tư vấn, theo dõi và điều trị. Tại Khánh Sơn, thông tin khám được tích hợp vào Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID; người dân có thể được tư vấn, quản lý sức khỏe hoặc chuyển tuyến khi cần. Ngọc Đường cũng lập hồ sơ sức khỏe điện tử và hướng dẫn phòng bệnh sau khám. Những bước này giúp hoạt động vượt khỏi khuôn khổ một ngày khám đông người.
Các địa phương đang thử những con đường khác nhau để đưa khám sức khỏe định kỳ đến gần dân: vận động từng hộ, tổ chức các đợt nối tiếp, phối hợp thêm nhân lực chuyên môn và ưu tiên người dễ gặp rào cản. Nhưng mở rộng số người khám không thể đánh đổi chất lượng theo dõi. Dữ liệu phải được cập nhật, người có nguy cơ cần biết bước tiếp theo, còn trạm y tế phải có khả năng tiếp tục chăm sóc trong điều kiện nguồn lực hạn chế.
Kết luận cần thẳng thắn: chiến dịch chỉ thành công khi người dân không chỉ được mời đến khám mà còn được nhận diện đúng, phục vụ thuận tiện và theo dõi sau đó. Lâm Đồng đặt mục tiêu bao phủ toàn dân; Khánh Sơn, Ngọc Đường và Sơn Hòa cho thấy những cách triển khai khác nhau. Bước quyết định là biến các đợt khám thành một lộ trình chăm sóc liên tục, đặc biệt với những người vốn dễ bị bỏ quên.
