Khám sức khỏe miễn phí toàn dân là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Chương trình khám sức khỏe miễn phí toàn dân là chính sách tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc bệnh sớm, ít nhất mỗi năm một lần, cho mọi người dân theo nhóm tuổi và yếu tố nguy cơ, gắn với lập hồ sơ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe liên tục suốt vòng đời.
Điểm quan trọng là đây không chỉ là một chiến dịch y tế ngắn hạn mà là bước ngoặt trong cách hệ thống y tế tiếp cận phòng ngừa bệnh. Nền tảng chính sách được đặt ra từ Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về các giải pháp đột phá tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, cùng Chỉ thị số 17/CT-TTg về tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân. Nói cách khác, Nhà nước đang chuyển trọng tâm từ chữa bệnh khi đã muộn sang phòng ngừa bệnh và phát hiện sớm trong cộng đồng.
Đây là cơ hội hiếm có: người dân được tiếp cận chương trình y tế cộng đồng bài bản, không phải lo chi phí khám cơ bản, lại được kết nối với hệ thống quản lý sức khỏe điện tử. Nếu bỏ lỡ, chúng ta không chỉ bỏ qua một lần khám, mà bỏ qua cả cơ hội phát hiện sớm bệnh mạn tính, ung thư, các yếu tố nguy cơ tim mạch – những thứ âm thầm nhưng quyết định tuổi thọ và chất lượng cuộc sống.
Hà Tĩnh: Hơn 75% dân số đã được khám – minh chứng cho lợi ích sớm
Hà Tĩnh đang là một trong những địa phương đi đầu khi hơn 75% dân số đã được khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí tính đến 11/10/2026, tương đương hơn 1,1 triệu người. Đây không chỉ là con số đẹp để báo cáo, mà là bằng chứng sống cho thấy khi chính quyền quyết tâm, người dân hưởng lợi rõ rệt.
Để đạt mục tiêu 100% dân số được khám sức khỏe miễn phí vào năm 2026, Sở Y tế Hà Tĩnh đã phát động chiến dịch cao điểm 90 ngày trên toàn tỉnh, tập trung rà soát những người chưa khám trong 12 tháng qua và ưu tiên các nhóm đối tượng theo quy định. Cùng lúc, ngành y tế lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho từng người dân, giúp cập nhật thông tin, theo dõi và tra cứu khi đi khám, chữa bệnh; đến nay đã có 573.761 hồ sơ, đạt 42,97% dân số.
Điều đáng nói là mô hình này cho thấy khám sức khỏe miễn phí không phải khẩu hiệu. Khi người dân được sàng lọc bệnh sớm, bác sĩ có dữ liệu liên tục, việc phòng ngừa bệnh mạn tính, phát hiện bất thường và can thiệp kịp thời trở nên thực tế thay vì lý thuyết. Hà Tĩnh đang chứng minh rằng nếu tổ chức tốt, chương trình y tế cộng đồng hoàn toàn có thể đi vào đời sống.
Hà Nội tăng tốc: Mục tiêu 100% dân được khám và lập hồ sơ điện tử
Hà Nội chọn cách tiếp cận tham vọng: phấn đấu 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần và lập hồ sơ sức khỏe điện tử trong năm 2026, theo Nghị quyết 72-NQ/TW và Quyết định 2944/QĐ-UBND. Đây là lựa chọn đúng, nhưng cũng đầy áp lực cho hệ thống y tế đô thị vốn đã quá tải.
Từ đầu năm 2026, thành phố triển khai khám sức khỏe miễn phí toàn dân, huy động nhiều nguồn lực và tháo gỡ khó khăn tại cơ sở để đạt mục tiêu bao phủ 100% dân số, gắn với nâng cao chất lượng và quản lý sức khỏe lâu dài. Đến hết 28/9, đã có 3.177.611 lượt khám sức khỏe định kỳ, đạt 37,1% tổng số đối tượng; riêng trẻ em và học sinh tại các cơ sở giáo dục đạt 2.183.236 lượt khám, tương đương 97,5% kế hoạch nhóm này.
Một điểm then chốt là dữ liệu: 1.481.174 hồ sơ đã được cập nhật thành công trên Cổng dữ liệu sức khỏe của Bộ Y tế, tương ứng 17,2% dân số. Đây là nền tảng để quản lý sức khỏe theo vòng đời, không chỉ ghi nhận một lần khám. Tuy vậy, tiến độ khám cho người trưởng thành và người trong độ tuổi lao động vẫn chậm, một phần vì nhiều người đã đăng ký nhưng không sắp xếp được thời gian. Nếu Hà Nội không tìm cách kéo nhóm này vào chương trình, mục tiêu 100% sẽ chỉ nằm trên giấy.
Chính phủ yêu cầu thực chất, không chạy theo thành tích: Phòng ngừa bệnh phải gắn với quản lý vòng đời
Chính phủ đã gửi một thông điệp rõ ràng: khám sức khỏe miễn phí không được biến thành phong trào hình thức. Ngày 16/9/2026, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ký Công văn số 1129/TTg-KGVX về triển khai Chỉ thị 17/CT-TTg, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân một cách quyết liệt nhưng phải đúng đối tượng, theo lộ trình ưu tiên, thực hành tiết kiệm và chống lãng phí.
Văn bản chỉ ra hàng loạt bất cập: tiến độ không đồng đều giữa các địa phương; lúng túng trong việc lồng ghép khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí, khám bệnh nghề nghiệp, khám cho học sinh – sinh viên; nguy cơ trùng lặp cận lâm sàng, thanh toán và lãng phí nguồn lực; dữ liệu trên Sổ sức khỏe điện tử và VNeID chưa được kết nối, cập nhật đầy đủ. Thủ tướng yêu cầu các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả triển khai, rà soát kế hoạch đến hết năm 2026 theo từng nhóm đối tượng, ưu tiên người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo, người có công và vùng khó khăn.
Điểm tiến bộ nhất là yêu cầu gắn tổ chức khám với quản lý sức khỏe liên tục, toàn diện theo vòng đời, đẩy nhanh tạo lập và cập nhật Sổ sức khỏe điện tử, đồng bộ dữ liệu trên VNeID, kết nối với dữ liệu khám chữa bệnh bảo hiểm y tế và các kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh. Đây chính là nền tảng để phòng ngừa bệnh một cách chủ động: bác sĩ không chỉ khám một lần rồi thôi, mà theo dõi yếu tố nguy cơ, bệnh mạn tính, tư vấn và quản lý sau khám. Nếu làm đúng, mỗi người dân sẽ có một “hồ sơ sức khỏe suốt đời” thay vì những tờ giấy khám lẻ tẻ.
Từ sàng lọc bệnh sớm đến thay đổi thói quen: Vì sao bạn không nên đứng ngoài cuộc?
Nhiều người vẫn nghĩ khám sức khỏe miễn phí là “chuyện của Nhà nước”, còn bản thân thì bận rộn, ngại xếp hàng, hoặc cho rằng mình đang khỏe. Đây là suy nghĩ nguy hiểm. PGS.TS Nguyễn Huy Nga, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, nhấn mạnh rằng khám sàng lọc chỉ là bước khởi đầu của quá trình chăm sóc sức khỏe liên tục; nội dung khám phải phù hợp độ tuổi, tiền sử bệnh, yếu tố nguy cơ, và mọi bất thường cần được tư vấn, hướng dẫn kiểm tra chuyên sâu, theo dõi kịp thời.
Nói cách khác, chương trình y tế cộng đồng này đang trao cho mỗi người một cơ hội sàng lọc bệnh sớm mà trước đây không phải ai cũng có điều kiện tiếp cận. Khi hệ thống được thiết kế để phát hiện sớm, tư vấn, quản lý yếu tố nguy cơ và bệnh mạn tính sau khám, trách nhiệm còn lại thuộc về chính người dân: có đi khám hay không, có quay lại tái khám, có thay đổi lối sống để phòng ngừa bệnh hay tiếp tục bỏ qua cảnh báo.
Nếu nhìn rộng hơn, năm 2026 là năm đầu tiên chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí được triển khai trên phạm vi rộng toàn quốc. Đây là thời điểm định hình thói quen mới: coi khám sức khỏe định kỳ như một phần tất yếu của cuộc sống, giống như tiêm chủng hay mua bảo hiểm. Cơ hội phát hiện bệnh sớm đang ở ngay trước mắt; bỏ lỡ hôm nay có thể phải trả giá bằng những năm tháng điều trị muộn mai sau.
