Đái tháo đường: bệnh mạn tính kéo theo làn sóng nhiễm trùng
Đái tháo đường là bệnh mạn tính đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài, gây tổn thương nhiều cơ quan như tim, thận, mắt, thần kinh, đồng thời làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến người bệnh dễ mắc các bệnh nhiễm trùng và có nguy cơ diễn biến nặng hơn. Đó không chỉ là một rối loạn chuyển hóa mà còn là điểm khởi đầu cho hàng loạt vấn đề sức khỏe, trong đó có các nhiễm trùng bị xem nhẹ như zona thần kinh, viêm phổi và virus hợp bào hô hấp (RSV). Quan điểm cho rằng "kiểm soát đường huyết là đủ" đã lỗi thời. Khi khoảng 7 triệu người đang sống chung với đái tháo đường và hơn 55% trong số đó có biến chứng, chỉ chăm chăm vào đường huyết mà bỏ qua nhiễm trùng là một sai lầm nguy hiểm. Người bệnh cần nhìn đái tháo đường như một căn bệnh làm suy yếu toàn bộ hệ thống phòng thủ, không chỉ là con số đường huyết trên máy đo.
Nguy cơ zona thần kinh, RSV và viêm phổi: những con số không nên phớt lờ
Nếu bạn mắc đái tháo đường và nghĩ zona thần kinh chỉ là bệnh "của người khác", hãy xem lại. Các nghiên cứu cho thấy người bệnh đái tháo đường có nguy cơ mắc zona thần kinh cao hơn 38% so với người không mắc bệnh. Đây không phải là chênh lệch nhỏ mà là cảnh báo rõ ràng: hệ miễn dịch đã yếu đi và virus tiềm ẩn trong cơ thể dễ bùng phát hơn. Đáng lo hơn, người bệnh đái tháo đường thường xuyên gặp nhiễm trùng đường hô hấp và viêm phổi hơn. Đái tháo đường cũng là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc RSV mức độ nặng ở người lớn tuổi. Theo PGS.TS.BS Nguyễn Khoa Diệu Vân, "một nhiễm trùng vốn có thể nhẹ ở người khỏe mạnh có thể gây nhiều biến chứng hơn ở người có bệnh nền". Phớt lờ những bệnh nhiễm trùng này đồng nghĩa với việc để cửa mở cho biến chứng đái tháo đường biến chứng nặng thêm trong im lặng.
Tuổi cao, bệnh nền kép: công thức cho diễn tiến nặng
Câu chuyện không chỉ dừng lại ở đái tháo đường. Bệnh thận mạn – vốn ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng miễn dịch – làm tăng thêm gánh nặng. Người mắc bệnh thận mạn có nguy cơ mắc zona thần kinh tăng khoảng 29%, đồng thời dễ mắc RSV và đối mặt với nguy cơ bệnh diễn tiến nặng hơn. Khi đái tháo đường đi kèm bệnh thận mạn, hệ miễn dịch suy yếu kép, nguy cơ nhiễm trùng người tiểu đường tăng vọt và tỉ lệ diễn tiến nặng gần như được "lập trình" sẵn. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có khoảng 18 triệu người từ 60 tuổi trở lên, trong đó khoảng hai phần ba có bệnh nền và hơn 50% có nhiều bệnh lý nền cùng lúc. Trong bối cảnh đó, người cao tuổi với bệnh nền kép (đái tháo đường + bệnh thận mạn) là nhóm dễ tổn thương nhất trước các bệnh truyền nhiễm. Nếu hệ thống y tế và mỗi cá nhân tiếp tục chỉ chú ý đến đường huyết, huyết áp mà bỏ qua phòng ngừa bệnh nhiễm trùng, chúng ta sẽ chứng kiến thêm nhiều ca viêm phổi, RSV nặng, zona nặng ở người già – hoàn toàn có thể phòng tránh được.
Tiêm chủng và kiểm soát toàn diện: xây lá chắn miễn dịch cho người đái tháo đường
Điểm tích cực là chúng ta không bất lực trước những mối nguy này. PGS.TS.BS Nguyễn Khoa Diệu Vân nhấn mạnh: người bệnh đái tháo đường cần hiểu rằng tiêm chủng là một phần của "lá chắn miễn dịch", quan trọng như kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu. Các khuyến nghị quốc tế và hướng dẫn chuyên ngành về bệnh thận mạn đều xem chương trình tiêm chủng là biện pháp can thiệp chủ động, chứ không phải lựa chọn phụ. Từ góc nhìn thực hành, phòng ngừa bệnh nhiễm trùng ở người đái tháo đường phải gồm ít nhất bốn trụ cột: (1) kiểm soát tốt đường huyết để giảm đái tháo đường biến chứng; (2) sàng lọc và quản lý bệnh thận mạn, tim mạch và các bệnh nền khác; (3) rà soát lịch sử tiêm chủng, bổ sung các vaccine phù hợp như cúm, phế cầu, zona thần kinh, RSV, viêm gan B, HPV theo tư vấn bác sĩ; (4) xây dựng lối sống hỗ trợ miễn dịch: dinh dưỡng lành mạnh, vận động đều, ngủ đủ, không hút thuốc. Bỏ qua bất kỳ trụ cột nào là chấp nhận những khoảng trống trong hệ phòng thủ.
Kết luận: Đừng để nhiễm trùng trở thành biến chứng "vô hình" của đái tháo đường
Đái tháo đường đã đủ phức tạp, nhưng điều đáng tiếc là nhiều người và thậm chí cả nhân viên y tế vẫn xem nhẹ khía cạnh nhiễm trùng. Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, số người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính ngày càng tăng, các chuyên gia cảnh báo chăm sóc nhóm này không thể dừng ở việc kiểm soát chỉ số bệnh lý mà phải mở rộng sang chủ động phòng ngừa bệnh truyền nhiễm. Người bệnh cần tự coi mình là "đối tượng nguy cơ cao" và hành động tương ứng: hỏi bác sĩ về lịch tiêm vaccine, khám định kỳ để phát hiện sớm bệnh thận mạn, chú ý mọi dấu hiệu nhiễm trùng đường hô hấp hay biểu hiện của zona thần kinh. Về phía hệ thống y tế, nếu chiến lược quản lý đái tháo đường không lồng ghép đánh giá nguy cơ nhiễm trùng và tiêm chủng, chúng ta đang bỏ qua một giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả để giảm gánh nặng bệnh tật. Nhiễm trùng không nên tiếp tục là biến chứng "vô hình" của đái tháo đường.
