Vị thế được tạo nên trong một năm nhiều cú sốc
An ninh năng lượng là khả năng bảo đảm nguồn năng lượng liên tục, ổn định và đủ sức đáp ứng nhu cầu, đồng thời hạn chế rủi ro từ biến động nguồn cung, thời tiết và giá cả. Đây không chỉ là bài toán của ngành điện, mà còn quyết định hoạt động sản xuất và sinh hoạt thường ngày. Ngày 10/11 tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 và lần đầu công bố Báo cáo An ninh Năng lượng Việt Nam 2026. Báo cáo khảo sát dữ liệu từ 177 quốc gia đến ngày 9/11: 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng; chỉ 13 nước duy trì trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam. Con số này đáng chú ý không phải vì nó khẳng định Việt Nam đã miễn nhiễm với rủi ro, mà vì nó cho thấy năng lực ứng phó đã được thử thách trong một năm đặc biệt khắc nghiệt.
Năm 2026, các cú sốc quốc tế và thời tiết cùng lúc gây sức ép lên hệ thống: tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn, giá dầu biến động mạnh, nắng nóng kỷ lục và El Niño đẩy nhu cầu điện lên cao, trong khi thủy điện suy giảm. Bởi vậy, kết quả đáng kể nhất không phải một chỉ số đơn lẻ, mà là việc giữ được ba mắt xích thiết yếu: nguồn cung điện, nguồn cung xăng dầu và khả năng kiểm soát rủi ro, giá năng lượng.
Điện đủ dùng nhờ chuẩn bị trước cao điểm
Nhu cầu tăng nhanh thường phơi bày điểm yếu của hệ thống vào đúng lúc người dân và doanh nghiệp cần điện nhất. Theo báo cáo năng lượng, điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước và cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống lên 57.537 MW ngày 24/6, trong đó miền Bắc đạt 30.248 MW; dù vậy, cả nước không phải cắt điện luân phiên. Kết quả này phản ánh công tác chuẩn bị, không phải sự may mắn. Ngành điện lập kế hoạch theo ba kịch bản từ cuối năm 2025, đưa các công trình nguồn và lưới vào vận hành đúng thời điểm, tích nước hồ chứa và hoàn tất sửa chữa tổ máy trước mùa hè. Trong chín tháng, 136 công trình lưới điện được khởi công và 131 công trình hoàn thành. Đây là những việc ít gây chú ý hơn các con số phụ tải, nhưng chính chúng giúp nguồn cung điện theo kịp nhu cầu.
Điện thương phẩm tăng 9,84% trong mười tháng đầu năm, gần bằng nhịp tăng GDP. Điều đó cho thấy sức ép không chỉ đến từ thời tiết mà còn từ hoạt động kinh tế. Với người dùng, tránh được cắt điện luân phiên là lợi ích trực tiếp; nhưng mức dự phòng của hệ thống vẫn cần được củng cố khi nhu cầu tiếp tục tăng. Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, còn 2.159,9037 đồng/kWh, chưa gồm thuế giá trị gia tăng.
Xăng dầu không đứt nguồn, nhưng rủi ro nhập khẩu còn đó
Khả năng duy trì nguồn cung xăng dầu trong nước trước gián đoạn vận tải là trụ cột thứ hai của kết quả này. Tổ công tác về an ninh năng lượng được thành lập ngày 4/3/2026, ngay khi gián đoạn bắt đầu. Trong chín tháng, hai nhà máy lọc dầu sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn sản phẩm; Dung Quất vận hành ở mức tương đương 123% công suất thiết kế, Nghi Sơn khoảng 112%. Khai thác dầu và condensate đạt 115% kế hoạch, còn lượng khí đưa về bờ đạt 120% kế hoạch. Một thay đổi quan trọng là đa dạng hóa dầu thô đầu vào: từ một loại lên hơn mười loại. Nhờ đó, Việt Nam không ghi nhận thiếu hụt nhiên liệu và chưa phải sử dụng xăng dầu dự trữ quốc gia. Đây là lớp đệm thiết thực cho người đi lại và hoạt động vận tải, nhưng không nên nhầm khả năng chống chịu trong một giai đoạn với tự chủ hoàn toàn. Tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã chiếm 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025; dự trữ xăng dầu mới tương đương 60 ngày nhập ròng, dưới mục tiêu 90 ngày, còn dầu thô chưa có dự trữ quốc gia.
Trụ cột thứ ba là kiểm soát giá và hạn chế cú sốc truyền thẳng tới người dùng. Nhà nước dành hơn 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Ngày 26/10, giá xăng bán lẻ trong nước bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới và thấp nhất trong nhóm 16 nền kinh tế được so sánh. Các biện pháp này giúp giảm áp lực trước mắt, song bài toán dài hạn vẫn là nâng dự trữ và giảm mức độ dễ tổn thương khi nguồn nhập khẩu hoặc tuyến vận tải gặp biến cố.
Thành tích là điểm tựa, không phải lý do để chủ quan
Báo cáo cho thấy phối hợp điều hành, chuẩn bị hạ tầng, vận hành nhà máy lọc dầu và đa dạng hóa nguồn đầu vào đã giúp Việt Nam giữ ổn định trong năm khó khăn. Nhưng triển vọng phía trước không nhẹ hơn: bảo đảm an ninh năng lượng năm 2027 vẫn nhiều thách thức, còn năm 2028 được dự báo khó hơn. Nhu cầu điện có thể tiếp tục tăng khoảng 10% từ mức cao, trong khi các nguồn điện nền mới chưa đi vào hoạt động; El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 được dự báo ở mức 32.693–34.865 MW. Vì vậy, việc Việt Nam nằm trong nhóm 13 nước giữ vững an ninh năng lượng là một kết quả đáng ghi nhận, nhưng cũng là lời nhắc phải tiếp tục đầu tư cho nguồn, lưới và dự trữ. Bảo đảm điện và xăng dầu hôm nay mới là điều kiện cần; sức chống chịu thực sự chỉ được chứng minh khi hệ thống duy trì được nguồn cung trước những cú sốc tiếp theo.
Chuyên trang An ninh Năng lượng Việt Nam cũng được công bố cùng báo cáo; tại thời điểm đưa tin, chuyên trang đang được thẩm định cấp phép và dự kiến ra mắt sau diễn đàn. Công bố dữ liệu và theo dõi rủi ro thường xuyên có thể giúp việc điều hành minh bạch hơn. Tuy nhiên, thước đo cuối cùng vẫn là khả năng bảo đảm nguồn cung ổn định, giảm phụ thuộc dễ tổn thương và tránh để chi phí khủng hoảng dồn lên người dân, doanh nghiệp.
