Ba mục tiêu, một sức ép cấp thiết
Sửa Luật Điện lực là việc điều chỉnh, bổ sung khung pháp lý chi phối quy hoạch, đầu tư và vận hành điện lực, nhằm bảo đảm nguồn cung đáp ứng nhu cầu phát triển và an ninh năng lượng quốc gia. Chiều 3/11/2026, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án luật; Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng giải trình những vấn đề đại biểu quan tâm. Theo Bộ trưởng, dự thảo theo đuổi ba mục tiêu: thể chế hóa chủ trương tại Nghị quyết 70-NQ/TW và luật hóa một số cơ chế đặc thù đã được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết 253/2025/QH15; hoàn thiện phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính; tháo gỡ vướng mắc trong quy hoạch và triển khai dự án điện lực. Đây không phải ba mục tiêu tách rời: nếu thủ tục vẫn trì trệ và quy hoạch khó chuyển thành dự án, mục tiêu an ninh năng lượng sẽ chỉ nằm trên giấy.
Mức độ quan tâm tại nghị trường cho thấy đây là bài toán chính sách có ảnh hưởng rộng: phiên thảo luận tổ ghi nhận 69 lượt với 306 ý kiến, còn phiên toàn thể có thêm 12 lượt phát biểu. Đại biểu đề cập nhiều vấn đề, từ phạm vi sửa đổi và tính thống nhất pháp luật đến phát triển nguồn điện, điện gió ngoài khơi, giá điện, hỗ trợ tiền điện và lộ trình xóa bù chéo. Khối lượng góp ý ấy đòi hỏi cơ quan soạn thảo phải giải trình cụ thể, thay vì xem việc sửa luật như một thao tác kỹ thuật.
Quy hoạch phải nối được nguồn, lưới và nhu cầu
Điểm nghẽn nổi bật nhất là khoảng cách giữa bản quy hoạch và công trình thực tế. Sau hơn ba năm triển khai Quy hoạch điện VIII, mới khoảng 5% công suất nguồn được đưa vào vận hành thương mại, theo báo cáo tại phiên thảo luận. Con số này không chỉ phản ánh tiến độ chậm; nó cảnh báo rằng quy hoạch thiếu khả năng thực thi sẽ làm suy yếu độ chắc chắn của nguồn cung và gây khó cho việc phối hợp giữa nhà máy, lưới truyền tải và nhu cầu phụ tải.
Dự thảo hướng tới yêu cầu đồng bộ giữa nguồn điện, lưới điện và nhu cầu sử dụng, đồng thời cho phép điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến kinh tế - xã hội. Khoản 4 Điều 10 đề cập việc cập nhật phụ tải lớn, cơ cấu nguồn nền, nguồn linh hoạt và công suất dự phòng theo từng thời kỳ. Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Công Thương cập nhật, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII cho phù hợp điều kiện thực tế và các quy định pháp luật đã sửa đổi. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc điều chỉnh quy hoạch có kịp thời và gắn với tiến độ lưới điện hay không. Thêm danh mục dự án mà thiếu cơ chế phối hợp sẽ không giải quyết được nút thắt.
Mở đường cho đầu tư, nhưng không đẩy rủi ro sang dân
Vướng mắc thủ tục và cơ chế đầu tư đã ảnh hưởng đến các dự án nguồn điện lớn, nguồn điện nền, trong đó có điện khí LNG. Vì vậy, dự thảo bổ sung cơ chế kiểm soát và chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước với nhà đầu tư, nhằm tháo gỡ khó khăn và thu hút nguồn lực vào ngành điện. Cách tiếp cận này hợp lý nếu phân định rõ trách nhiệm của mỗi bên: nhà đầu tư cần có điều kiện đủ để triển khai dự án, còn ngân sách và người sử dụng điện không thể trở thành nơi gánh mọi rủi ro.
Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cảnh báo: “Không thể tất cả những rủi ro trong quá trình đầu tư lại được chuyển sang phía Nhà nước và cuối cùng được tính vào chi phí của người dân”. Đây là nguyên tắc quan trọng để đánh giá các cơ chế mới, nhất là khi chúng có thể tác động đến hóa đơn điện. Cải cách phân cấp và thủ tục chỉ có ý nghĩa khi rút ngắn được đường đi từ chủ trương đến dự án, đồng thời công khai cách chia sẻ rủi ro và bảo vệ người tiêu dùng.
Nghị trường còn việc phải làm trước khi biểu quyết
Các vấn đề đại biểu yêu cầu làm rõ cho thấy sửa luật không thể chỉ tập trung vào tiến độ dự án. Chính sách hỗ trợ tiền điện hiện được quy định cho các nhóm yếu thế ở mức tương đương 30 kWh mỗi hộ mỗi tháng, tính theo giá bán lẻ điện sinh hoạt bậc 1. Còn với lộ trình xóa bù chéo, Bộ trưởng nhấn mạnh cần đánh giá kỹ từng nhóm đối tượng và từng vùng, miền. Điều đó cần thiết vì thay đổi cách tính giá có thể phân bổ lại gánh nặng giữa các hộ và khu vực; cải cách nếu thiếu đánh giá tác động sẽ làm giảm niềm tin của người dân.
Bước tiếp theo là Chính phủ phối hợp với các cơ quan của Quốc hội, tiếp thu ý kiến đại biểu và hoàn thiện dự án để Quốc hội xem xét, quyết định. Quốc hội dự kiến biểu quyết thông qua luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực vào ngày 20/11/2026. Kết quả nên được đánh giá bằng khả năng tháo gỡ vướng mắc thật sự: quy hoạch có chuyển thành nguồn và lưới đúng tiến độ hay không, thủ tục có gọn hơn không, và rủi ro có được chia sẻ công bằng không. Đó mới là thước đo cho một đạo luật vừa hỗ trợ đầu tư nguồn điện, vừa củng cố an ninh năng lượng mà không đặt chi phí cuối cùng lên vai người dân.
